Trận động đất mạnh 7,7 độ khiến gần 900 ngôi nhà hư hại, ít nhất 27 người bị thương tại Panama. Nước này đã ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để huy động nguồn lực khắc phục hậu quả.
Một tòa nhà bị đổ sập và nhiều ô tô bị hư hại tại Penonome, Panama - Ảnh: AFP
Theo Hãng tin Reuters ngày 12-10, Panama đã ghi nhận hơn 200 dư chấn sau trận động đất mạnh 7,7 độ xảy ra ngày 9-10.
Trận động đất làm hư hại hàng trăm ngôi nhà cùng nhiều công trình hạ tầng trên khắp các tỉnh miền trung, buộc chính phủ phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vào cuối tuần qua.
Cơ quan ứng phó khẩn cấp cho biết hiện chưa có báo cáo về trường hợp tử vong nào, nhưng đã có ít nhất 27 người bị thương và gần 900 ngôi nhà bị hư hại. Con số này dự kiến còn tăng khi công tác đánh giá thiệt hại được triển khai đến các vùng sâu, vùng xa.
Theo Bộ Kinh tế Panama, việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp cho phép chính phủ phân bổ tới 100 triệu USD ngân sách cứu trợ mà vẫn bảo đảm thâm hụt ngân sách năm 2026 không vượt mục tiêu 3,5% GDP.
Về diễn biến địa chất, ông Nestor Luke, Giám đốc Viện Địa chất thuộc Đại học Panama, nêu rõ: "Chúng tôi đã ghi nhận hơn 200 dư chấn và các trận dư chấn vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, cường độ của chúng đang giảm dần và khoảng cách giữa các lần rung chấn cũng kéo dài hơn".
Tổng thống Panama José Raúl Mulino Quintero đã trực tiếp đến thăm các khu vực bị ảnh hưởng để trao quà cứu trợ, đồng thời chỉ đạo khẩn trương sửa chữa đường sá, cầu cống nhằm tạo thuận lợi cho công tác cứu hộ. Ít nhất 14 cây cầu bị hư hại tại các tỉnh Veraguas và Los Santos.
Đại sứ Mỹ Kevin Marino Cabrera cho biết Washington cam kết viện trợ 5 triệu USD, đồng thời cử đội cứu hộ gồm 20 thành viên sang hỗ trợ và đánh giá thiệt hại hạ tầng.
Trường học trên toàn quốc cho học sinh nghỉ học ngày 12-10. Trong khi đó, ban quản lý kênh đào Panama khẳng định hoạt động vận tải đường thủy không bị ảnh hưởng bởi trận động đất.
Cơ quan này nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu là bảo đảm an toàn cho nhân viên, tàu thuyền và thủy thủ đoàn, đồng thời các đội kỹ thuật chuyên môn đang kiểm tra toàn bộ hạ tầng để phát hiện hư hại tiềm ẩn.
Trận lũ quét dữ dội trên sông Budhi Gandaki (Nepal) đã cuốn trôi hàng chục ngôi nhà và cầu cống, buộc giới chức nước này phải huy động trực thăng để sơ tán người dân.
Cầu Soti Khola bị cuốn phăng giữa dòng lũ dữ trên sông Budhi Gandaki (Nepal) ngày 11-10 - Ảnh chụp màn hình: AL ARABIYA
Theo tờ The Kathmandu Post, trận lũ quét trên sông Budhi Gandaki vào rạng sáng 11-10 đã gây thiệt hại trên diện rộng tại hai khu vực nông thôn Chumnubri và Dharche.
Nước lũ cuốn trôi nhiều nhà cửa, cầu cống và phá hủy cơ sở hạ tầng của một dự án thủy điện. Dòng nước xiết cũng làm ngập lụt nhiều khu dân cư, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của các hộ gia đình lân cận.
Theo báo cáo thiệt hại sơ bộ do Cục Đường bộ Nepal công bố, cầu Soti Khola nối khu nông thôn Arughat số 2 và số 3 đã bị dòng nước lũ cuốn trôi hoàn toàn.
Trận lũ cũng cuốn phăng đoạn kết cấu bê tông cốt thép dài 22m của cầu Arughat (cây cầu nối liền hai huyện Gorkha và Dhading), theo Hãng tin Anadolu.
Cây cầu này có tổng chiều dài bao gồm 60m phần giàn thép và 25m phần kết cấu bê tông cốt thép. Hiện tại phần giàn thép của cầu dường như vẫn trụ vững.
Cục Đường bộ cho biết cơ quan này đang nghiên cứu phương án lắp đặt cầu dã chiến lắp ráp lên phần giàn thép còn lại nhằm nhanh chóng khôi phục giao thông.
Cơ quan này cũng thông tin thêm rằng công tác đánh giá kỹ thuật chi tiết về hiện trạng của cây cầu đang được tiến hành. Toàn bộ mức độ thiệt hại do đợt lũ lụt gây ra sẽ được xác định rõ sau khi hoàn tất đánh giá.
Trong bối cảnh mực nước sông tiếp tục dâng cao, lực lượng chức năng đã phải điều động trực thăng để triển khai cứu hộ, phân phát hàng cứu trợ và sơ tán khẩn cấp người dân.
Cảnh sát quốc gia, Lực lượng Cảnh sát Vũ trang Nepal cùng chính quyền sở tại cũng nhanh chóng được huy động đến hiện trường để ứng phó với thảm họa.
Hiện cơ quan chức năng vẫn đang thống kê tổng thiệt hại và điều tra nguyên nhân dẫn đến thảm họa này.
Tính đến tối muộn 11-10 (giờ Việt Nam), giới chức Nepal cho biết đã giải cứu được ít nhất 82 người (trong đó có 9 người nước ngoài) khỏi các khu vực bị ảnh hưởng, song vẫn còn 5 trường hợp chưa rõ tung tích. Bên cạnh đó, khoảng 45 ngôi nhà đã bị lũ quét cuốn trôi.
Lũ quét tại miền trung Nepal hôm 11-10 đã cuốn trôi nhà cửa và gây hư hại cho nhiều công trình, chỉ vài tuần sau trận lũ quét kinh hoàng khiến hàng trăm người chết.
Áp lực vì ngập úng ảnh hưởng hàng trăm đô thị mỗi năm, Trung Quốc đã tập trung nguồn lực lớn chuyển đổi sang mô hình 'thành phố bọt biển'. Việc chủ động 'nhường đường cho nước' dần trở thành giải pháp căn bản để chống ngập đô thị.
Nhiều ô tô bị cuốn trôi và chất chồng ở quận Mật Vân, Bắc Kinh sau đợt mưa lớn gây ngập lụt nặng vào cuối tháng 7-2025 - Ảnh: AFP
Mỗi năm ở Trung Quốc có hơn 160 thành phố chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của mưa lớn, lũ lụt và ngập úng, theo báo cáo do Văn phòng Ủy ban quốc gia về phòng ngừa, giảm nhẹ và cứu trợ thiên tai cùng Bộ Quản lý tình trạng khẩn cấp Trung Quốc công bố.
Riêng trong năm 2024, các đợt ngập lụt và những hệ quả thứ cấp đã gây ảnh hưởng đến gần 53,5 triệu lượt người ở nước này, thiệt hại kinh tế trực tiếp vượt mức 263 tỉ nhân dân tệ (khoảng 39 tỉ USD).
Công trình bọt biển là gì?
Trong ba thập kỷ qua, quá trình phát triển ở Trung Quốc đã khiến nhiều ao hồ, vùng trũng bị san lấp, các dòng suối nhỏ cùng hệ thống mương dẫn chuyển thành đường đi, đất nông nghiệp dần chuyển đổi thành khu dân cư và khu vực sản xuất công nghiệp, khai khoáng.
Sự thu hẹp của không gian trữ nước đi đôi với việc mở rộng các bề mặt không thấm nước đã làm gia tăng lưu lượng dòng chảy, đẩy đỉnh lũ lên cao hơn và xuất hiện sớm hơn với cùng một lượng mưa.
Từ thập niên 1990, tình trạng ngập úng đô thị ở Trung Quốc ngày càng nghiêm trọng, tạo áp lực thoát nước rất lớn, trong đó thủ đô Bắc Kinh là một ví dụ điển hình.
Năm 2012, trận mưa đặc biệt lớn ngày 21-7 gây lũ lụt lớn tại Bắc Kinh trở thành bước ngoặt khác thúc đẩy công tác phòng chống lũ lụt trong đô thị.
Đến năm 2015, mô hình thành phố bọt biển được đẩy mạnh triển khai trên diện rộng với mục tiêu giảm thiểu ngập úng đô thị, bảo vệ nguồn nước và hệ sinh thái địa phương.
Phương pháp này chú trọng cơ chế thấm và trữ nước mưa ngay tại chỗ, giảm tải áp lực cho hệ thống thoát nước hiện hữu mà không đòi hỏi phải đào xới để nâng cấp toàn diện hệ thống cống ngầm.
Người dân đi bộ trên mặt đường thấm nước bên trong công viên thành phố Tần Hoàng Đảo, tỉnh Hà Bắc - Ảnh: BEIJING DAILY
Thông qua nguồn ngân sách trung ương khoảng 20,7 tỉ nhân dân tệ (khoảng 3 tỉ USD) hỗ trợ 16 thành phố thí điểm trong giai đoạn đầu từ năm 2015 đến 2017, nhiều địa phương đã triển khai các dự án cải tạo không gian xanh, xây dựng hồ điều tiết và ứng dụng vật liệu lát thấm nước.
Về sau, mô hình bọt biển cũng được triển khai tại các đô thị hạng nhất như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu và Thâm Quyến.
Tại thành phố Vũ Hán, địa phương đã thực hiện 389 dự án trên diện tích 38,5km² tại hai khu thí điểm, với kinh phí khoảng 14,9 tỉ nhân dân tệ, thông qua việc kết hợp đồng bộ giữa công viên, mảng xanh, hồ nước và các tuyến dẫn dòng chảy.
Chi phí này thấp hơn khoảng 4 tỉ nhân dân tệ so với phương án nâng cấp hệ thống thoát nước truyền thống, đáp ứng khả năng tiếp nhận lượng mưa khoảng 32mm trong vòng 24 giờ.
Tính đến tháng 5-2026, có 90/694 thành phố tại Trung Quốc đã tiến hành triển khai xây dựng mô hình bọt biển và đạt được những thành tựu rõ rệt.
Việc tiếp tục đẩy nhanh và mở rộng quy mô mô hình bọt biển có hệ thống hiện vẫn được các địa phương thúc đẩy để nâng cao khả năng chủ động ứng phó với thiên tai đô thị.
Các em nhỏ và cô giáo tại một trường mẫu giáo ở quận Thông Châu, Bắc Kinh, vui chơi trên sân trường được cải tạo theo mô hình bọt biển - Ảnh: BEIJING NEWS
"Nhường đường cho nước"
Tuy nhiên các công trình bọt biển vẫn có giới hạn khi gặp mưa lũ cực đoan.
Vào ngày 20-7-2021, trận mưa đặc biệt lớn tại thành phố Trịnh Châu - địa phương đầu tư hơn 19 tỉ nhân dân tệ (khoảng 2,8 tỉ USD) cho các dự án xây dựng thành phố bọt biển - đã vượt quá năng lực tiêu thoát nước của đô thị, khiến 380 người thiệt mạng và mất tích.
Theo điều tra của Chính phủ Trung Quốc, lượng mưa trung bình trong 24 giờ tại khu vực này đã cao gấp 1,6 - 2,5 lần so với mức thiết kế của hệ thống thoát nước.
Theo một thống kê từ Tuần báo Kinh tế Trung Quốc vào năm 2016, có 19 trong số 30 thành phố thí điểm mô hình bọt biển từng ghi nhận tình trạng ngập úng.
Điều này một phần là do tiêu chuẩn quy hoạch hạ tầng chống ngập khác nhau của từng địa phương, như tiêu chuẩn của Trịnh Châu được thiết kế cho chu kỳ 20-50 năm, Vũ Hán là 50-100 năm, còn Thượng Hải là 100 năm.
