Cuộc chiến chính danh về Iran

Trong một thể chế lưỡng đảng như của Hoa Kỳ, Tổng thống Trump không chỉ phải đối đầu với đối thủ Iran, mà còn với cả đảng Dân chủ thiểu số đối lập. Ví dụ, ngày 12-4, The New York Times (NYT) trích đăng lời phiền trách chính thức của Dân biểu Adam Smith, thuộc đảng Dân chủ, trong Ủy ban Quân vụ: "Cuộc xung đột đã kéo dài sáu tuần, và chúng ta vẫn chưa nhận được bất kỳ thông tin công khai nào từ bất kỳ ai trong chính quyền về cuộc chiến".

Tờ báo còn thêm một nhận xét cay chua: "Phe Cộng hòa tại Quốc hội đã hủy bỏ cơ hội chất vấn công khai các quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc vào tuần tới về cuộc chiến ở Iran, hoãn phiên điều trần dự kiến đến cuối tháng 5". 

Tức là, theo NYT, đảng Cộng hòa trong Quốc hội Mỹ đang "phủ binh phủ, huyện binh huyện", che đậy cho Bộ Chiến tranh. Điều kiện tiên quyết trong khi đang lâm chiến chính là thu phục được nhân tâm, cụ thể trong đó có phe đối lập là đảng Dân chủ, bằng không dễ bị "đâm sau lưng", trừ phi "xóa sạch" mọi thứ, đầu tiên là báo chí!

Cuộc chiến truyền thông nội bộ

Tất nhiên, ông chủ Nhà Trắng bày tỏ ngay sự bực dọc trên tài khoản Truth Social: "Đối với những người vẫn còn đọc tờ The New York Times đang tan tác này, và bất chấp thực tế là Iran đã bị HỦY DIỆT hoàn toàn, về quân sự và mọi mặt khác, quý vị sẽ nghĩ rằng Iran thực sự đang thắng, hoặc ít nhất, đang vượt qua khá tốt. Nhưng điều đó không đúng, và tờ New York Times biết rằng đó là TIN GIẢ!". 

Tới đây, ông Trump kịch liệt lên án rằng tờ báo đang chống ông và chống đất nước Hoa Kỳ: "Khi nào thì cơ quan truyền thông bại hoại này sẽ xin lỗi vì những lời nói dối và hành động khủng khiếp của họ chống lại tôi, những người ủng hộ tôi và chính đất nước chúng ta! Họ không biết xấu hổ sao? Họ không có chút lòng tự trọng nào sao? Tổng thống DONALD J. TRUMP".

Bài báo của tờ NYT khiến ông Trump nộ khí xung thiên mang tựa đề "Ông Trump đã làm thế nào để đưa nước Mỹ vô chiến tranh với Iran" đề ngày 7-4. Hai phóng viên của tờ báo này tại Nhà Trắng thuật lại câu chuyện Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã "lôi" Tổng thống Trump vô cuộc chiến tranh với Iran. 

Bài báo rất dài này hấp dẫn như một câu chuyện gián điệp: "Chiếc SUV màu đen chở Thủ tướng Benjamin Netanyahu đến Nhà Trắng ngay trước 11 giờ sáng ngày 11-2. Nhà lãnh đạo Israel, người suốt nhiều tháng đã thúc giục Hoa Kỳ đồng ý một cuộc tấn công lớn vào Iran, được đưa vào trong nhanh chóng, kín đáo, tránh xa tầm nhìn của các phóng viên, sẵn sàng cho một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong sự nghiệp lâu dài của ông". 

Khung cảnh cuộc gặp tối mật được mô tả tường tận: "Các quan chức Hoa Kỳ và Israel tập trung trước tiên tại phòng Nội các, cạnh phòng Bầu dục. Sau đó, ông Netanyahu đi xuống tầng dưới cho sự kiện chính: bài thuyết trình tuyệt mật về Iran cho Tổng thống Trump và nhóm của ông ở phòng Tình huống Nhà Trắng, nơi hiếm khi được sử dụng cho các cuộc gặp trực tiếp với lãnh đạo nước ngoài".

