Từ ngày ấy đến giờ, tiếng súng, bom đạn và chết chóc hàng loạt đã ngưng, song chiến tranh vẫn treo lơ lửng. Và trong lúc này càng có nguy cơ bùng nổ trở lại với những cuộc tập trận “bánh ít đi bánh quy lại” có quy mô ồn ào khác thường.
 Phóng to |
| Đài tưởng niệm cuộc chiến tranh Triều Tiên tại Washington - Ảnh: Danh Đức |
Vụ nổ tàu Cheonan của hải quân Hàn Quốc hôm 26-3 khiến 46 thủy thủ trên tổng số 104 người của tàu này thiệt mạng, bi quan mà nói có thể châm ngòi cho một cuộc chiến tranh Triều Tiên thứ hai. Tàu này trúng thủy lôi và chìm trong khu vực bờ biển phía tây bán đảo Triều Tiên. Dựa vào kết quả điều tra quốc tế, phía Hàn Quốc khẳng định Triều Tiên là thủ phạm. Triều Tiên thì cho rằng điều tra đó chưa đủ để gọi là đa phương nên không khách quan. Triều Tiên cũng cho rằng tàu ngầm của mình quá nhỏ để chở nổi quả thủy lôi kia. Nếu Triều Tiên không phải là thủ phạm thì bất cứ nước liên quan nào cũng có thể bị hồ nghi là “ném đá giấu tay” để mưu cầu một mục đích nào đó.
Liên Hiệp Quốc lên án vụ nổ mà không nêu thủ phạm là ai. Liên Hiệp Quốc của năm 2010 không rơi vào tình trạng của Liên Hiệp Quốc năm 1950, để rồi phải “đứng môn bài” thống lĩnh một bên tham chiến trong một cuộc chiến tranh Triều Tiên mới. Ít nhất đây cũng là một bài học rút ra được từ cuộc chiến tranh năm xưa.
Qua thời gian, ý tưởng trả đũa vụ nổ tàu Cheonan vơi đi. Tuy nhiên, bộ máy chiến tranh tâm lý các bên cũng đã kịp tạo ra một tâm cảnh mới. Thách thức nhau bằng những tuyên bố cùng lúc với việc “chia lô” trên biển. 57 năm sau khi đã tạm rút xuống cõi âm, thần chiến tranh cùng thần chết nay đang lượn lờ trở lại.
Trật tự thế giới cũ đang tắt lịm dần
Trên thế giới đang diễn ra cảnh “chợ chiều” của trật tự thế giới cũ, cho dù trật tự đó thật ra không cũ, mới chỉ nổi lên từ đầu những năm 1990. Thật vậy, ngay sau khi bức tường Berlin sụp đổ, ngay sau khi cuộc chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất vừa kết thúc, tổng thống Iraq Saddam Hussein vừa đầu hàng, tổng thống Mỹ Bush “bố” đã ra trước quốc hội long trọng tuyên cáo: “Cho đến nay, thế giới mà chúng ta từng biết đã là một thế giới bị phân rẽ bởi dây kẽm gai, bêtông, xung đột và chiến tranh lạnh. Nay chúng ta có thể nhìn thấy một thế giới mới đang đến...”.
Song cái thế giới mới đó của ông Bush “bố”, qua bài diễn văn ấy, lại có tâm điểm là các giếng dầu Trung Đông: “Cam kết của chúng ta đối với hòa bình Trung Đông không chấm dứt với việc giải phóng Kuwait (khỏi quân đội Iraq)... Chúng ta muốn đồng minh và thân hữu ở Trung Đông biết rằng nếu chúng ta đã cùng họ đánh đuổi xâm lược, thì nay nước Mỹ cũng sẵn sàng cộng tác với họ để đảm bảo hòa bình”.
Trong các “hạng mục” bảo đảm hòa bình đó có cả việc “... duy trì một sự hiện diện hải quân có năng lực trong khu vực... Hãy nói rõ điều này: lợi ích quốc gia sống còn của chúng ta tùy thuộc nơi một vùng Vịnh ổn định và an toàn” (*).
Rõ ràng tổng thống Bush “bố” tập trung vào vùng Vịnh, song chưa sờ gáy ông Saddam ở Iraq. Đến trào tổng thống Bush “con”, ông này mới hoàn tất “bản giao hưởng Iraq” mà cha mình còn để dở. Trong thời gian đó, ông Bush “con” bỏ quên các khu vực khác, chỉ tập trung vào cuộc chiến chống khủng bố của ông cùng các giếng dầu và “nền dân chủ” ở Iraq, trước khi bị sa lầy ở Afghanistan và Pakistan. Trật tự thế giới của ông Bush “con” mang hình hài cuộc chiến chống khủng bố đó: “Hoặc theo Mỹ chống khủng bố hoặc chống lại Mỹ”, như cảnh cáo của ông sau sự kiện 11-9.
