Câu hỏi lớn cho định chế quân chủ

Ảnh: The Sixth Page

Thử tưởng tượng một gia đình có 4 người con thì 3 con ly dị, con dâu cả ly hôn và qua đời trong một tai nạn xe hơi do quá tốc độ, con trai thứ hai bị tố cáo tham gia đường dây ấu dâm, phải biến mất, rồi một đứa cháu trai bị cả gia đình ghẻ lạnh. Đó ắt là một gia đình bất hạnh, nếu không phải là hoàng gia Anh.

Hoàng gia Anh cũng đang trong tình cảnh na ná: Charles III, dù đã thất thập cổ lai hi, không hay chưa phải là một nhà lãnh đạo về đạo đức và một biểu tượng như mẹ ông, điều càng làm suy yếu những bào chữa cho nền quân chủ - vốn đã là một thứ đồ cổ trong xã hội hiện đại khá lâu rồi.

Dòng thông báo ngắn ngủi dán trước cổng Điện Buckingham ngày 8-9 cho biết Nữ hoàng băng hà và vương gia Charles lên làm vua. Đó cũng là thông tin duy nhất bố cáo với đám dân đen hàng mấy chục triệu người rằng giờ họ đã có một nguyên thủ quốc gia mới. "Cựu thân vương xứ Wales, mà cuộc đời đầy những tranh cãi, giờ chính là lý lẽ mạnh mẽ nhất để chấm dứt định chế quân chủ vốn đã lỗi thời", Đài NBC (Mỹ) bình luận ngày 10-9.

Triều đại của Elizabeth II kéo dài 7 thập niên, tương ứng với 14 đời tổng thống Mỹ và 15 đời thủ tướng Anh. Bà là người thừa kế của những nhà cai trị xây dựng nên đế quốc Anh hoành tráng bằng pháo hạm và những đạo quân viễn chinh cướp bóc tỏa đi khắp thế giới. Charles III đã và sẽ hưởng những lợi lộc bất công như thế - trước mắt là đặc quyền không phải đóng một xu thuế thừa kế nào, lên tới 40% tài sản cá nhân của Elizabeth II, ước tính vào khoảng nửa tỉ đôla Mỹ.

Ở một đất nước mà dân chúng kêu ca hằng ngày vì lạm phát, dịch vụ y tế khủng hoảng và nghèo đói gia tăng, Vua Charles III và hoàng tộc vẫn sẽ sinh hoạt bằng khoản chi trả hằng năm từ chính quyền cho hoàng gia tên gọi "Sovereign Grant". Năm 2021, khoản này, từ tiền thuế dân Anh đóng, là 100 triệu USD, dự kiến tăng thêm hơn 30 triệu USD nữa trong hai năm tới, do chi tiêu của hoàng gia sẽ tăng khoảng 17%. Được cái là khoản tiền được công khai và cũng nhờ thế mà ta biết mục đích của chúng: để duy trì rất nhiều cung vua phủ chúa, hay hơn 37.000 USD thuê máy bay riêng cho Charles tới dự một buổi công chiếu phim 007 (dù ông là chiến sĩ bảo vệ môi trường).

Không chỉ vậy, Charles từng bị cáo buộc dính líu tới các tài khoản đầu tư tại những lãnh thổ chuyên để trốn thuế ở hải ngoại, như Bermuda và có tên trong Hồ sơ Paradise khét tiếng. Mới tháng 6 vừa rồi, báo chí Anh phanh phui ông nhận hơn 1 triệu USD tiền mặt từ một cựu thủ tướng Qatar, và quỹ từ thiện của ông cũng nhận hàng triệu đôla nữa từ gia đình Osama bin Laden.

Về mặt chính trị, Charles cũng tỏ ra tích cực hơn mẹ ông, khi từng viết thư tay cho thủ tướng Tony Blair bày tỏ mong muốn chính quyền thay đổi chính sách về thuốc thảo dược (không lâu sau đó, ông lập một công ty "dược phẩm thay thế"). Một lá thư khác gửi Blair bày tỏ quan ngại binh lính Anh không có đủ nguồn lực cần thiết trong cuộc chiến Iraq. Đó là những quyền lực và lợi ích quá lớn, khó thể chấp nhận "chỉ sinh ra là đã có". ■