Bầu không khí tình báo đó được cụ thể hóa bằng sự hiện diện của một nhân vật tối quan trọng: "Phía sau thủ tướng là David Barnea, giám đốc Mossad, cơ quan tình báo nước ngoài của Israel, cùng các quan chức quân đội Israel. Cuộc gặp được sắp xếp để ông Netanyahu tạo nên hình ảnh nhà lãnh đạo thời chiến bao quanh là đội ngũ của mình". 

Về phía nước chủ nhà, "Susie Wiles, Chánh văn phòng Nhà Trắng, ngồi ở cuối bàn. Ngoại trưởng Marco Rubio, kiêm cố vấn an ninh quốc gia, ngồi ở vị trí thường lệ. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân... ngồi một bên; cùng với họ là John Ratcliffe, giám đốc CIA. Jared Kushner, con rể tổng thống, và Steve Witkoff, đặc phái viên của ông Trump, người đã đàm phán với phía Iran".

Ông Trump có bị "dắt mũi"?

Những tiết lộ của NYT cho thấy ông Netanyahu đóng vai trò gì, còn ông Trump làm gì: "Trong phòng Tình huống hôm 11-2, ông Netanyahu đưa ra những lời kêu gọi mạnh mẽ, cho rằng Iran đã chín muồi để thay đổi chế độ và bày tỏ niềm tin một sứ mệnh chung giữa Mỹ và Israel cuối cùng có thể chấm dứt sự tồn tại của Cộng hòa Hồi giáo". 

Phía Israel sau đó chiếu cho ông Trump xem đoạn video ngắn tổng hợp những nhà lãnh đạo tiềm năng có thể tiếp quản Iran nếu chính phủ lúc bấy giờ sụp đổ. Trong số những người được giới thiệu có Reza Pahlavi, con trai lưu vong của vị Shah cuối cùng của Iran, hiện là người bất đồng chính kiến sống ở Washington, vốn đã cố gắng tự định vị ông như một nhà lãnh đạo thế tục có thể dẫn dắt Iran hướng tới chính phủ hậu thần quyền.

Theo NYT, ông Netanyahu và nhóm của ông tạo cho phía Mỹ cảm giác chiến thắng gần như là chắc chắn: chương trình tên lửa đạn đạo của Iran có thể bị phá hủy trong vài tuần; chế độ thần quyền sẽ suy yếu đến mức không thể phong tỏa eo biển Hormuz; từ đó suy ra khả năng Iran tấn công các lợi ích của Mỹ ở các nước láng giềng được đánh giá là rất thấp.

Hơn thế nữa, thông tin của Mossad cho thấy các cuộc biểu tình đường phố bên trong Iran sẽ lại bùng phát - với sự thúc đẩy của tình báo Israel để kích động bạo loạn và nổi dậy - và một chiến dịch ném bom dữ dội sẽ tạo điều kiện để phe đối lập Iran lật đổ chế độ.

Phía Israel cũng nêu ra khả năng các chiến binh người Kurd vượt biên từ Iraq để mở một mặt trận trên bộ ở tây bắc Iran, làm suy yếu thêm chế độ và đẩy nhanh sự sụp đổ. Bài báo kết luận: "Ông Netanyahu trình bày bài phát biểu với giọng điệu tự tin và đều đều. Có vẻ như bài phát biểu đã gây ấn tượng tốt với người quan trọng nhất trong phòng, tổng thống Mỹ".

Giở lại thời gian biểu các cuộc gặp Netanyahu - Trump kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào cuối tháng 1-2025, có thể đếm được 6 lần, và đều ở Washington, với đầy đủ ban bệ ngoại giao, quốc phòng, kinh tế, tài chánh... Kết luận của bài báo: ông Netanyahu đã "xỏ mũi" ông Trump dẫn tới chiến tranh với Iran. Nên đừng thắc mắc vì sao ông Trump thịnh nộ!

Đến đây không thể không đặt câu hỏi: ai đã tuồn tin về cuộc gặp Netanyahu - Trump ra ngoài, chi tiết đến mức được NYT tường thuật gần như không sót thứ gì? Một bài báo của Jerusalem Post 14-4 dẫn lời ông Barnea hôm 13-4 ở lễ tưởng niệm nạn nhân vụ diệt chủng Do Thái nói Mossad đã thông báo với cả các quan chức cấp cao của Israel và Mỹ rằng bất kỳ sự thay đổi chế độ nào cũng chỉ xảy ra sau khi chiến tranh với Iran kết thúc, chứ không phải giữa chừng cuộc chiến. 