Hệ thống thoát nước đô thị được nghiên cứu tại Đại học Kiến trúc Bắc Kinh - Ảnh: BEIJING NEWS
"Khả năng phòng chống lũ và tiêu thoát nước của bất kỳ thành phố nào cũng có giới hạn", giáo sư Từ Tông Học, Viện Khoa học thủy văn, Đại học Sư phạm Bắc Kinh, nói khi bàn về giới hạn của mô hình bọt biển.
Ông giải thích rằng các giải pháp ban đầu như vườn mưa, bể giữ nước sinh học và bề mặt lát thấm nước chủ yếu nhằm ứng phó với những trận mưa thường gặp, có chu kỳ lặp lại từ 1-5 năm.
Đối với những đợt mưa lũ cực đoan có chu kỳ lặp lại từ 200 - 500 năm hoặc lâu hơn, ông cho biết việc áp dụng đồng bộ mọi biện pháp nhìn chung vẫn khó có thể loại bỏ hoàn toàn tình trạng ngập lụt.
Về các giải pháp khắc phục hiện nay, nhiều chuyên gia thủy văn Trung Quốc cho rằng chống ngập đô thị cần kết nối công trình bọt biển, mạng thoát nước và sông hồ thay vì thiết kế riêng từng nhóm, nâng cao tần suất thiết kế và bảo đảm bảo trì lâu dài.
Chủ động quy hoạch phù hợp điều kiện địa phương, "nhường đường cho nước" - dành đủ không gian để nước có thể thoát hoặc được giữ lại - được xem là các giải pháp căn bản để nâng cao khả năng chống chịu của thành phố.
Lũ quét trên sông Budhi Gandaki ở Nepal cuốn trôi hơn 35 ngôi nhà, phá hủy cầu treo và làm hư hại một dự án thủy điện, buộc người dân khẩn cấp sơ tán.
Lũ quét làm hư hại hơn 35 ngôi nhà ở phía bắc miền trung Nepal - Ảnh: X/@Weather Monitor
Theo Hãng tin AP, ngày 11-10, người dân sống dọc sông Budhi Gandaki ở khu vực bắc miền trung Nepal phải khẩn cấp sơ tán khi một trận lũ quét tràn qua, cuốn trôi hơn 35 ngôi nhà cùng nhiều công trình khác.
Hai cây cầu treo bị nước lũ cuốn đi, một khu nhà ở của dự án thủy điện cũng bị hư hại. Hiện chưa có báo cáo ghi nhận thiệt hại về người.
Chính quyền cho biết nguyên nhân xuất phát từ một vụ sạt lở đất khô tại làng Chumnubri, huyện Gorkha (cách thủ đô Kathmandu khoảng 100km về phía tây). Vụ sạt lở đã làm nghẽn dòng sông Budhi Gandaki, gây ngập lụt nghiêm trọng ở khu vực hạ lưu.
Budhi Gandaki là một nhánh của sông Trishuli - con sông nằm ở hạ lưu của một nhánh khác từng xảy ra thảm họa sạt lở sông băng hồi tháng 8, khiến 1.457 người chết và hàng ngàn người hiện vẫn mất tích.
"Chúng tôi đã yêu cầu người dân sống dọc các bờ sông ở khu vực hạ lưu khẩn trương sơ tán để đảm bảo an toàn", ông Dharmendra Kumar Mishra, quan chức lãnh đạo cao nhất huyện Gorkha, nói.
Ông Dharam Raj Uprety, người đứng đầu Cơ quan Giảm nhẹ và quản lý rủi ro thiên tai quốc gia, cho hay dòng sông ngập bùn đang tiếp tục dâng cao và đã cuốn trôi một cây cầu trên tuyến quốc lộ nối huyện Gorkha với huyện lân cận Dhading. Theo ông, 18 công nhân tại dự án thủy điện có khu nhà ở bị hư hại đã kịp chạy đến nơi an toàn.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Thủ tướng Nepal Balendra Shah thông tin quân đội đã cứu hộ thành công sáu người ở làng Jagat đang đối mặt với nguy cơ sạt lở đất.
Anh Ganesh Karki, một người dân ở Jagat, chia sẻ: "Chúng tôi đã leo lên các quả đồi và đang tá túc tại đó. Chúng tôi bất lực, không thể làm gì khác ngoài đứng nhìn nhà cửa bị nước lũ cuốn đi".
Anh cho biết chưa bao giờ chứng kiến trận lũ nào lớn đến vậy trên sông Budhi Gandaki. Mực nước từng có lúc rút nhẹ nhưng sau đó lại đột ngột dâng cao trở lại.
Cơ quan Giảm nhẹ và quản lý rủi ro thiên tai quốc gia đã phát cảnh báo lũ tới người dân sống dọc dòng sông thuộc các huyện Gorkha, Tanahun, Chitwan, Đông Nawalparasi và Tây Nawalparasi.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, cơ quan này kêu gọi: "Xin vui lòng hỗ trợ đưa người dân tại các khu vực có nguy cơ cao đến nơi an toàn kịp thời và hỗ trợ các hoạt động tìm kiếm cứu nạn khi cần thiết".
Lực lượng cứu hộ thuộc quân đội và cảnh sát đã có mặt tại hiện trường, đồng thời theo dõi, giám sát tình hình từ trực thăng.
Một công dân Malaysia mất tích sau trận lũ bùn tại Nepal đã trở về nước an toàn sau 37 ngày, tiếp thêm hy vọng cho những gia đình vẫn đang ngóng tin người thân.
Bão Isaias càn quét nước Mỹ ngày 10-10 đã khiến 4 người thiệt mạng, khoảng 670.000 khách hàng mất điện và hoạt động khai thác dầu khí bị đình trệ.
Một nhóm người dân dọn dẹp cây đổ trước một ngôi nhà ở Milton, bang Florida ngày 10-10 - Ảnh: AP
Theo Hãng tin Reuters, ít nhất 4 người đã thiệt mạng sau khi bão Isaias đổ bộ vào nước Mỹ rạng sáng 10-10 (giờ địa phương), trong đó hai người tử vong do cây đổ vào nhà.
Cơn bão cũng khiến khoảng 670.000 khách hàng tại các bang Florida, Alabama, Georgia và Mississippi mất điện.
Dù Isaias đã suy yếu, tình hình tại nhiều khu vực vẫn tiềm ẩn nguy hiểm. Trung tâm Bão quốc gia Mỹ (NHC) cảnh báo nguy cơ nước biển dâng, lũ quét, gió mạnh và lốc xoáy tại khu vực đông nam nước Mỹ.
Đặc biệt, nguy cơ lốc xoáy được dự báo tiếp diễn trong ngày 10-10 tại vùng cán chảo Florida (Florida Panhandle), bang Georgia và hai bang Bắc Carolina và Nam Carolina.
Bão Isaias gây thiệt hại trên diện rộng tại các bang Florida, Alabama, Georgia và Mississippi - Ảnh: AP
Tại Florida, chính quyền đang ưu tiên khôi phục nguồn điện, đồng thời từng bước mở cửa trở lại các tuyến đường cao tốc, cầu và sân bay.
Khoảng 16.000 nhân viên điện lực đã được huy động để khắc phục sự cố, trong khi các đội ứng phó khẩn cấp tiếp tục đánh giá thiệt hại.
Tuy nhiên, công tác khắc phục hậu quả vẫn gặp nhiều khó khăn. Tại thành phố ven biển Pensacola, tình trạng thiếu nước uống đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.
Sân bay Pensacola cũng bị hư hại và phải tạm ngừng các chuyến bay thương mại cho đến khi có thông báo mới.
Trước tình hình trên, chính quyền Mỹ đã tăng cường các biện pháp ứng phó khẩn cấp.
Ngày 10-10, Bộ Năng lượng Mỹ thông báo cho phép xuất khẩn cấp tối đa 4 triệu thùng dầu thô từ Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR) nhằm giảm thiểu tình trạng gián đoạn nguồn cung do bão gây ra.
Khi được hỏi về công tác chuẩn bị ứng phó, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định tình hình "đang được kiểm soát".
Bộ trưởng An ninh nội địa Mỹ Markwayne Mullin cho biết các tuyên bố tình trạng khẩn cấp tại Florida và Alabama đã được phê duyệt, tạo điều kiện huy động nguồn lực liên bang hỗ trợ những khu vực chịu ảnh hưởng.
Thống đốc Florida Ron DeSantis cũng cho hay chính quyền đã chuẩn bị sẵn nhiều nguồn lực ứng phó, song đến nay vẫn chưa cần huy động toàn bộ.
"Sau bão vẫn còn rất nhiều mối nguy hiểm mà người dân cần đề phòng", ông DeSantis cảnh báo trong cuộc phỏng vấn với Đài Fox News ngày 10-10.
Theo Reuters, một cơn bão khác mang tên Rachel đang tiến về phía bắc bán đảo Baja California của Mexico trên Thái Bình Dương gây gió giật mạnh. Cơn bão này cũng khiến khoảng 7.000 khách hàng tại bang California mất điện.
Bão Isaias với sức gió 165km/h đang đổ bộ gần thành phố Destin, bang Florida, đe dọa khu vực ven biển với mưa lớn và lốc xoáy.
Người dân đi bộ giữa gió mạnh và mưa tại khu vực bờ biển bang Florida ngày 9-10, khi bão Isaias đang dần đổ bộ - Ảnh: AFP
Theo cập nhật của Hãng tin Reuters ngày 10-10, Trung tâm Bão quốc gia Mỹ (NHC) thông báo bão Isaias đang gần đổ bộ đến sát thành phố Destin, bang Florida với sức gió duy trì tối đa 105 dặm/giờ (165 km/h).
Khẩn trương ứng phó bão
NHC cho biết tâm bão cách thành phố Panama, bang Florida, khoảng 50 dặm (80km) về phía tây - tây bắc.
Trước khi bão đổ bộ, người dân ở các thị trấn ven biển thuộc bang Florida và Alabama đã gia cố cửa sổ và chuẩn bị bao cát để chống bão. Hàng chục ngàn người cũng đã được lệnh sơ tán.
Người dân những khu vực dọc bờ biển bang Florida khẩn trương các biện pháp gia cố nhà cửa trước khi cơn bão Isaias đổ bộ - Ảnh: REUTERS
Các đài truyền hình địa phương phát hình ảnh những tuyến đường đông nghẹt xe cộ hướng về phía bắc, rời xa vùng ven biển.
Giám đốc NHC Michael Brennan cảnh báo người dân đã nhận được lệnh sơ tán cần nhanh chóng rời đi vì bão sẽ ngày càng nguy hiểm.
Ông cho biết nước biển có thể dâng cao tràn vào đất liền sau khi trời tối, khiến những người ở lại khu vực ven biển đối mặt với nguy hiểm.
Nước dâng do bão có thể đạt 9 feet (2,7m) quanh khu vực giáp ranh giữa Alabama và Florida. Lượng mưa tại một số khu vực có thể lên tới 15 inch (38cm).
Gió mạnh do bão có thể ảnh hưởng đến những khu vực sâu trong đất liền, cách bờ biển khoảng 160km ở miền nam bang Alabama, làm tăng nguy cơ xảy ra lốc xoáy.
Mưa từ 5 - 13cm cũng được dự báo tại nhiều nơi ở đông nam nước Mỹ, kéo dài về phía bắc đến phía nam dãy núi Appalachian và các vùng ven biển bang Carolina.
Gián đoạn nghiêm trọng sản xuất dầu khí
Bão Isaias cũng ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động khai thác dầu khí ngoài khơi vịnh Mexico.
Theo thông tin được công bố ngày 9-10, các công ty năng lượng Mỹ đã sơ tán nhân viên khỏi 129 giàn khai thác dầu khí ngoài khơi vịnh Mexico để tránh bão. Con số này chiếm 35% trong tổng số 371 giàn đang có nhân viên làm việc tại khu vực.
