Ba lựa chọn cho ông Zelensky

Tối 19-5, sau cuộc điện đàm dài hơn hai giờ đồng hồ giữa hai nguyên thủ Hoa Kỳ và Nga, ông Putin thông báo Matxcơva sẵn sàng làm việc với Kiev về một văn bản về hiệp ước hòa bình trong tương lai, với điều kiện quan trọng nhất là phải loại bỏ tận gốc rễ nguyên nhân gây ra cuộc chiến Ukraine.

Trước mắt, Nga đề nghị soạn thảo một bản ghi nhớ với Ukraine, bao gồm lệnh ngừng bắn và các nguyên tắc giải quyết cuộc xung đột. Ông Trump tỏ vẻ lạc quan khi viết trên mạng xã hội của mình cùng ngày, thông báo "Nga và Ukraine sẽ ngay lập tức bắt đầu đàm phán về lệnh ngừng bắn và quan trọng hơn là chấm dứt chiến tranh. Các điều khoản này sẽ được hai bên thương lượng". 

Về phần mình, ông Zelensky xác nhận Ukraine có thể ký bản ghi nhớ với Nga dẫn đến thỏa thuận chấm dứt xung đột, nhưng sẽ "hình thành tầm nhìn riêng" sau khi "nhận được các đề xuất từ Nga về bản ghi nhớ, bao gồm cả đề xuất về lệnh ngừng bắn".

Như vậy có thể thấy thay vì yêu cầu ông Putin phải ngưng bắn trước rồi mới hòa đàm như yêu cầu của ông Zelensky và các đồng minh châu Âu của Kiev, ông Trump đã ngả theo công thức của ông Putin: đầu tiên là đàm phán, sau đó mới ngưng bắn. 

Còn dựa trên tuyên bố của ông Zelensky liên quan đến các thông số tương lai, có thể thấy lập trường hòa đàm của các bên hiện tại khác xa nhau như thế nào: Ukraine sẽ không rút quân khỏi phần lãnh thổ của họ đang bị chiếm đóng và sẽ không nhượng bộ Nga.

Về vai trò trung lập của Ukraine, Zelensky nói rõ ông không có ý định từ bỏ lộ trình hướng tới NATO và tuyên bố trung lập như yêu cầu của Nga. 

Việc Kiev xem xét khả năng tổ chức một cuộc họp khác của tất cả các nhóm - Hoa Kỳ, Ukraine, Nga và các nước châu Âu, như Zelensky đang thúc đẩy, cho thấy Ukraine có vẻ không muốn đi theo con đường đàm phán trực tiếp, mà Hoa Kỳ có vẻ đang ra sức cổ vũ.

Trong điện đàm ngày 19-5, ông Trump cũng không nói gì về lệnh trừng phạt Nga.

Trước tình hình này, ông Zelensky có ba phương án hành động, như nhận định từ cổng thông tin Ukraine Strana.News ngày 19-5.

Đầu tiên là từ bỏ các cuộc đàm phán mà Trump đã kêu gọi khi nói lệnh ngừng bắn là điều kiện để bắt đầu. Nhưng làm vậy, Zelensky có nguy cơ hủy hoại mối quan hệ với Washington, làm phức tạp thêm tình hình của Ukraine.

Thứ hai, không từ chối đàm phán, nhưng giữ vững lập trường và không đưa ra thỏa hiệp đáng kể nào, với hy vọng cuộc tấn công của Nga sẽ sớm mất đà và vị thế đàm phán của Ukraine sẽ không xấu đi, thậm chí có thể được cải thiện. 

Nhưng để kế hoạch này thành hiện thực, hỗ trợ quân sự liên tục từ Hoa Kỳ là rất quan trọng với Ukraine. Nhưng điều này vẫn còn đáng ngờ, vì Washington vẫn chưa phê duyệt bất kỳ gói viện trợ mới nào và không có thông tin gì về kế hoạch cho các gói viện trợ như vậy.

Thứ ba, nếu giới lãnh đạo quân sự - chính trị Ukraine đánh giá tiêu cực về triển vọng phát triển tình hình trên mặt trận thì cần thỏa hiệp đáng kể với Nga để đẩy nhanh việc ký kết lệnh ngừng bắn và thỏa thuận hòa bình, tránh làm xấu đi vị thế đàm phán hơn nữa.

Như vậy, sau điện đàm 19-5, cánh cửa cho một giải pháp hòa bình vẫn mở. Tuy nhiên, quá trình đi đến một giải pháp thống nhất chắc chắn không diễn ra nhanh chóng. Và điều kiện cuối cùng để kết thúc chiến tranh vẫn sẽ phụ thuộc trực tiếp vào tình hình trên chiến trường.■