Bất ổn chính trị ở Thái Lan: Vẫn tốt hơn binh biến

Jaran Pakditanakul, cựu thẩm phán Tòa án Hiến pháp Thái Lan, tin rằng bà Paetongtarn có rất ít cơ hội tồn tại về chính trị lúc này. Đoạn băng ghi âm cho thấy mâu thuẫn lợi ích lớn giữa hai gia đình và bà Paetongtarn không có năng lực để xử lý các cuộc khủng hoảng quốc gia, theo ông Jaran.

Theo Bangkok Post, việc tòa bãi nhiệm nữ thủ tướng còn có thể gây tranh cãi về pháp lý, nhưng vẫn được coi là phương án tối ưu so với đảo chính quân sự - điều sẽ tiếp tục đẩy lùi chính trường Thái Lan.

Một phương án khác

Thủ tướng tạm quyền hiện giờ là Phó thủ tướng (kiêm Bộ trưởng Giao thông) Suriya Jungrungreangkit, trong khi chờ phán quyết cuối cùng, có thể là vài tháng nữa. 

Nếu Tòa án Hiến pháp khẳng định bà Paetongtarn phải từ chức, Chaikasem Nitisiri - ứng viên thủ tướng thứ ba của Pheu Thai - sẽ có cơ hội cao để thay thế bà. Nhưng ông Chaikasem đã 76 tuổi và được cho là gặp nhiều vấn đề về sức khỏe.

Với nhiều chuyên gia, con bài pháp lý – được nhiều người coi là một cuộc "đảo chính hợp hiến" – vẫn là phương án tối ưu cho các bảo hoàng và quân đội. Đây là kịch bản từng xảy ra với các đảng FFP và MFP sau khi họ thắng áp đảo trong bầu cử trước kia. 

Dù vậy, bà Paetongtarn vẫn có thể vượt qua các vụ kiện. Trong trường hợp này, gia đình Shinawatra dự kiến sẽ lại phải thỏa hiệp với các nhóm thân hoàng gia và quân đội.

Trong trường hợp bà Paetongtarn bị bãi nhiệm, chính phủ mới sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức khi tình hình chính trị và kinh tế của Thái Lan đang bất ổn, chưa kể cuộc đàm phán thuế quan nhiều chông gai với Mỹ. 

Căng thẳng giữa các đảng phái và sự bất mãn của người dân với chính quyền hiện tại có thể dẫn đến các cuộc biểu tình và xáo trộn xã hội. Việc tổ chức một cuộc bầu cử mới để chọn ra thủ tướng chính thức thì đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực, có thể gây thêm áp lực lên nền kinh tế đang gặp khó khăn.

Ảnh hưởng lớn tới kinh tế

Về đối ngoại, quyết định của Chính phủ Thái Lan gần như đóng cửa toàn bộ biên giới trên đất liền với Campuchia gây áp lực rất lớn với khoảng 1,2 triệu lao động Campuchia nhập cư ở nước này, cũng như sẽ ảnh hưởng không nhỏ lên chính nền kinh tế Thái Lan. 

Quan hệ hai nước đã rơi vào căng thẳng với một loạt biện pháp trả đũa qua lại sau vụ lính Campuchia bị bắn chết ở khu vực biên giới tranh chấp hồi cuối tháng 5.

Căng thẳng tiếp tục leo thang sau khi quân đội Thái tuyên bố đóng cửa toàn bộ biên giới trên bộ với Campuchia và cấm việc giao thương qua lại cùng dòng người lao động và du lịch, ngoại trừ các trường hợp cấp cứu y tế và sinh viên. Ngoài lý do an ninh, quân đội Thái nói biện pháp của họ nhằm đối phó với các hoạt động lừa đảo từ bên kia biên giới.

Pen Bona, người phát ngôn Chính phủ Campuchia, nói Thái Lan đã quyết định đơn phương dừng toàn bộ hoạt động thương mại và Campuchia "có thể đáp trả tương xứng bất cứ thời điểm nào". 

"Thái Lan đóng cửa chính là tổn thất với kinh tế của họ", ông nói. "Thông thường, đóng cửa biên giới thì có hệ quả với cả hai bên, nên chúng tôi không muốn làm vậy. Thái Lan là người khởi xướng nên cứ để họ làm".

Bộ trưởng Quốc phòng Thái Lan Phumtham Wechayachai hôm 30-6 bác bỏ tuyên bố này, nói biên giới không bị đóng hoàn toàn mà nước này chỉ chỉnh lại thời gian đi lại qua biên giới, và một phần giao thương vẫn tiếp tục. 

Quyết định đóng cửa biên giới của Thái Lan diễn ra sau khi Campuchia tuần trước tuyên bố ngừng tất cả nhập khẩu xăng dầu và cấm việc trung chuyển rau củ quả. Đáp lại, Thái Lan cấm việc nhập khẩu sắn từ Campuchia.

Số liệu hải quan Campuchia cho thấy thương mại song phương đạt 4,2 tỉ USD năm 2024, với khoảng 844 triệu USD nước này xuất khẩu sang Thái, so với 3,4 tỉ USD hàng hóa nhập khẩu chiều ngược lại. 

Campuchia nhập khẩu xăng dầu, linh kiện máy móc, đồ uống và thức ăn đóng hộp. Thái Lan thì nhập rau củ và các thực phẩm khác. Bộ Thương mại Thái Lan tính toán nếu các biện pháp hạn chế vẫn tiếp tục thì nước này sẽ tổn thất khoảng 60 tỉ baht (1,9 tỉ USD) từ giờ tới cuối năm.

Ngoài ra, khoảng 1,3 triệu du khách đi qua biên giới đường bộ giữa hai bên năm ngoái. Đã có cảnh hỗn loạn ở cửa khẩu Poipet tuần trước khi công nhân, thương gia và du khách quốc tế tìm cách đi qua cửa khẩu. 

Ny Kimleap chuyên vận chuyển đồ từ Campuchia sang chợ Rong Kluea bên Thái Lan nói với báo Nhật Bản Nikkei rằng anh lo ngại về tình trạng đóng biên kéo dài sẽ ảnh hưởng tới kinh tế gia đình. "Tôi muốn xin chính phủ hỗ trợ vì 90% người dân ở đây đều nợ nần. Xin giúp hoãn nợ cho người dân vì tôi không biết giờ kiếm việc ở đâu".

Một mối lo nữa cho Chính phủ Campuchia là khoảng 1,2 triệu lao động nước này làm việc ở các công trường xây dựng, nông trại và thuyền cá ở Thái Lan. Ông Hun Sen trước đó kêu gọi các lao động này về nước để tránh bị "phân biệt đối xử". Ông hứa hẹn việc làm và ân hạn nợ cho họ.

Khun Tharo, quản lý tổ chức bảo vệ quyền lao động của người Campuchia CENTRAL, nói lao động Campuchia ở Thái Lan lo lắng nhiều, đặc biệt là những người không giấy tờ. Tuy nhiên hầu hết không biết là có nên bỏ việc và trở về hay không do những khó khăn kinh tế.

Somsak Srikiat, một chủ quán bún ở Bangkok, hiện đang thuê 5 lao động Campuchia, nói với Nikkei: "Hầu hết họ đều muốn ở lại, nhưng nếu họ đổi ý và muốn về Campuchia thì tôi cũng không có cách nào khác". ■