Một trạm xăng ở bang Florida đóng cửa và che chắn các trụ bơm để tránh mưa ngày 9-10 - Ảnh: REUTERS
Trước đó một ngày, Cơ quan Quản lý khoáng sản biển Mỹ cho biết nhân viên đã được sơ tán khỏi 121 giàn khai thác dầu khí và 5 giàn khoan ngoài khơi.
Khoảng 63% sản lượng dầu hiện tại ở vịnh Mexico, tương đương 1,3 triệu thùng/ngày đã phải tạm ngừng khai thác. Sản lượng khí đốt tự nhiên bị đình chỉ đạt hơn 1,1 tỉ feet khối/ngày (khoảng 31 triệu mét khối), tương đương khoảng 57% tổng sản lượng của khu vực, Cơ quan Quản lý khoáng sản biển Mỹ nêu.
Theo dự báo của Công ty tư vấn Earth Science Associates, bão Isaias có thể khiến hoạt động khai thác dầu tại vịnh Mexico bị gián đoạn, với sản lượng bị ảnh hưởng lên tới 9 triệu thùng trong suốt thời gian bão. Con số này cao hơn mức 7,1 triệu thùng dầu bị ảnh hưởng bởi bão nhiệt đới Bertha hồi tháng 7.
Nhiều bang ban bố tình trạng khẩn cấp
Biển báo đóng cửa khu bảo tồn biển Gulf Islands và đường đến pháo đài Fort Pickens ở bãi biển Pensacola, bang Florida ngày 9-10 để ứng phó bão Isaias đang tiến đến - Ảnh: REUTERS
Trước khi bão đổ bộ, giới chức Mỹ đã ban hành cảnh báo bão tại các khu vực ven biển thuộc bang Mississippi, Alabama và tây bắc bang Florida. Cảnh báo bão nhiệt đới và nguy cơ nước biển dâng do bão cũng được mở rộng đến vùng đông nam bang Louisiana.
Tại Florida, giới chức yêu cầu sơ tán bắt buộc từ trưa 8-10 đối với các khu vực ven biển thuộc hạt Okaloosa. Chính quyền hạt kêu gọi khách du lịch rời khỏi khu vực và thông báo kế hoạch đóng cửa 3 sân bay vào tối cùng ngày.
Thống đốc Florida Ron DeSantis trước đó đã ban bố tình trạng khẩn cấp tại 25 hạt trong bang.
Tại Alabama, Thống đốc Kay Ivey ban bố tình trạng khẩn cấp trên phạm vi 40 hạt. Giới chức đảo Dauphin thông báo sơ tán khu vực phía tây đảo từ tối 8-10.
Hạt Baldwin khuyến khích người dân tại các khu vực ven biển thấp trũng chủ động sơ tán và chuẩn bị các nơi trú ẩn khẩn cấp.
Bão Isaias đang duy trì sức gió tối đa 120 dặm/giờ (khoảng 193km/h). Bão có thể gây gió mạnh, nước dâng, mưa lớn gây ngập lụt diện rộng và lốc xoáy, trong đó có thể xuất hiện lốc xoáy mạnh - Ảnh: REUTERS/NOAA
Bão Isaias là cơn bão đầu tiên của mùa bão Đại Tây Dương năm 2026. Trước đó, bão mạnh lên trong ngày 8-10 khi di chuyển về phía bờ biển vịnh Mexico của Mỹ.
Các nhà dự báo cho biết hiện tượng El Niño mạnh trong năm 2026 đã hạn chế sự hình thành và phát triển của bão tại Đại Tây Dương do làm gia tăng đứt gió theo phương thẳng đứng, gây cản trở cấu trúc của bão.
Trong khi đó các nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm ấm vịnh Mexico, qua đó có thể tạo điều kiện để những cơn bão như Isaias mạnh lên.
Bang California vừa ban bố tình trạng khẩn cấp để chuẩn bị ứng phó El Nino, trong bối cảnh hiện tượng thời tiết này có khả năng trở thành đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận.
Động đất mạnh 7,7 độ và 45 dư chấn đã làm rung chuyển Panama, khiến nhiều tòa nhà chính phủ, tháp chuông nhà thờ và khách sạn đổ sập.
Các mảnh vỡ từ tòa nhà bị sập ở Penonome, Panama đổ sụp lên dàn ô tô đỗ bên dưới - Ảnh: AFP
Theo tờ New York Times và Hãng tin AP, Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) cho biết một trận động đất có cường độ 7,7 đã làm rung chuyển Panama vào khoảng 13h56 hôm 9-10 giờ miền đông nước Mỹ (0h56 ngày 10-10 giờ Việt Nam).
Tâm chấn động đất nằm ở bán đảo Azuero - một điểm thu hút khách du lịch nhờ hệ sinh thái động vật hoang dã và những bãi biển đẹp.
Một loạt dư chấn mạnh tiếp tục xảy ra trong những giờ sau đó, trong đó có trận lúc 16h25 (giờ miền đông) với cường độ ban đầu 6,9. Các nhà địa chấn học tại Đại học Panama cho biết nước này đã ghi nhận 45 dư chấn và vẫn còn khả năng tiếp diễn. Rung chấn từ động đất còn được cảm nhận ở Costa Rica.
Cơ quan Khí tượng quốc gia Mỹ đã dỡ bỏ cảnh báo sóng thần được ban hành ngay sau động đất đối với bờ biển Panama, Colombia, Ecuador, Nicaragua và Guatemala. Các cảnh báo do El Salvador và Chile ban hành đối với đảo Phục Sinh cũng được dỡ bỏ.
Người dân sơ tán khỏi Bệnh viện Nhi đồng ở thành phố Panama sau trận động đất - Ảnh: AFP
Động đất đã làm rung chuyển thành phố Panama - thủ đô của quốc gia này, nơi sinh sống của hơn 2 triệu người, khiến nhiều người phải chạy ra đường sơ tán.
Tại khu trung tâm, các tòa nhà cao tầng đã rung lắc dữ dội. Hình ảnh trên mạng xã hội cho thấy nước từ các hồ bơi trên sân thượng đã tràn xuống đường phố bên dưới.
Động đất mạnh đã khiến nhiều công trình sụp đổ, trong đó có khách sạn El Sitio ở thị trấn biển El Venao và nhà thờ San Atanasio ở tỉnh Los Santos - nơi từng được công nhận là Di sản lịch sử quốc gia vào năm 1938.
Trên các tuyến đường ở tỉnh Veraguas, nhiều vết nứt lớn xuất hiện. Sân bay quốc tế Tocumen ở thủ đô Panama tạm ngừng hoạt động ngay sau trận động đất đầu tiên, song sau đó đã mở cửa trở lại.
Cơ quan quản lý kênh đào Panama cho biết hoạt động tại tuyến đường này vẫn diễn ra bình thường, song các đội ngũ kỹ thuật đang kiểm tra để kịp thời phát hiện các hư hại nếu có.
Tòa Văn phòng Thống đốc Penonome bị sập sau trận động đất ở Panama - Ảnh: AFP
Nhà thờ và tòa Văn phòng Thống đốc Penonome bị sập sau động đất - Ảnh: AFP
Phó giám đốc Cơ quan Bảo vệ dân sự quốc gia Malitzie Rivera không công bố tổng số công trình bị hư hại. Bà cho biết thiệt hại tập trung ở khu vực miền trung đất nước.
Các tòa nhà chính phủ, tháp chuông nhà thờ, khách sạn, nhà máy xử lý nước và đường sá đều bị ảnh hưởng bởi động đất.
Đến nay, Panama chưa ghi nhận có người thiệt mạng trong động đất, một số trường hợp bị thương đã được đưa đến các cơ sở y tế.
Tổng thống Panama José Raúl Mulino đã gửi lời cảm ơn sự chia sẻ từ các nhà lãnh đạo Mỹ Latin. Ông đã trao đổi với Tổng thống Chile, Uruguay, Guatemala và một số nước khác.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington đang theo dõi sát tình hình tại Panama và "nhanh chóng huy động nguồn lực cùng nhân sự để hỗ trợ", theo đề nghị của Chính phủ Panama.
Thường xuyên xảy ra động đất
Động đất thường xuyên xảy ra tại Panama, đặc biệt dọc biên giới với Costa Rica và bờ biển Thái Bình Dương, do sự tương tác giữa nhiều mảng kiến tạo, trong đó có các mảng Cocos, Nazca và Caribe.
Panama nằm trên "vành đai lửa" - một vòng cung núi lửa và đứt gãy địa chất dài khoảng 40.000km bao quanh lưu vực Thái Bình Dương, nơi xảy ra phần lớn các trận động đất trên thế giới.
Trận động đất gần nhất từng gây thiệt hại trên diện rộng tại Panama xảy ra năm 1991. Khi đó, một trận động đất có độ lớn 7,4 với tâm chấn tại nước láng giềng Costa Rica đã khiến 23 người thiệt mạng, 559 người bị thương và hàng nghìn người mất nhà cửa tại khu vực biên giới Bocas del Toro.
Nghiên cứu mới cho thấy các tác động từ lực hấp dẫn của Mặt trời và Mặt trăng có thể kích hoạt động đất chậm thông qua một cơ chế tương tự hiện tượng cộng hưởng.
Chuyên gia cảnh báo thủ đô Bangkok có nguy cơ bị nhấn chìm vĩnh viễn tới 1/3 diện tích vào năm 2050 nếu Thái Lan không quyết liệt cải tổ quản lý nguồn nước.
Người dân lội qua nước lũ sau mưa lớn tại Bangkok ngày 27-9 - Ảnh: AP
Tại một hội thảo ngày 7-10 ở thủ đô Bangkok, ông Sonthi Kotchawat, chuyên gia môi trường và y tế, kêu gọi chính phủ chấm dứt tình trạng chỉ dừng lại ở mức "rút kinh nghiệm" sau mỗi đợt ngập úng, thay vào đó phải tiến hành cải cách cơ cấu ngay lập tức.
Ông nhấn mạnh Thái Lan liên tục thất bại trong việc ứng phó với các trận đại hồng thủy, từ Chiang Rai, Chiang Mai đến Hat Yai (tỉnh Songkhla) và Bangkok.
Theo ông Sonthi, hiện tượng băng tuyết tan nhanh tại Bắc Cực, Nam Cực, đảo Greenland (Đan Mạch), dãy Himalaya, Andes, Alps cùng với sự tan chảy tầng đất đóng băng vĩnh cửu ở Siberia đang khiến các hình thái thời tiết ngày càng cực đoan.
Khu vực Đông Nam Á sẽ phải đối mặt với gió mùa bất thường, các đợt mưa lớn khó lường, sạt lở đất và lũ quét, theo báo Bangkok Post.
Riêng Bangkok chịu tổn thương đặc biệt nghiêm trọng do sự kết hợp của 3 yếu tố, gồm: hiện tượng sụt lún nền đất, nước biển dâng và địa hình vùng trũng lòng chảo.
Đến năm 2050, mực nước biển tại vịnh Thái Lan có thể dâng từ 20-30cm, thậm chí lên tới 75cm. Kịch bản này sẽ khiến 1/3 diện tích Bangkok ngập chìm vĩnh viễn, buộc khoảng 12 triệu dân phải di dời.
Đến năm 2100, mực nước biển có thể dâng 1,5-1,7m, đe dọa nhấn chìm các vùng ven biển thuộc 24 tỉnh, thành (gồm cả Bangkok).
Trước thực trạng này, ông Sonthi đề xuất nhóm giải pháp tổng thể kết hợp giữa công trình công nghệ cao và quy hoạch không gian, trong đó có xây dựng đê biển, cửa cống ngăn triều tại các cửa sông và kênh rạch, hệ thống bể ngầm trữ lũ và hầm thoát nước quy mô lớn.
Bên cạnh đó, quy hoạch đô thị phải cấm tuyệt đối việc phát triển dự án tại các vùng phân lũ tự nhiên, siết chặt khai thác nước ngầm để hãm đà sụt lún, song song với việc tích hợp dữ liệu vệ tinh, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) vào hệ thống cảnh báo sớm.