Đồng thời, giám đốc Mossad bác bỏ cáo buộc nói họ đã thất bại hoặc cố gắng "lừa gạt" Mỹ tin vào ảo tưởng thay đổi chế độ ở Iran. Giám đốc Mossad đồng thời thông báo cơ quan tình báo của ông sẽ không ngừng nghỉ cho đến khi góp phần vào sự sụp đổ của chế độ Hồi giáo để nhường chỗ cho một "đất nước tự do và ít bạo lực hơn". Đây là lần đầu tiên người đứng đầu Mossad công khai đề cập đến vai trò và quan điểm của mình về việc thay đổi chế độ ở Iran.

Lý lẽ của chiến tranh

Những tiếng nói ủng hộ ông Trump ở Mỹ, tuy không kém phần mạnh mẽ, thường không được rộng khắp, do truyền thông chủ lưu, như trên đã đề cập, nói chung là không ưa chính quyền hiện tại. Một tiếng nói "trái chiều" như vậy ở Mỹ là tờ New York Post. 

Ví dụ như khi họ đặt câu hỏi vào ngày 18-4: "Đảng Dân chủ chống đối chiến dịch Thịnh nộ vô cùng bất chấp thắng lợi?". Bài báo viết: "Với thái độ ngược ngạo về đạo đức và chiến lược đáng tiếc nhất trong thời gian gần đây, đảng Dân chủ hiện dường như tin rằng điều tốt cho an ninh quốc gia lại là điều xấu cho họ".

Bài báo điểm lại các hành động chiến tranh gần đây của Mỹ để đưa ra nhận xét rằng đảng Dân chủ trước giờ từng đồng hành với đảng Cộng hòa, và ngược lại: "Đảng Cộng hòa thường ủng hộ các tổng thống thuộc đảng Dân chủ trong thời chiến: Kosovo năm 1999, Libya năm 2011, Yemen năm 2024 - tất cả đều diễn ra mà không có sự cho phép của Quốc hội. Đảng Dân chủ cũng từng làm như vậy với các tổng thống Cộng hòa: Iraq năm 1991 và 2003, Afghanistan năm 2001". 

Chỉ có lần này là khác và lý do là vì... chống ông Trump: "Nhưng với Donald Trump và Iran, mọi chuyện lại khác: Đảng Dân chủ đang đồng loạt phản đối kịch liệt... [Họ] cần Trump thất bại ở Iran - bởi nếu ông thành công, đảng Dân chủ sẽ bị phơi bày là thiếu nghiêm túc, với thế giới quan thiếu thực tế và không có kế hoạch an ninh quốc gia mạch lạc".

Lý luận này nói thay cho ông Trump: "Trong thập kỷ qua, đảng Dân chủ theo đuổi chủ nghĩa nhượng bộ và yếu đuối trước các phần tử khủng bố Trung Đông. Barack Obama rút lại lời đe dọa lằn ranh đỏ ở Syria vào năm 2012. Joe Biden tháo chạy khỏi Afghanistan trong cuộc rút quân thảm hại vào năm 2021..." 

"Suốt nhiệm kỳ tổng thống của họ, cả hai dường như đều tin rằng ngoại giao là câu trả lời duy nhất cho mọi vấn đề, ngay cả khi rõ ràng ngoại giao đang thất bại. Tư duy nhượng bộ, chỉ dựa vào ngoại giao, bắt nguồn... từ ảo tưởng rằng kẻ xấu thực sự giống chúng ta và chắc chắn sẽ tham gia vào trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ với những động lực phù hợp. Nhưng với những kẻ xấu, nhượng bộ chỉ thể hiện sự yếu đuối mà thôi".

Tất cả cho thấy trong khi sức mạnh quân sự là rất quan trọng, danh nghĩa của một cuộc chiến thậm chí còn quan trọng hơn. Người Trung Quốc có thành ngữ "sư xuất vô danh" (xuất quân vô danh, ý nói tiến hành chiến tranh mà không có mục đích chính đáng). Đó rất có thể là vấn đề then chốt với cuộc chiến Iran hiện tại.■