Một trật tự thế giới mới đang nổi lên
Trong thời gian đó, các thế lực cũ và mới hoặc hồi sinh hoặc nổi lên. Nước Nga, từ thế yếu như người lãnh đạo thích vay nợ lúc ấy là ông Boris Yeltsin, đã khôi phục sinh lực với lãnh đạo mới là ông Vladimir Putin cùng với giá dầu tăng... nhờ ơn các cuộc chiến tranh của ông Bush “con” ở vùng Vịnh. Trung Quốc cũng thế, từ chỗ im hơi lặng tiếng khi tòa đại sứ của mình ở Belgrade trúng hỏa tiễn Mỹ, đã tích lũy tiền bạc và vũ khí để nổi lên như một siêu cường mới. Brazil, Ấn Độ cũng tăng tốc kinh tế để rồi một khối thế lực kinh tế mới mang tên BRIC (gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc) hình thành, trong khi siêu cường kinh tế Mỹ chìm đắm trong nợ nần...
Trong bối cảnh ấy, trật tự thế giới mà ông Bush “bố” mới đã xây dựng trở nên lỗi thời! Ngoại trừ hai nhiệm kỳ của ông Bill Clinton là còn cân đối được ngân sách cùng các ưu tiên chiến lược và địa chính trị, hai nhiệm kỳ của hai bố con ông Bush đều là bội chi ngân sách và tập trung duy nhất vào vùng Vịnh và dầu hỏa. Hai năm trước khi kết thúc nhiệm kỳ hai, ông Clinton còn long trọng loan báo: “Nay ngân sách đã không những cân bằng mà còn thặng dư!”. Vậy mà chỉ một năm sau khi ông Bush “con” lên ngôi, ngân sách Mỹ lại âm trở lại vì các cuộc chiến chống khủng bố, chiến tranh Iraq, Afghanistan và Pakistan...
Song song đó, mọi sức mạnh của Mỹ đều dồn vào các cuộc chiến tranh sa lầy này. Và nay ông Barack Obama đang “đổ vỏ sò” cho hai bố con ông Bush, trong đó có cả những khoảng trống địa chính trị mà Ngoại trưởng Hillary Clinton đang hô hào vận động trở lại. Bà Clinton năm ngoái còn không nằm trong sáng kiến “thay đổi” ngoại giao của ông Obama. Có thể hiểu việc bà Clinton được giao chiếc ghế ngoại trưởng không đơn giản là do ứng cử viên thắng cử Obama muốn tỏ ra “chơi đẹp” với đối thủ cũ Clinton trong bầu cử sơ bộ Đảng Dân chủ, mà là do “cỗ máy lãnh đạo sẵn có và liên tục trong hậu trường chính trị nước Mỹ” muốn như thế. Cũng cái cỗ máy đó đã bàn giao Bộ trưởng quốc phòng Robert Gates từ trào ông Bush “con” cho ông Obama - một điều không thể xảy ra ở bất cứ nước nào khác theo tổng thống chế và đảng phái!
Tổng thống Mỹ của khẩu hiệu “We can change” đã chỉ ung dung “chúng ta có thể thay đổi” trong năm đầu nhiệm kỳ, muốn sang Tokyo chào Nhật hoàng cứ việc, sang Bắc Kinh ký kết gì nữa cứ việc, song sang năm 2010 là chấm dứt khi mới đầu năm Mỹ quyết định tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan, khởi sự cho mọi xung đột sau đó. Cũng cái cỗ máy đó vạch ra ưu tiên quay lại Thái Bình Dương mà bà Clinton là người thực hiện. Còn ông Obama có muốn mở các cuộc đàm phán Israel - Palestine theo cách của mình, “đàm phán qua trung gian”, cứ việc, cũng giống như dã tràng xe cát biển Đông! Nay là ngoại trưởng trong nội các Obama, song chỉ hai năm nữa bà Clinton có thể sẽ là ứng cử viên tổng thống chứ không phải ông Obama.
Trong bối cảnh đó, khi một trật tự “chợ chiều” muốn trụ lại, khi một trật tự mới đang muốn nổi lên, chưa rõ hung kiết như thế nào. Việc “chia lô” trên biển, tỉ như quanh bán đảo Triều Tiên, càng có nguy cơ trở thành mồi lửa chiến tranh. Ở đâu, cường độ nào, tùy! Cái giá của cuộc chiến tranh Triều Tiên, mạng sống của mấy triệu người trên bán đảo Triều Tiên bị tước đi chỉ trong vòng ba năm, rõ ràng là chưa được hiểu.
__________
(*) President Bush’s speech to Congress, March 6, 1991