Bàn về rào cản hành chính, ông chỉ rõ nút thắt lớn nhất nằm ở sự phân tán, chồng chéo chức năng giữa các cơ quan chuyên trách.
Ông kiến nghị thành lập một trung tâm chỉ huy điều hành thống nhất có quyền ban bố mệnh lệnh liên bộ trong tình huống khẩn cấp, đồng thời phân quyền chủ động ngân sách phòng chống thiên tai cho tỉnh trưởng và chính quyền địa phương ngay từ trước mùa mưa bão.
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đang gây nhiều chú ý khi tận tay phát tiền mặt cho người dân tại khu dân cư bị ngập lụt ở quận Sai Mai, thủ đô Bangkok.
Toàn bộ 50 quận, huyện Bangkok bị đặt dưới tình trạng thảm họa vào cuối tháng trước, sau trận lụt nghiêm trọng phơi bày những hạn chế của thủ đô trước thời tiết cực đoan.
Người dân lội qua khu vực ngập lụt trong lúc mưa lớn tại Bangkok - Ảnh: REUTERS
Theo Đài Thai PBS, các chuyên gia cảnh báo nếu Bangkok không sớm nâng cấp hệ thống chống ngập, tình trạng gián đoạn giao thông và sinh hoạt có thể tái diễn thường xuyên hơn do biến đổi khí hậu.
Dù đã có hàng loạt đề xuất như việc mở rộng các đường hầm thoát nước, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo thời tiết và quản lý nguồn nước hiệu quả hơn, thủ đô Thái Lan hiện vẫn thiếu một chiến lược phòng chống dài hạn để bảo vệ 10 triệu cư dân.
Điểm nghẽn tiêu thoát nước
Thống đốc Bangkok Chadchart Sittipunt cho rằng nguyên nhân của trận lụt lịch sử là do những điểm nghẽn trong hệ thống tiêu thoát nước của thành phố.
Hệ thống này đã hoàn toàn quá tải trước lượng mưa hơn 300mm trút xuống chỉ trong 3 ngày (từ 16h ngày 24-9 đến 6h30 ngày 26-9).
“Những điểm nghẽn này cũng tồn tại ngay trong hệ thống kênh rạch của thành phố, đồng nghĩa với việc chúng ta đang cần gấp các giải pháp thoát nước quy mô lớn” - vị Thống đốc nhấn mạnh.
Để giải quyết những hạn chế này, chính quyền đô thị Bangkok (BMA) đã phê duyệt kế hoạch xây dựng một đường hầm khổng lồ nhằm dẫn nước từ kênh Prawet Burirom về hồ chứa Nong Bon.
Dự án sẽ điều hướng lượng nước dồn ứ vào một lưu vực trữ nước rộng lớn ở vùng ngoại ô phía đông thành phố, trước khi xả ra sông Chao Phraya và đổ ra vịnh Thái Lan.
Trong tuần qua, khoảng 700.000 người dân Bangkok phải chứng kiến cảnh nhà cửa bị ngập sâu tới vài mét, nhiều khu vực bị cô lập hoàn toàn do các dịch vụ vận tải khẩn cấp tê liệt.
Trước tình hình này, Thống đốc Chadchart cam kết sẽ rút kinh nghiệm từ đợt ngập lụt kinh hoàng vừa qua nhằm nâng cấp các mô hình dự báo và quản lý nguồn nước.
Bức xúc vì cảnh báo chậm trễ
Việc thiếu thông tin kịp thời về tình hình ngập lụt đã làm bùng phát làn sóng phẫn nộ trong dư luận. Nhiều chuyên gia cáo buộc chính quyền thành phố đã thất bại trong việc phát đi các cảnh báo sớm cho người dân.
TS Sitang Pilailar, chuyên gia kỹ thuật tài nguyên nước tại Đại học Kasetsart, cho rằng BMA lẽ ra phải phát cảnh báo ngay từ sáng 25-9, khi nhận thấy lượng mưa vượt khả năng ứng phó.
Theo bà, các trạm quan trắc tại Nong Chok và Nong Khaem có thể dự báo lượng mưa trước 3-5 giờ, đủ để ước tính nguy cơ ngập tại từng khu vực.
Bà Sitang cho rằng điều quan trọng không phải dự báo chính xác từng chi tiết, mà là kịp thời thông báo những tác động có thể xảy ra để người dân chủ động ứng phó.
Ông Bhichit Rattakul, cựu Thống đốc Bangkok và hiện là cố vấn của Trung tâm Phòng vệ thảm họa châu Á (ADPC), cho biết thủ đô thực chất đã có đủ các công cụ cần thiết để đưa ra những dự báo chính xác.
Theo ông, với sự hỗ trợ của AI, BMA có thể xác định các khu vực có nguy cơ ngập và thông báo cho người dân trước 3-5 giờ, đủ thời gian để di chuyển người, phương tiện và tài sản đến nơi an toàn.
“Cảnh báo sớm đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu thiệt hại. BMA biết rất rõ những khu vực nào của Bangkok có địa hình trũng thấp, vì vậy họ phải có khả năng xác định các cộng đồng dễ bị tổn thương bởi ngập lụt” - ông Bhichit lưu ý.
Hành khách tìm hành lý tại sân bay Suvarnabhumi (Bangkok) sau mưa lớn và ngập lụt diện rộng ở thủ đô Thái Lan - Ảnh: REUTERS
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Thái Lan Jeseth Thaiseth cũng đặt câu hỏi vì sao BMA lại không tận dụng hệ thống phát sóng khẩn cấp qua điện thoại di động ngay trong đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng.
“Thực tế một cơ quan chức năng có liên quan đã liên hệ với BMA vào ngày 26-9 để hỏi xem họ có muốn phát đi cảnh báo hay không” - ông tiết lộ. Tuy nhiên người dân chỉ bắt đầu nhận được các tin nhắn cảnh báo khẩn cấp vào tối muộn 3-10, thời điểm mà tình trạng ngập lụt nghiêm trọng đã diễn ra trên diện rộng.
Phản hồi trước những chỉ trích, Phó thống đốc Bangkok Tavida Kamolvej thừa nhận những lỗ hổng trong công tác truyền thông và cam kết sẽ cải thiện.
“Lần tới, chúng tôi sẽ phát đi các tin nhắn cảnh báo sớm và phối hợp trực tiếp với Cục Phòng chống và Giảm nhẹ thiên tai để triển khai các bước đi tiếp theo” - bà Tavida khẳng định.
Trong khi đó chuyên gia y tế và môi trường Sonthi Kotchawat đã yêu cầu BMA phải thiết lập một “phòng tác chiến” trong các trường hợp thảm họa cận kề, nhằm điều phối công tác ứng phó với tất cả cơ quan chức năng liên quan.
“Một bộ chỉ huy khủng hoảng tập trung sẽ đảm bảo hiệu quả cho công tác quản lý thảm họa” - ông nhấn mạnh.
Những kế hoạch nằm trên giấy
Sau trận ngập nghiêm trọng ở Hat Yai năm ngoái, chính quyền Bangkok (BMA) từng xây dựng kế hoạch ứng phó ngập lụt, gồm xác định vùng nguy cơ, rà soát hệ thống thoát nước, chuẩn bị tuyến sơ tán và cảnh báo sớm.
Kế hoạch còn đề cập việc dự trữ hàng cứu trợ, bố trí nhân lực cứu hộ và nâng cấp các biện pháp phòng ngập dài hạn. Tuy nhiên TS Sitang đặt câu hỏi vì sao những phương án này chưa được triển khai đầy đủ.
Ông Bhichit cho rằng Bangkok đã nhiều thập kỷ chưa có giải pháp chống ngập quy mô lớn mới. Theo ông, thủ đô cần sớm nâng cấp hệ thống đê và thoát nước hiện có.
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đang gây nhiều chú ý khi tận tay phát tiền mặt cho người dân tại khu dân cư bị ngập lụt ở quận Sai Mai, thủ đô Bangkok.
Nhịp sống đang dần hồi sinh tại thủ đô Bangkok (Thái Lan) khi các tiểu thương mở cửa trở lại, biến những con phố ngập nước thành các khu chợ nổi tấp nập dù nhiều khu vực vẫn ngập sâu sau những trận mưa lớn.
Các tiểu thương vận chuyển nông sản qua vùng ngập nước ở quận Bang Kapi, thủ đô Bangkok, Thái Lan ngày 28-9 - Ảnh: AFP
Ngày 28-9, nhiều tiểu thương đã lội nước ngập ngang eo để bày bán thịt, cá, trái cây và rau củ tại quận Bang Kapi, phía đông Bangkok - một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Hai ngày trước đó, chính quyền Thái Lan tuyên bố tình trạng thảm họa ngập lụt trên toàn thủ đô Bangkok do mưa lớn. Dù nước vẫn bao phủ nhiều tuyến đường song hoạt động mua bán đang dần trở lại.
Dọc những con đường ngập nước tại quận Bang Kapi, các quầy hàng được dựng lên để bán đủ loại thực phẩm từ thịt heo xay đến chuối, tạo nên khung cảnh giống những chợ nổi nổi tiếng của Bangkok.
Người dân tận dụng thau nhựa, xuồng... để đi chợ và lội qua dòng nước đục trên đường phố quận Bang Kapi, thủ đô Bangkok, Thái Lan ngày 28-9 - Ảnh: AFP
Thay vì đi bộ, theo Hãng tin AFP, một số người mua sắm đã chèo thuyền kayak, xuồng hoặc đẩy xe cút kít chở đầy bao ni lông chứa đồ thiết yếu qua những con đường ngập trong dòng nước đục ngầu.
Những người khác kéo xe mua hàng ra khỏi các cửa hàng gần đó, bên trong chứa những nhu yếu phẩm như giấy vệ sinh.
Nhiều người còn tận dụng hộp xốp, thau nhựa, thậm chí dùng bể bơi bơm hơi làm phương tiện chuyên chở hàng hóa, che mưa hoặc chở trẻ nhỏ.
Bên cạnh các sạp hàng ven đường, một số tiểu thương tại các khu chợ trong nhà cũng đã mở cửa trở lại dù nước vẫn ngập sát chân người mua.
Tuy nhiên, nhiều cửa hàng vẫn đóng cửa.
Hiện chưa có báo cáo về thương vong do trận lụt cuối tuần qua, song thiệt hại đối với nhà cửa và các hộ kinh doanh tại thủ đô Bangkok được dự báo là rất lớn.
Ngập lụt nghiêm trọng tiếp tục ảnh hưởng nhiều khu vực tại Thái Lan ngày 28-9, khiến ít nhất 8 người thiệt mạng, hơn 580.000 hộ gia đình bị ảnh hưởng và hàng ngàn người phải sơ tán. Ước tính thiệt hại trên cả nước có thể lên tới ít nhất 11 tỉ baht (gần 8.500 tỉ đồng Việt Nam).
Một ngôi chùa ở Thái Lan phải khẩn cấp di dời con cá sấu nặng hơn 400kg, do lo ngại nước lũ dâng cao khiến con vật sổng chuồng.
Con cá sấu tên Nuea Thong, 27 tuổi, dài hơn 4m và nặng trên 400kg - Ảnh: THE NATION
Theo báo The Straits Times, ngày 27-9, giới chức tỉnh Prachinburi, Thái Lan đã huy động lực lượng di dời một con cá sấu nặng hơn 400kg khỏi chùa Wat Pho Thong, sau khi nước lũ dâng cao quanh khu vực nuôi nhốt.
Trước đó bà Juthamas Buaphuean, người đứng đầu huyện Si Maha Phot, đã nhận được đề nghị hỗ trợ từ nhà chùa do lo ngại nước dâng có thể khiến con cá sấu thoát ra ngoài.
Cục Thủy sản Thái Lan sau đó phối hợp với lực lượng cứu hộ thuộc Quỹ Ruamkatanyu và người dân địa phương tiến hành di dời con vật.
