Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Ảnh: GIA HÂN
Mới đây khi thảo luận tại Quốc hội, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh (Gia Lai) đề nghị TP.HCM thí điểm đưa nội dung dạy trẻ biết chào người lớn vào chương trình giáo dục bổ sung của lớp 1. Thầy cô và cha mẹ phối hợp uốn nắn để trẻ học đi đôi với hành.
Theo ông, nếu việc này giúp trẻ lễ phép hơn khi gặp người lớn, Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể cập nhật nội dung vào sách Đạo đức 1 hiện hành.
Xây dựng môi trường "chào hỏi"
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội, cho rằng ý kiến của đại biểu Nguyễn Văn Cảnh nêu ra rất đáng suy nghĩ.
Bởi một lời chào là hành vi rất nhỏ, nhưng phía sau đó là ý thức về sự hiện diện của người khác, sự tôn trọng, phép lịch sự và những chuẩn mực đầu tiên trong giao tiếp xã hội.
Nếu một đứa trẻ lớn lên mà thiếu những thói quen ứng xử căn bản như biết chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, biết lắng nghe, nhường nhịn thì đó không còn đơn thuần là câu chuyện của một lời chào, mà liên quan đến quá trình hình thành nhân cách.
Tuy nhiên bà cho rằng cần nhìn vấn đề rộng hơn việc sách giáo khoa hiện hành có hay không có một bài riêng mang tên "chào hỏi người lớn".
Hiện nay chương trình giáo dục mới được thiết kế theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực, nhiều nội dung về lễ phép, giao tiếp, ứng xử được tích hợp trong các bài học và hoạt động giáo dục khác nhau.
Vì vậy nếu chỉ căn cứ vào việc không tìm thấy một bài học có tên giống sách giáo khoa trước đây để kết luận rằng nhà trường không dạy trẻ chào hỏi có lẽ chưa thật đầy đủ.
Điều quan trọng hơn, cần đặt câu hỏi là những nội dung đó có được chuyển hóa thành hành vi và thói quen của trẻ hay chưa?
Bà nhấn mạnh giáo dục đạo đức có một đặc thù rất khác với việc truyền đạt kiến thức. Trẻ có thể trả lời rất đúng câu hỏi "khi có khách đến nhà em phải làm gì", nhưng khi khách thực sự bước vào nhà lại không đứng dậy chào.
Nếu như vậy mới hoàn thành phần "biết", chưa đạt đến phần "làm", càng chưa hình thành được "thói quen".
Do vậy, bà nói ủng hộ nếu các địa phương muốn thí điểm tăng cường giáo dục kỹ năng chào hỏi, ứng xử cho học sinh lớp 1 nhưng không nhất thiết phải hiểu đơn giản là bổ sung thêm một bài học hoặc tăng thêm kiến thức trong sách giáo khoa.
"Hiệu quả hơn là xây dựng một quá trình rèn luyện thường xuyên, rất cụ thể và phù hợp với lứa tuổi.
Đó là đến trường biết chào thầy cô, nhân viên nhà trường; gặp người lớn biết chào hỏi phù hợp; về nhà biết chào ông bà, cha mẹ; khi được giúp đỡ biết cảm ơn; làm điều chưa đúng biết xin lỗi; khi giao tiếp biết nhìn người đối diện, biết lắng nghe và tôn trọng.
Những hành vi ấy phải được thực hành hằng ngày chứ không thể học trong một tiết Đạo đức rồi kết thúc", bà Nga nói.
Đại biểu nhấn mạnh không thể quy trách nhiệm chủ yếu cho thầy cô hay nhà trường. Gia đình mới là môi trường giáo dục đầu tiên và có ảnh hưởng rất sâu sắc đến những thói quen ứng xử của trẻ.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga:
"Khi giáo dục trẻ về lễ phép, chúng ta nên tiếp cận theo tinh thần hiện đại. Không chỉ dạy trẻ "phải chào người lớn", bởi người lớn có vị thế cao hơn, mà cần giúp trẻ hiểu rằng chào hỏi là biểu hiện của sự tôn trọng con người".
Cha mẹ muốn con biết chào hỏi nhưng bản thân người lớn gặp hàng xóm không chào nhau, nhận sự phục vụ không nói lời cảm ơn, có lỗi với con cũng không bao giờ xin lỗi thì bài học của nhà trường rất khó tạo thành nếp sống.
Vì vậy điều đáng quan tâm nhất trong đề xuất này, theo bà chính là yêu cầu phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Nhà trường hướng dẫn chuẩn mực, gia đình duy trì và củng cố, cộng đồng tạo ra môi trường để những hành vi đẹp được ghi nhận và trở thành điều tự nhiên.
Trẻ chào ông bà, thầy cô, nhưng người lớn cũng nên chào trẻ, cảm ơn trẻ, xin lỗi trẻ khi cần thiết. Khi trẻ được đối xử bằng sự tôn trọng, trẻ sẽ học được cách tôn trọng người khác một cách tự nhiên hơn...
Đại biểu Bùi Hoài Sơn - Ảnh: GIA HÂN
Đề xuất nhỏ, ý nghĩa lớn
Đại biểu Bùi Hoài Sơn (Hà Nội) cũng đánh giá đề xuất này gợi ra một vấn đề tưởng nhỏ nhưng thực ra rất căn bản trong giáo dục văn hóa và hình thành nhân cách trẻ em.
Lời chào không chỉ là một quy tắc lễ phép, mà còn là biểu hiện đầu tiên của sự tôn trọng, ý thức về người khác và khả năng ứng xử trong cộng đồng.
Do vậy việc dạy trẻ biết chào hỏi là cần thiết, nhưng không nên hiểu đơn giản là bổ sung thêm một bài học để các em học thuộc.
Điều quan trọng hơn là phải "dạy bằng thực hành và bằng môi trường văn hóa". Ở lớp 1, nội dung này có thể được thiết kế thành những tình huống rất gần gũi: gặp thầy cô ở cổng trường, gặp ông bà, khách đến nhà, gặp người lớn trong khu dân cư… để trẻ biết chào ai, chào như thế nào và hiểu vì sao cần chào.
Nhà trường có thể tổ chức đóng vai, trải nghiệm, nhắc nhở nhẹ nhàng thay vì biến lời chào thành mệnh lệnh hay tiêu chí thi đua cứng nhắc.
Đặc biệt, gia đình và người lớn phải làm gương. Không thể yêu cầu trẻ lễ phép nếu cha mẹ, thầy cô và người lớn xung quanh thiếu những ứng xử mẫu mực.
Giáo dục văn hóa hiệu quả nhất là khi "nhà trường dạy điều đúng, gia đình thực hành điều đúng và xã hội khuyến khích điều đẹp".
Khi đó lời chào sẽ không phải một động tác đối phó, mà trở thành thói quen tự nhiên, góp phần hình thành một thế hệ biết tôn trọng, biết quan tâm và sống có văn hóa.
