Coi tarot, đoán khí hậu

Hơn một nửa dân số thế giới đang cảm thấy lo lắng hơn về biến đổi khí hậu so với một năm trước đó, theo Peoples' Climate Vote 2024 - cuộc khảo sát lớn nhất thế giới để lấy ý kiến công chúng về biến đổi khí hậu do Liên hợp quốc tiến hành. 

Mối bận tâm này nặng nề đến mức người ta đã phải phát triển các phương pháp trị liệu cho nó. Tuy nhiên, việc chăm sóc sức khỏe tâm thần nói chung vẫn còn khó tiếp cận, huống gì các dịch vụ được thiết kế cho chủ đề khí hậu.

Theo Barbara Easterlin, chủ tịch Liên minh Tâm lý học khí hậu Bắc Mỹ, chúng ta đang chứng kiến nhiều hơn cái gọi là "chủ nghĩa diệt vong", hay doomism, tức niềm tin rằng nhân loại chẳng thể làm gì để tránh được sự nóng lên toàn cầu và sự tuyệt chủng của loài người. Nó dẫn đến cảm giác chán nản, tuyệt vọng và lựa chọn không-hành-động-gì-chi-nữa, tác giả Jill Webb giải thích trên trang Atmos. Bao đời nay, những lo sợ to tát như thế này dễ khiến con người bé nhỏ tìm kiếm câu trả lời bên ngoài thế giới vật lý. Thời nay, người ta đọc tarot.

Ra đời vào thời Phục hưng Ý, tarot là một hệ thống nhiều lá bài chứa các hình vẽ độc đáo, được dùng trong trò chơi Tarocchini (phổ biến ở Ý, Pháp và một số nước Trung Âu) hoặc để "bói" chuyện tương lai, hay nhằm khám phá những hiểu biết sâu sắc về bản thân. 

Các lá bài riêng lẻ đại diện cho nhiều hiện tượng khác nhau trong đời sống, mà người đọc bài tarot sẽ giải mã, điều chỉnh cách diễn giải theo tâm thức của người đặt câu hỏi, từ đó gợi mở câu trả lời. Những phiên bản hiện đại của một "bí thuật" gần 600 năm tuổi rất phù hợp để nhìn thấu suốt những cảm xúc phong phú liên quan đến khí hậu và môi trường.

Chẳng hạn, nghệ sĩ Adriene Jenik ở Mỹ đã lật mòn bộ bài ECOtarot của mình để cung cấp hơn 1.600 bài đọc miễn phí khắp thế giới về tương lai của khí hậu Trái đất. Bộ bài này chứa các biểu tượng được vẽ tay về môi trường, nhưng vẫn dựa trên bộ bài tarot gốc. 

Ví dụ, lá bài "tòa tháp" theo truyền thống tượng trưng cho sự nhận thức, sự gián đoạn và nhu cầu thay đổi, còn trong bộ ECOtarot là hình ảnh mô tả siêu bão Sandy 2012. 

Jenik, cũng là giáo sư tại Đại học bang Arizona, nói sau trận siêu bão, các vấn đề môi trường - thông qua nghệ thuật - bắt đầu thu hút cô, thay vì thái độ "sao cũng được" trước đó.

Bài tarot từ lâu đã được sử dụng như một phương tiện để kết nối với thế giới tự nhiên. Trong suốt chiều dài lịch sử, con người đã dùng thuật bói toán thời tiết "để họ có thể điều chỉnh mùa màng và lập kế hoạch cho phù hợp", theo giáo sư vật lý Debra Burris của Đại học Central Arkansas. Ví dụ người Celt ở châu Âu trong Thời đại đồ sắt rút bài trong 12 ngày Điềm báo (Omen Days) tính từ 26-12 để dự đoán thời tiết trong 12 tháng tiếp theo. 

Giảng dạy môn khí tượng học, Burris cho rằng việc đọc bài tarot về khí hậu có thể trở thành nguồn thông tin bổ ích cho những ai không muốn "học" về khoa học môi trường. "Công cụ này sẽ tiếp cận được đối tượng khán giả vốn không nhất thiết phải cầm một cuốn sách khoa học - và tôi không có ý chê bai nhé - đó đơn giản không phải sở thích của họ" - bà nói thêm.

Và cũng vì thế, món bài tarot này có thể thu hút cả những người hoài nghi. Nghệ sĩ đọc bài tarot James Leonard - đã chuyển sang chủ đề khí hậu từ năm 2015 - cho biết người không tin cứ việc đặt những câu hỏi có vẻ ngớ ngẩn để "troll" người đọc, như "liệu burger phô mai có còn tồn tại trong 100 năm tới do biến đổi khí hậu hay không", vì đến cuối buổi đọc bài tarot, có thể họ sẽ bắt đầu suy nghĩ về an ninh lương thực trước các thách thức môi trường.

Jenik cho rằng tarot mở ra những cuộc trò chuyện khó khăn nhưng thân mật. "Nhiều người đang mang theo những suy nghĩ vô cùng nặng nề - họ đang cố gắng quyết định xem họ có nên sinh con hay không… Đôi khi mọi người chỉ ngồi xuống và họ bắt đầu khóc". 

Việc dành không gian để chứng kiến và để hiện diện giữa một thực tế môi trường nhiều thử thách cho phép những cảm xúc này trỗi dậy. Với Jenik, tarot "là một công cụ cho phép người hỏi nghe thấy suy nghĩ của chính họ và cả lời khuyên dạy cũng đến từ họ về những việc họ cần làm". 

Cô hy vọng những người đọc tarot để trả lời các câu hỏi về môi trường sẽ xuất hiện ở mọi ngóc ngách.