Đoán trước được thời điểm xảy ra tai biến

Chuyện tưởng nhỏ như vậy nhưng lại là “vấn đề” của không ít người.

Phóng to

Từ 6-9 giờ sáng là giai đoạn dễ xảy ra tai biến cho những người mắc bệnh tim mạch và não bộ. Bác sĩ khuyên người lớn tuổi nên có những hoạt động nhẹ nhàng - Ảnh: L.N.M.

Với nhiều trường hợp, sự chủ quan hay cố tình không tuân thủ thời điểm có thể dẫn đến hậu quả khó lường, có khi khá tệ cho người bệnh. Không ít bệnh nhân bụng bảo dạ rằng lời dặn của bác sĩ về thời điểm trong toa thuốc chỉ là kiểu cẩn thận, phòng xa, thừa hơn sót - đặc thù của thầy thuốc - nên bỏ ngoài tai là việc chẳng chết thằng tây nào với họ.

Sự bất tuân có thể chưa gây hậu quả trông thấy ngay nhưng lâu dài không chắc mọi sự êm xuôi, có khi cái kết khá đắt.

Giá trị của thời điểm với sức khỏe quý cỡ nào?

Trước tiên (lấy ví dụ “bụng đói lấy máu” làm bằng) nó bảo đảm sự chính xác của kết quả xét nghiệm. Bụng trống trước giờ “xin tí huyết” nhằm tránh những tạp chất của bữa điểm tâm (đặc biệt là glucose) lẫn trong máu làm sai lệch kết quả. Tất nhiên không phải lúc nào cũng cần bụng đói đến viện mà chủ yếu dành cho các xét nghiệm chuyển hóa như đo đường huyết, mỡ máu (cholesterol - HDL, LDL, triglycerid...), chức năng gan, mật, tiêu hóa...

Lấy nước tiểu là ví dụ khác cùng mục đích chống can nhiễu. Hầu hết người bệnh đều được dặn bỏ dòng tâm sự đầu của buổi sáng (nước tiểu đậm đặc), chỉ lấy từ khúc giữa trở đi. Nhiều người thú nhận từng lấy một lượt trọn dòng cho tiện vì cho rằng nước tiểu nào chẳng giống nước tiểu nào, phân biệt đầu, giữa, cuối chi rách việc!

Một số chỉ số sinh học cần đến dụng cụ đo cá nhân cũng có duyên với thời khắc. Đơn cử, người ta khuyên người bệnh cần cân nhắc việc đo vào những thời điểm huyết áp tăng hoặc giảm sinh lý trong ngày (cao nhất từ 9-12g trưa, cuối chiều về đêm giảm dần) để tránh kết quả trông gà hóa cuốc, kéo theo những màn can thiệp dột từ nóc.

Nổi tiếng hơn cả là xét nghiệm đường huyết dùng chẩn đoán tiểu đường, với hai vạch chỉ kim đồng hồ “lúc đói”, “2 giờ sau ăn”. Mở rộng với “1 giờ” và “2 giờ” sau uống nước đường cho test dung nạp glucose (OGTT) dùng xác định tiểu đường, tiền tiểu đường, tiểu đường thai kỳ…

Giờ uống thuốc là một lợi ích sáng giá của thời điểm. Kinh điển là miếng trầu đầu câu chuyện của mọi toa thuốc “ngày uống mấy lần” (tính ra là mấy giờ dùng một cữ), thỉnh thoảng có mặt của bữa ăn như “uống lúc đói” hoặc “uống sau ăn no”. Thời điểm ở đây được dùng để định lượng thuốc chữa bệnh tối ưu có trong người bệnh nhân, tránh tác dụng phụ (phần lớn vì mệnh hệ dạ dày, gan, thận).

Hậu quả nhãn tiền do không tuân thủ quãng an toàn giữa hai ngụm thuốc là việc một số phụ huynh nóng ruột hạ sốt nhanh bằng paracetamol cho trẻ mà bỏ qua lời đinh ninh của bác sĩ: 10-15mg/kg thể trọng, cách 4-6 giờ một lần, dẫn đến ngộ độc, nguy cho tính mạng của trẻ.

“Giờ hung”

Bệnh tật cũng biết chọn giờ trong ngày để tinh tướng. Có vài “giờ hung“ trong ngày mà người bệnh cần chú ý bất trắc. Đơn cử, từ 6-9g sáng, tiếp theo là sau chập tối, được xem là thời điểm dễ tổn thương của bệnh tim mạch và não bộ (loạn nhịp, thiếu máu cơ tim, đột quỵ, nhồi máu cơ tim...).

Thứ hai ngày đầu tuần nhân viên trở lại sở làm sau mấy ngày nghỉ lại được các bác sĩ ví là “ngày thứ hai đen” bởi số lượng tai biến tăng vọt.

Tính rộng ra còn thời điểm theo tháng, theo năm, giáp vòng con giáp, trung niên, cao niên, mang thai, mãn dục, mãn kinh... Đằng sau những thời khắc “đinh” của đời người này là những xáo động nội tiết, tinh thần, lão hóa hay dịp “giậu đổ bìm leo” của tác nhân gây bệnh. Chiều theo chúng có phần ít nghiêm ngặt hơn việc mấy giờ uống thuốc, lúc nào đo huyết áp nhưng lợi ích không bé đi chút nào.

Một quý ông trung niên nhận mình không còn trẻ để chịu khó theo dõi dòng nước tiểu, nhờ thế phát hiện sớm chứng phì đại sinh lý hay đáng đồng tiền bát gạo là đội tiền trạm ung thư tiền liệt tuyến. Còn vô số bằng chứng vàng về lợi ích của việc tuân thủ thời điểm trong điều trị bệnh tật.

Tóm lại, nếu bạn nhận được yêu cầu về thời điểm, hãy tuân thủ nó, bởi chắc chắn bạn chỉ có lãi ròng. Phần lớn việc thực hiện chẳng lấy đi của bạn bao nhiêu thời gian, sức lực, nên ăn thua là thái độ. Chỉ hơi chịu cực liếc đồng hồ mà bệnh mau khỏi, tránh được tai biến chết người, quá hời để đánh đổi còn gì.