Lực lượng chức năng dùng dây cố định hàm và chân cá sấu, sau đó huy động cần cẩu gắn trên xe tải để đưa con vật lên xe.
Lực lượng cứu hộ di dời con cá sấu khỏi chùa Wat Pho Thong - Ảnh: THE NATION
Con cá sấu có tên Nuea Thong, 27 tuổi, dài hơn 4m và nặng trên 400kg.
Thời điểm di dời, nước quanh khu vực nuôi nhốt tại chùa Wat Pho Thong đã dâng lên khoảng 1,3m. Nuea Thong sau đó được đưa tới một cơ sở tạm thời cách ngôi chùa khoảng 20km, nơi chưa bị ảnh hưởng bởi lũ.
Nhà chức trách cho biết họ lo ngại nếu nước tiếp tục dâng, con cá sấu có thể thoát khỏi khu vực nuôi nhốt và bơi ra sông Prachin Buri, gây hoang mang cho người dân sống gần đó.
Việc di dời thành công đã giúp các nhà sư và người dân địa phương thở phào.
Theo báo Khaosod, trước đó một ngày, 4 con cá sấu, mỗi con dài khoảng 2m, được cho là đã sổng ra ngoài sau trận lũ tại tỉnh Sa Kaeo. Một số người dân đã phải sơ tán, thậm chí trèo lên cây để tránh nguy hiểm.
Ngập lụt nghiêm trọng tiếp tục ảnh hưởng nhiều khu vực tại Thái Lan ngày 28-9, khiến ít nhất 8 người thiệt mạng, hơn 580.000 hộ gia đình bị ảnh hưởng và hàng ngàn người phải sơ tán. Ước tính thiệt hại trên cả nước có thể lên tới ít nhất 11 tỉ baht (gần 8.500 tỉ đồng VN).
Ngập lụt nghiêm trọng tiếp tục ảnh hưởng nhiều khu vực tại Thái Lan ngày 28-9, khiến ít nhất 8 người thiệt mạng, hơn 580.000 hộ gia đình bị ảnh hưởng và hàng ngàn người phải sơ tán. Ước tính thiệt hại trên cả nước có thể lên tới ít nhất 11 tỉ baht (gần 8.500 tỉ đồng Việt Nam).
Người dân lội qua đoạn đường ngập trong mưa lớn tại quận Bang Kapi, một trong những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất ở Bangkok, ngày 28-9 - Ảnh: AFP
Trong khi thủ đô Bangkok chạy đua thoát nước sau những trận mưa lớn liên tục nhiều ngày, tỉnh Rayong ở miền đông Thái Lan phát cảnh báo sơ tán khẩn cấp do lo ngại về tình trạng của hai hồ chứa.
Hàng ngàn người sơ tán ở Bangkok
Theo Hãng tin Reuters, mưa lớn kéo dài đã ảnh hưởng đến 41 tỉnh thành của Thái Lan kể từ ngày 16-9. Riêng tại Bangkok, ít nhất 5.901 người đã phải chuyển tới 234 trung tâm sơ tán, trong khi hơn 80.000 người sống tại các khu vực ngập lụt vẫn chưa thể rời khỏi nhà.
Tình trạng ngập nghiêm trọng xảy ra sau khi thủ đô Thái Lan hứng khoảng 320mm mưa chỉ trong 2-3 ngày, gần bằng lượng mưa thường được ghi nhận trong cả tháng 9. Nước tràn vào nhiều khu dân cư, trong khi hệ thống thoát nước của thành phố bị quá tải.
Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Anutin Charnvirakul đã triệu tập cuộc họp với các cơ quan liên quan ngày 28-9, yêu cầu huy động tối đa nhân lực và thiết bị nhằm đẩy nhanh việc thoát nước.
Ông Anutin yêu cầu thống nhất hoạt động ứng phó dưới sự điều phối của Thống đốc Bangkok Chadchart Sittipunt, đồng thời xác định nhiệm vụ cấp bách hàng đầu là hạ mực nước nhanh nhất có thể.
Các máy bơm, máy đẩy nước và thiết bị cần thiết được yêu cầu triển khai tới những điểm ngập nặng và các khu vực thoát nước quan trọng.
Song song với việc tiêu thoát nước, chính quyền Thái Lan đang nỗ lực bảo đảm lương thực, nước uống và nhu yếu phẩm cho người dân.
Ảnh hưởng của đợt lũ bắt đầu cho thấy dấu hiệu gây sức ép lên nền kinh tế. Chuyên gia Aat Pisanwanich thuộc Đại học Rangsit nhận định với báo Nation Thailand rằng ước tính thiệt hại trên cả nước có thể lên tới ít nhất 11 tỉ baht (327 triệu USD) và tiếp tục tăng nếu tình hình không sớm cải thiện.
Theo ông, ngập lụt có thể kéo giảm 0,3 điểm phần trăm tăng trưởng GDP Thái Lan trong năm nay, xuống còn 2,1%. Bangkok và khu vực miền đông được dự báo chịu tác động lớn, đặc biệt đối với hoạt động bán buôn và bán lẻ.
Rayong cảnh báo sơ tán khẩn
Không chỉ Bangkok, tỉnh Rayong ở miền đông Thái Lan cũng đối mặt với tình trạng đáng lo ngại sau nhiều ngày mưa lớn.
Ngày 28-9, chính quyền khu vực Thung Khwai Kin thuộc huyện Klaeng yêu cầu người dân tại các điểm có nguy cơ sơ tán trong vòng một giờ, sau khi phát hiện một phần kết cấu đập tràn của hồ Khlong Ra-ok, còn gọi là đập Khao Chuk, bị hư hỏng.
Sự cố làm dấy lên lo ngại nước có thể nhanh chóng đổ xuống khu vực hạ lưu nếu tình hình xấu đi. Ba địa điểm sơ tán đã được bố trí để tiếp nhận người dân.
Theo báo Thaiger, đây là trận lụt tồi tệ nhất từng xảy ra ở Rayong trong 60 năm qua - Ảnh: NATION THAILAND
Cùng ngày, giới chức cũng phát cảnh báo về tình trạng nước dâng tại hồ chứa Prasae ở huyện Wang Chan. Mực nước tại đây đã lên 36,62m so với mực nước biển trung bình, vượt mức tối đa được công bố là 36,57m.
Hồ hiện chứa khoảng 331 triệu m³ nước, tương đương 112,6% dung tích trữ nước thông thường và vượt mức dung tích tối đa được công bố là 322 triệu m³.
Để giảm áp lực cho hồ chứa, giới chức phải mở rộng đường thoát nước, cho phép lượng nước lớn hơn chảy xuống khu vực hạ lưu. Lưu lượng nước xả có thể lên tới gần 280m³/giây, tương đương hơn 24 triệu m³ mỗi ngày.
Người dân tại các khu vực hạ lưu và vùng trũng được khuyến cáo theo dõi sát diễn biến, đưa tài sản và đồ đạc có giá trị lên nơi cao, đồng thời chuẩn bị sơ tán nếu có thêm cảnh báo.
Thái Lan cho công chức tại Bangkok và ba tỉnh lân cận nghỉ hai ngày 28 và 29-9 để hạn chế đi lại, sau khi mưa lớn kéo dài khiến thủ đô ngập nặng, nhiều tuyến đường huyết mạch tê liệt.
Trước mùa mưa lũ 2026, người dân tại các vùng thường xảy ra ngập lụt nặng nề ở Khánh Hòa đã chủ động xây dựng gác tránh lũ, tích trữ nhu yếu phẩm.
Căn gác tránh lũ của người dân xã Diên Điền (tỉnh Khánh Hòa) - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG
Ngày 28-9, theo ghi nhận của Tuổi Trẻ tại thôn Phú Khánh Thượng, xã Diên Lạc (tỉnh Khánh Hòa), nhiều hộ dân ở địa phương này vừa dựng xong những căn gác tránh lũ, một số nhà đang gấp rút thi công để hoàn thành trước mùa mưa lũ sắp tới.
Rút kinh nghiệm từ trận lũ lịch sử năm ngoái
Căn gác tránh lũ của gia đình ông Nguyễn Đình Tuấn (xã Diên Lạc) - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG
Diên Lạc là xã bị ngập lụt nặng nề trong đợt mưa lũ lịch sử cuối năm 2025. Ông Nguyễn Đình Tuấn (58 tuổi, trú thôn Phú Khánh Thượng) cho biết đã đầu tư 6 triệu đồng thi công căn gác chống lũ trong sân nhà.
Nhớ lại trận lũ kinh hoàng năm ngoái, ông Tuấn cho hay khi đó nước tràn vào nhanh, dâng cao 2m, buộc gia đình phải bỏ hết tài sản để chạy lũ. Khi nước lũ rút đi, tài sản bị cuốn trôi, thiệt hại nặng nề.
Để căn gác thật sự hiệu quả, ông Tuấn đã tính toán xây gác cao hơn mực nước lũ năm vừa rồi, căn gác rộng khoảng 20m², có cửa sổ để phòng mức lũ dâng quá cao có chỗ thoát thân.
"Phải rút kinh nghiệm và không thể chủ quan trong mưa lũ, năm ngoái nhà không có căn gác này khi nước tràn vào đành bất lực, cả nhà vội vàng đi qua hàng xóm tá túc rất bị động" - ông Tuấn nói.
Ông Nguyễn Văn Truyền tại căn gác tránh lũ của gia đình mới hoàn thành - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG
Cách nhà ông Tuấn vài bước chân, ông Nguyễn Văn Truyền (72 tuổi, trú xã Diên Lạc) đã đầu tư gần 9 triệu đồng tiền sắt và mái tôn để dựng gác chống lũ tại ngôi nhà cấp 4 của ông.
Căn gác chống lũ của nhà ông Truyền được tận dụng xây trên phần mái nhà; mì tôm, chăn gối, bình chứa nước, chén, đũa... đều được ông để sẵn.
"Có phải đi vay mượn chúng tôi cũng phải làm để đảm bảo an toàn, nước lũ dâng cao thì cả nhà lên trên này để tránh trú, trận lũ lịch sử vừa rồi cả nhà trèo lên mái nhà để cầu cứu và phải nhịn đói nhiều ngày liền" - ông Truyền nói.
Theo khảo sát, những căn gác nhỏ có diện từ 20 - 30m² có giá thành xây dựng từ 20 - 30 triệu đồng, những căn từ 40 - 50m² giá dao động trên 40 triệu đồng, tất cả đều được xây dựng trong khuôn viên đất của hộ dân.
Bà Trần Thị Tuyết (62 tuổi, trú xã Diên Điền) chia sẻ để làm căn gác, gia đình bà phải thuê thợ tháo phần mái ngói, dựng trụ bằng sắt hộp, làm đà, cầu thang, dùng tấm bê tông đúc sẵn lót nền, tổng chi phí 35 triệu đồng.
"Có tốn tiền cũng phải xây để an toàn trong mùa lũ năm nay, đợt lũ năm ngoái cả nhà tôi suýt chết vì nước lên nhanh quá nên bây giờ không dám chủ quan nữa" - bà Tuyết bộc bạch.
Xây gác tránh lũ đảm bảo an toàn, địa phương giám sát
Gác tránh lũ đều được xây dựng trong phần đất của người dân, chính quyền giám sát - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG
Theo thống kê, xã Diên Điền có 12 thôn với hơn 9.000 hộ dân, trong đợt mưa lũ năm 2025, 100% hộ dân bị ngập sâu, chia cắt, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản.
Ông Nguyễn Cao Vinh - Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Diên Điền - thông tin đến nay đã có 426 hộ dân trên địa bàn xây gác tránh lũ, còn lại là một số hộ đã có nhà cao tầng hoặc do kinh tế khó khăn chưa thể xây.
Theo ông, người dân trên địa bàn đã rút kinh nghiệm từ trận lũ lịch sử vừa qua, địa phương cũng khuyến khích người dân xây gác chống lũ trong phần đất của gia đình.
"Chúng tôi cũng giám sát việc xây dựng gác tránh lũ của bà con, tránh việc sử dụng sai mục đích, đồng thời hướng dẫn, kiểm tra để các công trình này bảo đảm an toàn" - ông Vinh cho hay.
Bà Nguyễn Ngọc Phương Giang - Trưởng thôn Phú Khánh Thượng - cho hay do địa thế của thôn nằm sát bờ sông Suối Dầu nên vào mùa mưa lũ, nhiều hộ gia đình bị nước tràn vào nhà.
Toàn thôn hiện chỉ khoảng 10% hộ có nhà tầng, còn lại là nhà cấp 4. Sau trận lũ cuối năm 2025, ý thức phòng tránh của người dân đã thay đổi. Đến nay, hơn 40 hộ trong thôn đã đầu tư làm nhà tránh trú an toàn.
Người dân làm cửa thoát hiểm ở gác tránh lũ để nhận lương thực hoặc thoát nạn - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG
Là rốn lũ của Khánh Hòa trong đợt mưa lũ lịch sử vừa qua, người dân các xã Diên Điền, Diên Khánh hiện đang thiếu nước sạch, quần áo ấm, chăn mền... đang rất cần hỗ trợ.
Thái Lan cho công chức tại Bangkok và ba tỉnh lân cận nghỉ hai ngày 28 và 29-9 để hạn chế đi lại, sau khi mưa lớn kéo dài khiến thủ đô ngập nặng, nhiều tuyến đường huyết mạch tê liệt.
Một người đàn ông lội qua khu vực ngập lụt trong lúc mưa lớn tại Bangkok, Thái Lan - Ảnh: REUTERS
Theo Hãng tin Reuters, ngày 27-9, Thái Lan đã phê chuẩn kỳ nghỉ đặc biệt vào ngày 28 và 29-9 đối với công chức tại thủ đô Bangkok cùng ba tỉnh lân cận do mưa lớn kéo dài.
Chính phủ Thái Lan cho biết: "Biện pháp này nhằm hạn chế việc đi lại và giảm thiểu tình trạng gián đoạn giao thông cho người dân".
Cơ quan này nói thêm rằng những công việc quan trọng đã được lên lịch từ trước vẫn có thể tiếp tục, tùy theo quyết định của người đứng đầu từng đơn vị.
Trước đó vào ngày 26-9, Cơ quan Quản lý đô thị Bangkok (BMA) đã ban bố tình trạng thảm họa đối với thủ đô sau khi lượng mưa gần 300mm trút xuống trong vòng 48 giờ.
Mưa lớn nhấn chìm nhiều tuyến đường chính, khiến hàng loạt ô tô bị ngập một phần.
Nước lũ bắt đầu rút vào ngày 27-9 khi mưa giảm dần, song nhiều người dân vẫn bị cô lập trong nhà. Đến ngày 28-9, chín tuyến đường quan trọng của thành phố vẫn ngập sâu. BMA đang tích cực bơm thoát nước và hạ mực nước tại bốn tuyến kênh trọng điểm.
Người dân lội qua khu vực ngập lụt tại Bangkok, Thái Lan, ngày 27-9 - Ảnh: REUTERS
Đường phố ngập nước sau trận mưa lớn tại Bangkok, Thái Lan, ngày 27-9 - Ảnh: AP
Người dân lội qua khu vực ngập lụt trong lúc mưa lớn tại Bangkok, Thái Lan, ngày 27-9 - Ảnh: REUTERS
Người dân xách thực phẩm lội qua một con đường ngập nước tại Bangkok - Ảnh: REUTERS
Mưa lớn khiến nhiều ô tô bị ngập - Ảnh: REUTERS
Bé gái ngồi trong chậu nhựa được những người khác kéo đi qua khu vực ngập lụt tại Bangkok - Ảnh: REUTERS
Tại Campuchia, tính đến ngày 26-9, các trận mưa như trút nước đã gây ngập lụt diện rộng, ảnh hưởng tới gần 17.000 hộ gia đình trên địa bàn 10 tỉnh và buộc hơn 2.000 hộ phải sơ tán. Bên cạnh đó, khoảng 10.445ha lúa bị nhấn chìm, gia tăng áp lực lên ngành nông nghiệp địa phương.
Lực lượng chức năng hiện duy trì trạng thái sẵn sàng ứng phó trong bối cảnh mưa lớn được dự báo sẽ tiếp diễn tại nhiều khu vực đến hết ngày 30-9.
Theo ông Soth Kimkolmony, người phát ngôn Ủy ban Quản lý thảm họa Campuchia, nguyên nhân ngập úng chủ yếu xuất phát từ lượng mưa lớn trên diện rộng. Tại hầu hết các trạm quan trắc trọng điểm dọc sông Mekong, mực nước hiện vẫn nằm dưới ngưỡng báo động và đang giảm dần.
Các đoạn đường ở thành phố Battambang (Campuchia) bị ngập ngày 25-9 - Ảnh: Bộ Tài nguyên nước và Khí tượng Campuchia
Lũ lụt ảnh hưởng đến nhiều khu vực ở Battambang (Campuchia) - Ảnh: Chính quyền Battambang
Một cơn bão mạnh bất thường mang theo mưa lớn và gió đã quét qua vùng đông bắc nước Mỹ, khiến ít nhất một người thiệt mạng, gần 80.000 hộ gia đình và cơ sở kinh doanh mất điện.
Bang California vừa ban bố tình trạng khẩn cấp để chuẩn bị ứng phó El Nino, trong bối cảnh hiện tượng thời tiết này có khả năng trở thành đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận.
Các đợt sóng lớn do El Nino gây ra ở ven biển Mondos Beach, California, tháng 1-2016 - Ảnh: AFP
Theo Hãng tin AFP ngày 21-9, Thống đốc California Gavin Newsom tuyên bố tình trạng khẩn cấp trên toàn bang trước nguy cơ những tháng tới xuất hiện các đợt bão mạnh do El Nino, có khả năng gây ngập lụt và thiệt hại dọc Bờ Tây nước Mỹ.
"Chúng tôi sẽ chuẩn bị sớm cho đợt El Nino lần này, bởi người dân California xứng đáng được an toàn trong ngôi nhà của mình và được bảo vệ khi thời tiết khắc nghiệt xảy ra", ông Newsom nói.
Theo nhà lãnh đạo California, chính quyền muốn chủ động ứng phó thay vì chờ thiên tai xảy ra mới hành động.
Tuyên bố tình trạng khẩn cấp chủ yếu mang tính thủ tục, cho phép các cơ quan bang tiếp cận nguồn lực nhanh hơn và triển khai trước các thiết bị chống ngập như bao cát, máy bơm.
Lực lượng Vệ binh Quốc gia California cũng được đặt trong trạng thái sẵn sàng tham gia ứng phó lũ lụt, tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ kỹ thuật và hậu cần khi cần thiết.
Các nhà dự báo cảnh báo El Nino có thể mang đến những cơn bão mạnh trong vài tháng tới, trong khi thủy triều cao hơn bình thường làm tăng nguy cơ ngập lụt ven biển. Bờ biển California thời gian qua đã hứng chịu nhiều đợt bão làm hư hại hoặc phá hủy nhà cửa.
El Nino là hiện tượng nước biển tại vùng nhiệt đới Thái Bình Dương ấm lên bất thường, thường xuất hiện sau mỗi 2-7 năm.
Sự thay đổi này có thể tác động đến thời tiết trên phạm vi toàn cầu, khiến một số khu vực nóng và khô hơn, trong khi những nơi khác có lượng mưa lớn hơn bình thường.
Biến đổi khí hậu được cho là có thể làm các tác động của El Nino thêm nghiêm trọng. Khi khí quyển ấm lên và giữ được nhiều hơi ẩm hơn, những đợt mưa liên quan đến El Nino có thể trở nên cực đoan hơn.
Theo Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), El Nino năm nay có 75% khả năng trở thành đợt mạnh nhất từng được ghi nhận, và dự kiến đạt đỉnh trong khoảng tháng 10 đến tháng 12.
Nhà khí hậu học Zeke Hausfather thuộc Tổ chức nghiên cứu khoa học Berkeley Earth cho biết mức chênh lệch nhiệt độ bề mặt biển tại vùng nhiệt đới Thái Bình Dương hiện đạt 3,07°C, ngang với đợt El Nino 2015-2016, một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận.
Hình thái thời tiết "chưa từng có tiền lệ" trên Thái Bình Dương được dự báo tác động trên phạm vi toàn cầu, làm gia tăng nguy cơ hạn hán nghiêm trọng tại nhiều khu vực.
Hình thái thời tiết "chưa từng có tiền lệ" trên Thái Bình Dương được dự báo tác động trên phạm vi toàn cầu, làm gia tăng nguy cơ hạn hán nghiêm trọng tại nhiều khu vực.
Một phụ nữ vật lộn với chiếc ô trên bãi biển Brighton, Anh - Ảnh: AFP
Theo báo Guardian, ngày 21-8, Cơ quan Khí tượng Vương quốc Anh (Met Office) cho biết hiện tượng El Nino đang hình thành trên Thái Bình Dương có khả năng sẽ là đợt mạnh nhất trong hơn một thế kỷ qua, đồng thời biến năm 2027 thành một năm kỷ lục mới về nắng nóng.
El Nino mạnh nhất trong một thế kỷ
El Nino là hiện tượng nhiệt độ bề mặt nước biển ở phía đông Thái Bình Dương ấm lên theo chu kỳ do gió mậu dịch suy yếu. Hiện tượng này xuất hiện khoảng hai đến bảy năm một lần và kéo dài tối đa 12 tháng, theo Hãng tin Reuters.
Một đợt El Nino mạnh có thể làm thay đổi quy luật mưa và nhiệt độ trên toàn cầu, kéo theo hạn hán, bão lũ và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.
Theo ông Scaife, Trưởng bộ phận dự báo dài hạn của Met Office, El Nino thông thường chỉ khiến nhiệt độ nước biển Thái Bình Dương tăng hơn 1°C, còn mức tăng 2°C đã là một biến động rất lớn.
Năm nay, nhiệt độ nước biển được dự báo có thể tăng tới 3°C, biến đợt El Nino này thành "hiện tượng có quy mô lớn nhất kể từ thế kỷ 19".
Tiến sĩ Nick Dunstone, chuyên gia tại Met Office, cho biết trong những đợt El Nino lớn, lượng nhiệt khổng lồ từ đại dương được giải phóng vào khí quyển, khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng mạnh.
"Vì vậy, năm 2027 có khả năng vượt năm 2024 để trở thành năm nóng nhất trong lịch sử, đồng thời tiếp tục ghi nhận mức nhiệt tạm thời cao hơn 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp", ông nói.
Lượng nhiệt gia tăng từ El Nino đã bắt đầu để lại hậu quả rõ rệt, từ những đợt cháy rừng ngày càng trầm trọng tại Indonesia cho đến các trận lũ lụt dữ dội ở Nam Mỹ.
Hồi tháng 8, Chương trình Lương thực thế giới cảnh báo đợt El Nino này có nguy cơ đẩy khoảng 50 triệu người vào cảnh thiếu ăn nghiêm trọng.
Cuộc khủng hoảng khí hậu bắt nguồn từ khí thải nhiên liệu hóa thạch vốn đã và đang làm gia tăng cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan và cướp đi sinh mạng của nhiều người.
Đợt El Nino lần này sẽ tiếp tục đẩy mức độ tàn phá lên nấc thang mới, với quy mô được các chuyên gia mô tả là "thực sự không tưởng" và đạt cấp độ của một "quái vật Godzilla".
Châu Á gấp rút ứng phó
El Nino gần như chắc chắn sẽ đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm nay và kéo dài sang năm 2027 - Ảnh: AFP
Chính phủ các nước châu Á đang gấp rút triển khai biện pháp ứng phó với đợt El Nino được dự báo là khốc liệt nhất lịch sử.
Trung Quốc đã phát động chiến dịch 100 ngày nhằm ứng phó thời tiết cực đoan và bảo vệ mùa màng trước hai nguy cơ trái ngược là hạn hán kéo dài và mưa lớn.
Bắc Kinh cũng dự kiến nâng cấp hệ thống giám sát, cảnh báo sớm. Nước này đã khuyến khích các đô thị lập "bản đồ rủi ro khí hậu" để khoanh vùng những khu vực dễ tổn thương trước lũ lụt và nắng nóng gay gắt.
Tại Đông Nam Á, El Nino xuất hiện trong bối cảnh khu vực đang chịu nhiều sức ép về chuỗi cung ứng, năng lượng và lương thực.
Trong đợt El Nino 2023-2024, các chính phủ từng hạn chế thiệt hại nông nghiệp bằng cách điều chỉnh lịch gieo cấy và quản lý nguồn nước.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo những biện pháp trên có thể không đủ trước quy mô khủng hoảng lần này. Sản lượng lúa gạo toàn khu vực được dự báo giảm 8-10%.
Các chính phủ và hợp tác xã nông nghiệp Đông Nam Á đang thúc đẩy nông nghiệp tái sinh và sử dụng phân bón sinh học để thích ứng.
Tại Hàn Quốc, cơ quan khí tượng lần đầu cải tổ toàn diện hệ thống cảnh báo sóng nhiệt sau 18 năm, bổ sung cấp độ cao nhất và yêu cầu đình chỉ công việc ngoài trời không khẩn cấp khi nhiệt độ cảm nhận đạt 38°C. Người dân cũng liên tục nhận cảnh báo khẩn, khuyến cáo ở trong nhà vào thời gian nắng nóng cao điểm.
Tại Nhật Bản, chính phủ khuyến cáo người dân chủ động bảo vệ bản thân, tuân thủ lệnh sơ tán, đồng thời dự trữ lương thực và nước uống.
Tokyo trong tháng này cho biết đã lập danh mục các hầm chui có nguy cơ ngập cao trên quốc lộ để chủ động phong tỏa khi mưa lớn.
Nhiều căn nhà ở xã Sơn Linh (Quảng Ngãi) nằm sát những vách đất dựng đứng bên sông Trà Khúc, nỗi lo sạt lở hiện diện. Người dân đã nhiều năm kiến nghị xây kè, tái định cư nhưng chưa thực hiện được do địa phương thiếu nguồn lực.
Nhà dân nằm bên vách đất dựng đứng sát bờ sông - Ảnh: TRẦN MAI
Ngày 21-9, ghi nhận của Tuổi Trẻ tại xã Sơn Linh cho thấy nhiều đoạn bờ sông Trà Khúc qua địa bàn bị sạt lở nghiêm trọng. Có nơi, sau nhiều lần sạt lở, bờ sông trở thành vách đất dựng đứng ngay phía sau nhà dân, cách đường dân sinh chỉ khoảng 5m.
Nhà bên sông, mùa lũ phải chạy nhiều lần
Theo UBND xã Sơn Linh, có 42 hộ dân bị ảnh hưởng trực tiếp bởi tình trạng sạt lở bờ sông Trà Khúc. Trong khi đó, toàn xã có hơn 680 hộ dân nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi ngập lụt.
Tại thôn Đồng A, nhiều căn nhà đã xuất hiện tình trạng nứt sàn do đất sụt lún sau những mùa mưa lũ.
Nhà nằm sát mép sông, bà Đinh Thị Phun cho biết sau mùa lũ năm 2025, gia đình phải đổ thêm đất, xếp đá và trồng cây để gia cố phần đất bị cuốn trôi.
"Ở đây, mùa lũ đến phải chạy lũ 5-6 lần. Ban ngày thì dễ, chứ nước lũ lên ban đêm là cực kỳ nguy hiểm. Vì vậy chính quyền thường yêu cầu dân di dời sớm" - bà Phun nói.
Đứng ở khu vực này, nhìn về thượng nguồn sông Trà Khúc thấy rõ vị trí như "vuông góc" với dòng nước. Khi lũ lớn, nước từ thượng nguồn thốc thẳng vào khu dân cư.
Cách nhà bà Phun khoảng 50m, bà Đinh Thị Huỳnh cũng chủ động gia cố phần đất phía sau nhà. Bà trồng một bụi tre lớn để giữ đất nhưng đã bị lũ năm ngoái cuốn trôi. Mùa mưa năm nay, bà tiếp tục trồng lại tre và đổ thêm đất.
Dọc bờ sông, nhiều hộ dân cũng chủ động trồng tre, cây xanh, đổ đất, xếp đá để chống chọi với tình trạng sạt lở. Những biện pháp này chỉ mang tính tạm thời, trong khi mỗi mùa mưa lũ, bờ sông tiếp tục bị bào mòn.
Tình trạng sạt lở tại đây đã kéo dài nhiều năm. Qua các cuộc tiếp xúc cử tri, người dân nhiều lần kiến nghị xây dựng kè chống sạt lở hoặc bố trí tái định cư để có thể an tâm sinh sống. Tuy nhiên, do nguồn lực địa phương còn hạn chế, những kiến nghị này chưa thể thực hiện.
Nền nhà bị nứt, vách nhà sát mép sông, mùa lũ nước dâng cao quá đầu người - Ảnh: TRẦN MAI
Nước sông Trà Khúc đang dâng lên sát nhà dân và đường đi - Ảnh: TRẦN MAI
Lo lũ dâng nhanh sạt lở nặng hơn
Nỗi lo của người dân Sơn Linh càng lớn khi trên sông Trà Khúc, ở khu vực thượng nguồn và hạ nguồn qua địa bàn xã có hai nhà máy thủy điện sắp tích nước, vận hành phát điện.
Người dân lo ngại khi các hồ thủy điện đi vào hoạt động, việc điều tiết nước có thể khiến mực nước sông thay đổi nhanh trong những thời điểm mưa lũ, trong khi nhiều khu dân cư hiện nằm sát bờ sông và khu vực có nguy cơ sạt lở.
Ngay trước mùa mưa, những dấu hiệu sạt lở mới đã xuất hiện. Tại khu vực mố cầu Sơn Linh - Sơn Giang, nhiều điểm sạt mới chồng lên những vết sạt cũ đã được cỏ cây phủ kín.
Bà Sang Thị Minh Ngọc - Chủ tịch UBND xã Sơn Linh - cho biết tình trạng sạt lở bờ sông Trà Khúc qua địa bàn kéo dài khoảng 4km, đến khu vực xã Sơn Hạ.
"Địa phương rất mong được bố trí kinh phí xây dựng kè chống sạt lở và tái định cư cho người dân. Đây là nguyện vọng của cử tri nhiều năm qua" - bà Ngọc nói.
Một điểm sạt lở mới đè lên vết sạt lở cũ - Ảnh: TRẦN MAI
Theo bà Ngọc, trước mùa mưa lũ năm nay, xã đã xây dựng phương án chủ động di dời các hộ dân ở những khu vực dễ bị tổn thương. Khi mưa lớn, nước sông dâng, người dân sẽ được đưa đến ở xen ghép tại những nhà dân ở vị trí cao hơn. Xã cũng bố trí các nhà công sản để tiếp nhận người dân khi cần thiết.
Với những người dân sống bên sông Trà Khúc, mỗi mùa mưa đến không chỉ là chuyện chống chọi với nước lũ mà còn là nỗi lo đất dưới chân nhà tiếp tục bị cuốn đi.
Những bụi tre, bao đất, tảng đá được người dân tự gia cố bên bờ sông chỉ có thể giúp họ chống chọi trước mắt, trong khi một giải pháp lâu dài vẫn đang chờ nguồn lực.
Mố cầu Sơn Linh - Sơn Giang nằm giữa hai điểm sạt lở - Ảnh: TRẦN MAI
Nhà nằm sát mép sông, người dân mong xây kè chống sạt lở để an tâm sinh sống - Ảnh: TRẦN MAI
Tối 17-9, Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự xã Quảng Sơn, tỉnh Lâm Đồng (vùng Đắk Nông cũ) cho biết mưa kéo dài khiến nước tích tụ, kết cấu đất thay đổi gây sụt lún nghiêm trọng tại thôn Đắk Snao.
Nghiên cứu mới cho thấy băng tan và tầng đất đóng băng vĩnh cửu suy thoái đang làm suy yếu các sườn núi ở dãy Himalaya, góp phần tạo nên thảm họa lũ lụt nghiêm trọng tại biên giới Nepal - Trung Quốc hồi tháng 8.
Người dân nhìn những gì còn sót lại sau trận lũ quét tại Trishuli, huyện Nuwakot, Nepal, ngày 7-9 - Ảnh: AFP
Theo Hãng tin AFP ngày 17-9, nhóm nghiên cứu World Weather Attribution (WWA) - chuyên phân tích vai trò của biến đổi khí hậu trong các hiện tượng thời tiết cực đoan - nhận định thảm họa lũ lụt nghiêm trọng tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc hồi tháng 8 không bắt nguồn từ một hiện tượng thời tiết cực đoan duy nhất.
Nhiều yếu tố cùng tác động
Thay vào đó, nhiều yếu tố đã cùng tác động, trong đó có tình trạng Trái đất nóng lên kéo dài, băng tan, đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy và địa chất khu vực vốn thiếu ổn định.
Tình trạng Trái đất nóng lên khiến băng và lớp đất đóng băng vĩnh cửu ở vùng núi cao Himalaya tan chảy nhiều hơn và trong thời gian dài hơn, làm các sườn núi suy yếu, báo cáo của WWA nêu.
Ngày 26-8, một khối đá và băng khổng lồ tách khỏi núi Langtang Lirung thuộc dãy Himalaya, nằm gần biên giới Nepal - Trung Quốc, tạo ra dòng lũ lớn gồm nước, băng và đất đá, cuốn trôi các cộng đồng dân cư và cơ sở hạ tầng ở hạ lưu.
Ông Walter Immerzeel, đồng tác giả báo cáo và nhà thủy văn học vùng núi tại Đại học Utrecht (Hà Lan), đánh giá khu vực này đang có những "thay đổi không thể đảo ngược".
Theo ông, băng tan và lớp đất đóng băng vĩnh cửu suy thoái đang khiến các sườn núi ngày càng mất ổn định.
"Chúng tôi cho rằng đây là một sườn núi vốn đã yếu về mặt địa chất và có thể bị suy yếu thêm sau trận động đất năm 2015. Sau đó băng tan và lớp đất đóng băng vĩnh cửu suy thoái tiếp tục khiến sườn núi mất ổn định", ông Immerzeel nói.
Nghiên cứu cho thấy tháng 7 và tháng 8 là những tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại khu vực này. Lượng tuyết rơi lớn vào cuối năm 2025 cũng góp phần làm tăng lượng nước tan trước khi xảy ra vụ sạt lở.
Báo cáo chỉ ra trận động đất mạnh 7,8 độ xảy ra tại Nepal năm 2015 có thể đã làm sườn núi suy yếu thêm, dù vai trò chính xác của trận động đất này vẫn chưa được xác định.
Cảnh báo về khả năng thích ứng
Thảm họa cũng làm dấy lên những lo ngại về giới hạn của các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Nepal ước tính chi phí tái thiết sau trận lũ sẽ lên tới 4,78 tỉ USD.
"Không thể phủ nhận biến đổi khí hậu là một trong những yếu tố góp phần gây ra thảm họa. Vì vậy vấn đề này cần được xem xét trong bối cảnh những tổn thất và thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra", bà Friederike Otto, giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Hoàng gia London (Anh), trình bày quan điểm.
Cơ quan quản lý thiên tai Nepal ngày 16-9 cho biết đã điều chỉnh số người mất tích lên 6.150 người. Nepal đã tìm thấy 1.403 thi thể, trong đó 105 thi thể được xác định danh tính.
Về phía Trung Quốc, truyền thông nhà nước đưa tin thống kê có 43 người thiệt mạng và 519 người mất tích.
Tổng số người thiệt mạng tại hai nước hiện là 1.446 người, trong khi ít nhất 6.669 người vẫn mất tích.
Nepal yêu cầu Liên hợp quốc hỗ trợ 20 triệu USD, cho rằng các nước phát thải lớn cần chia sẻ trách nhiệm sau thảm họa lũ quét khiến hơn 1.300 người thiệt mạng.
Những thảm họa tồi tệ nhất từng được ghi nhận có thể vẫn chưa chạm tới giới hạn mà con người sẽ phải đối mặt trong tương lai, theo một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Anh.
Những thảm họa thời tiết cực đoan được dự báo sẽ gia tăng cả số lượng lẫn sức mạnh - Ảnh: PHYS.ORG
Nghiên cứu về các thảm họa vừa được công bố trên tạp chí Nature Sustainability, do Tom Matthews, nhà địa lý môi trường tại King's College London, cùng các cộng sự thực hiện.
Đâu là thiên tai khủng khiếp nhất?
Nhóm tác giả cho rằng cách đánh giá rủi ro thiên tai hiện nay còn phụ thuộc nhiều vào những gì đã xảy ra trong quá khứ. Một cơn bão mạnh nhất, một đợt nóng chết chóc nhất hay một trận lũ lớn nhất thường được lấy làm mốc để chuẩn bị cho các tình huống sau này.
Vấn đề là lịch sử quan trắc của con người khá ngắn, trong khi khí hậu đang tiếp tục thay đổi.
Matthews cho rằng những thảm họa từng khiến con người kinh hoàng mới chỉ là những sự kiện tồi tệ nhất đã xảy ra đến thời điểm này, chứ chưa chắc đã là mức tồi tệ nhất mà tự nhiên có thể tạo ra.
Nhóm nghiên cứu phân tích số người thiệt mạng trong các xoáy thuận nhiệt đới và những đợt nóng cực đoan trên thế giới từ năm 2000 đến 2025.
Kết quả cho thấy phần lớn số người chết tập trung vào một số rất ít thảm họa đặc biệt nghiêm trọng.
Bão Nargis để lại thiệt hại nặng nề cho Myanmar vào năm 2008 - Ảnh: NBC NEWS
Bão Nargis năm 2008 khiến gần 140.000 người thiệt mạng tại Myanmar. Riêng cơn bão này làm chết nhiều hơn gấp đôi tổng số người thiệt mạng trong 675 xoáy thuận nhiệt đới có gây chết người khác được ghi nhận trong cùng giai đoạn.
Với nắng nóng, châu Âu từng trải qua một trường hợp tương tự vào năm 2003. Đợt nóng năm đó được ước tính khiến khoảng 70.000 người chết, trong đó gần một nửa xảy ra chỉ trong hai tuần đầu tháng 8.
Theo nhóm tác giả, thiệt hại do thời tiết cực đoan không tăng theo kiểu đều đặn. Phần lớn các sự kiện gây hậu quả trong một khoảng tương đối quen thuộc, nhưng thỉnh thoảng lại xuất hiện một thảm họa vượt xa mọi trường hợp trước đó.
Vì thế, chuyện con người chưa từng chứng kiến một thảm họa lớn hơn không đồng nghĩa với việc nó không thể xảy ra.
Khi xem xét các đợt nóng cực đoan và xoáy thuận nhiệt đới, nhóm nghiên cứu cho rằng chưa thể loại trừ hoàn toàn khả năng một sự kiện cực hiếm trong tương lai gây số người chết lên tới hàng triệu.
Các tác giả lưu ý đây là một khả năng cần được tính tới khi đánh giá rủi ro, chứ không phải dự báo rằng một thảm họa với quy mô như vậy chắc chắn sẽ xảy ra.
Đợt hạn hán lớn tại Morocco - Ảnh: CHINA DAILY
Các thảm họa cực đoan liên tục 'nối đuôi'
Theo nhóm nghiên cứu, một mối nguy khác đến từ những hiện tượng thời tiết xuất hiện nối tiếp hoặc cùng lúc.
Chẳng hạn, một đợt nóng chết người có thể xảy ra ngay trước khi một cơn bão mạnh tiến vào. Khi đó, hàng triệu người có thể phải sơ tán giữa thời tiết nóng gay gắt, trong lúc điện bị cắt hoặc hệ thống điều hòa ngừng hoạt động.
Từng hiện tượng riêng lẻ có thể đã quen thuộc, nhưng khi chúng chồng lên nhau, hậu quả có thể vượt xa những gì từng được ghi nhận.
Nhóm nghiên cứu cho rằng các phương pháp hiện nay khá hữu ích khi muốn trả lời những câu hỏi như một cơn bão quen thuộc sẽ nguy hiểm tới đâu nếu mạnh hơn. Khó hơn nhiều là nhận ra trước những kiểu thảm họa chưa từng xuất hiện trong số liệu lịch sử.
Các nhà khoa học đề nghị thử một cách tiếp cận khác. Có thể bắt đầu từ một hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, rồi lần ngược lại để xác định những điều kiện thời tiết và xã hội nào có thể dẫn tới tình huống đó.
Họ cũng cho rằng cần chú ý tới những ngưỡng mà sau khi bị vượt qua, thiệt hại có thể tăng rất nhanh.
Cơ thể con người có giới hạn chịu nóng. Hệ thống điện có giới hạn tải. Đê điều, hồ chứa hay hệ thống thoát nước cũng chỉ chịu được tới một mức nhất định. Một khi những giới hạn này bị vượt qua, hậu quả có thể tăng nhanh hơn nhiều so với dự tính ban đầu.
Nhóm nghiên cứu cũng đề nghị xem xét kỹ hơn giới hạn vật lý của thời tiết trong một thế giới nóng hơn hiện nay, kể cả những điều kiện mà con người chưa từng trải qua trong thời kỳ quan trắc hiện đại.
Theo Matthews, nếu chỉ nhìn vào quá khứ, con người rất dễ đánh giá thấp rủi ro phía trước. Kho dữ liệu lịch sử của chúng ta chỉ bao phủ một quãng thời gian ngắn, trong khi khí hậu đang thay đổi và những kỷ lục cũ chưa chắc đã nói hết được điều gì có thể xảy ra.
Thiệt hại kinh tế do thiên tai trên toàn cầu ước tính khoảng 450 tỉ USD mỗi năm, phản ánh tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu và tình trạng đô thị hóa gia tăng.
Núi lửa 'khét tiếng' Anak Krakatau ở eo biển Sunda tiếp tục phun tro và dung nham, buộc Indonesia triển khai máy bay rải muối, canxi clorua và phun sương nước để tạo mưa, giảm tro núi lửa.
Tro núi lửa Anak Krakatau gây ảnh hưởng mạnh đến môi trường và hoạt động hàng không tại Indonesia và các quốc gia lân cận - Ảnh: TRAVIGATOR
Cơ quan Địa chất Indonesia cho biết hoạt động của Anak Krakatau ở eo biển Sunda đã trở về kiểu phun Strombolian, với những đợt núi lửa phun ngắn hơn và cường độ thấp hơn so với vài ngày trước.
Trong ngày 8-9, cơ quan này ghi nhận tám đợt phun nhỏ, mỗi đợt kéo dài khoảng 10-15 giây. Tro và vật liệu núi lửa lúc này chủ yếu tập trung quanh miệng và sườn núi.
Trước đó, Anak Krakatau trải qua một đợt phun liên tục kéo dài khoảng 25 giờ, bắt đầu từ tối 4-9 và kết thúc rạng sáng 6-9. Trong thời gian hoạt động mạnh, núi lửa tạo ra những vòi dung nham đỏ rực cùng lượng lớn tro bụi phát tán lên khí quyển.
Theo Cơ quan Địa chất Indonesia, kiểu phun Strombolian đặc trưng bởi các đợt phun ngắt quãng, thường bắn dung nham nóng, đá và tro lên khỏi miệng núi lửa trong thời gian ngắn.
Tro từ Anak Krakatau đã lan qua nhiều khu vực, gồm Banten, Lampung và vùng đô thị Jakarta. Có thời điểm cột tro vươn lên độ cao khoảng 15km, buộc hàng loạt sân bay phải đóng cửa vì nguy cơ tro núi lửa làm hỏng động cơ và hệ thống máy bay.
Gần 3.000 chuyến bay bị hủy hoặc chậm trong hai ngày, ảnh hưởng tới hơn 300.000 hành khách trước khi hoạt động hàng không dần trở lại bình thường.
Khói núi lửa Anak Krakatau nhìn từ trên cao - Ảnh: NST
Để xử lý lượng tro trong không khí, Cơ quan Quản lý thảm họa quốc gia Indonesia phối hợp với cơ quan khí tượng và Bộ Giao thông triển khai các chuyến bay điều chỉnh thời tiết.
Ngày 8-9, năm chuyến bay được thực hiện bằng hai máy bay Cessna Caravan xuất phát từ sân bay Pondok Cabe và Halim Perdanakusuma.
Một chuyến rải bột natri clorua, tức muối ăn, vào mây. Một chuyến khác sử dụng dung dịch canxi clorua làm chất tạo ngưng tụ. Ba chuyến còn lại phun sương nước trực tiếp vào khí quyển.
Mục tiêu của hoạt động này là tạo hoặc tăng lượng mưa ở những khu vực có điều kiện thích hợp, giúp các hạt tro trong không khí kết tụ với nước và rơi xuống mặt đất nhanh hơn.
Indonesia thường gọi biện pháp này là hoạt động điều chỉnh thời tiết. Công nghệ tương tự từng được nước này sử dụng để tạo mưa trong mùa cháy rừng, giảm ô nhiễm không khí hoặc bổ sung nước cho hồ chứa.
Tro núi lửa khó xử lý hơn bụi thông thường. Những hạt rất nhỏ có thể tồn tại trong không khí, gây kích ứng mắt và đường hô hấp, đồng thời đặc biệt nguy hiểm đối với hàng không vì có thể bị hút vào động cơ phản lực.
Cơ quan khí tượng Indonesia khuyến cáo người dân ở những khu vực có tro rơi hạn chế hoạt động ngoài trời, đeo khẩu trang và kính bảo vệ mắt.
Núi lửa 'khét tiếng' Anak Krakatau tại Indonesia phun trào - Ảnh: WIKIMEDIA
Núi lửa từng gây thảm họa tại Indonesia
Dù cường độ phun đã giảm, mức cảnh báo đối với Anak Krakatau vẫn được giữ ở cấp III, tương đương mức "Siaga", và người dân không được đi vào khu vực bán kính 3km quanh miệng núi lửa.
Các thiết bị đo biến dạng hiện chưa ghi nhận chuyển động ở thành miệng núi có khả năng gây sạt lở xuống biển. Hệ thống quan trắc mực nước cũng chưa phát hiện dấu hiệu bất thường cho thấy nguy cơ sóng thần.
Chi tiết này được theo dõi đặc biệt chặt chẽ bởi Anak Krakatau từng gây thảm họa vào cuối năm 2018. Một phần thân núi khi đó sụp xuống biển sau đợt phun, tạo ra sóng thần ở eo biển Sunda khiến hơn 400 người thiệt mạng.
Anak Krakatau hình thành trên khu vực còn lại sau vụ phun trào Krakatau năm 1883. Núi lửa bắt đầu nhô lên khỏi mặt biển vào thế kỷ 20 và tiếp tục lớn dần qua các đợt phun trào.
Sau thời gian tương đối yên ắng từ cuối năm 2023, Anak Krakatau hoạt động trở lại ngày 2-7-2026. Các đợt phun kiểu Strombolian, kèm đá nóng và tro núi lửa, tiếp tục xuất hiện trong những tháng sau đó.
Không nơi nào trên Trái đất hoàn toàn an toàn trước một đại thảm họa, song nghiên cứu mới cho thấy Úc có khả năng chống chịu tốt nhất trước các rủi ro quy mô toàn cầu.
