Hết clickbait đến chatbait

Trên không gian mạng có rất nhiều trò clickbait (bait là mồi câu; click là nhấp chuột) như một tít báo gợi tò mò, thúc giục người đọc bấm vào để đọc. Nay xuất hiện một dạng mồi câu mới - chatbait, khi các con chatbot dai dẳng đeo đuổi người dùng, không để họ dứt áo ra đi.

Nếu chú ý, các bạn sẽ thấy dù dùng ChatGPT hay Gemini, sau mỗi câu trả lời, các công cụ AI sẽ dụ dỗ "bạn có muốn tôi phân tích tiếp theo góc cạnh này, góc cạnh kia không?". Chỉ cần trả lời có, nó sẽ đẻ ra một câu trả lời mới, lại kết thúc bằng lời chào mời "bạn có muốn… ?".

Đó là cách các công ty công nghệ thiết kế công cụ AI của họ để giữ chân người dùng, làm cuộc chuyện trò khó lòng chấm dứt, được gọi là chatbait.

Bắt hỏi mãi không dừng

Lila Shroff, tác giả bài báo "Chatbait tràn ngập Internet" trên tờ The Atlantic, kể kinh nghiệm bị "câu" của mình. Bị một cơn đau đầu, Shroff hỏi ChatGPT, làm sao để hết nhức đầu. Nó bày uống một ly nước và một viên Tylenol - cả hai thứ Lila đã thử nhưng không bớt. 

ChatGPT bèn hỏi, nếu bạn muốn tôi sẽ bày cho bạn cách xoa bóp trong vòng 5 phút để hết nhức đầu. Câu chuyện cứ thế tiếp tục, Lila thử đủ cách và ChatGPT cứ chào mời, nếu bạn muốn tôi còn cách hít thở trong vòng 2 phút làm cơn đau đầu biến mất; nếu bạn muốn tôi có cách làm hết cơn migraine…

Có lẽ ai trong chúng ta cũng đã bị mắc câu một tít bài câu view, không cưỡng lại được tò mò, phải nhấp chuột vào, kiểu "Người chồng về nhà mở cửa phòng ngủ và đứng chết sững" hay "Tôi thiết kế phần mềm đã 20 năm và đây là ứng dụng bạn nên xóa trên chiếc iPhone của bạn".

Nay chatbait cũng đi theo con đường đó, làm nhiều người lầm tưởng nó nhiệt tình muốn giúp. Không chỉ đưa ra gợi ý để tiếp tục câu chuyện, các chatbot đều áp dụng phương cách "khen cho nó chết" kiểu như "Thật là một câu hỏi tuyệt vời…", "Bạn đã chạm đúng trái tim của vấn đề", "Kiến giải của bạn thật chính xác…".

Theo Lila Shroff, mức độ dai dẳng của ChatGPT cao hơn Gemini của Google; khi hỏi về chuyện đau đầu, Gemini chỉ đưa ra những lời khuyên dài rồi ngưng chứ không tìm cách bắt chuyện tiếp. Claude của Anthropic cũng chỉ hỏi thêm nguồn gốc cơn đau đầu trước khi đưa ra lời khuyên. ChatGPT lì nhất, khi đưa ra các câu hỏi mang tính khiêu khích để buộc người dùng trò chuyện.

OpenAI nhấn mạnh trong một bài viết, rằng mục tiêu của họ không phải là duy trì sự chú ý của người dùng. Tuy nhiên, theo dõi cách ChatGPT giao tiếp với người dùng trong 3 năm qua, sẽ thấy mức độ chatbait ngày càng cao. 

Ví dụ có người dùng yêu cầu ChatGPT viết một bài thơ giải thích định luật của Newton, phiên bản năm 2023 chỉ đưa ra bài thơ. Phiên bản hiện nay cung cấp bài thơ rồi hỏi tiếp "Bạn có muốn tôi chuyển bài thơ này thành một bài đồng dao cho trẻ con hát không?".

Cách ChatGPT cứ đưa ra gợi ý có thể có ích, giúp người lường hết mọi góc cạnh của điều muốn hỏi. Nhưng trong nhiều trường hợp, với một câu hỏi đơn giản, sự đeo đuổi dai dẳng mồi chài hỏi tiếp ấy làm nhiều người bực mình. 

Nhất là khi bạn rơi vào tình huống hỏi một câu mà chat AI không tìm ra câu trả lời song vẫn dai dẳng chèo kéo bằng cách đưa ra vô số phỏng đoán, gợi ý tìm tiếp thông tin trong dữ liệu thống kê và rồi lại kết thúc với câu "tôi không tìm thấy".

Sau chatbait sẽ là?

Các công ty công nghệ đằng sau các mô hình AI đều muốn người dùng tương tác càng lâu càng tốt vì nhiều lý do, chủ yếu là để quảng bá các số liệu chứng tỏ mô hình của họ được ưa chuộng nhất, giữ chân người dùng lâu nhất. Từ đó giá trị thị trường của công ty mới được nâng lên tương xứng.

Business Insider còn đưa tin, hãng Meta (công ty mẹ của Facebook) đang huấn luyện con chatbot của họ để gởi tin nhắn chứ không cần người dùng truy cập và hỏi chuyện. Thật đáng ngại khi một ngày trong tương lai không xa, một AI nào đó sẽ tự nhắn cho bạn, lâu ngày không thấy bạn hỏi gì, có muốn tôi tóm tắt tình hình thế giới trong tuần qua hay không?

Chatbait có thể vô hại nhưng với tình hình nhiều người rơi vào vòng xoáy bị AI dẫn dắt rồi tin vào các thuyết hoang đường, thuyết âm mưu, cách AI thao túng để giữ chân người dùng rất nguy hiểm. 

Báo chí đưa tin một cậu bé 16 tuổi đã tự kết liễu đời mình sau nhiều tháng bàn với ChatGPT con đường tự vẫn. Trong các nội dung trao đổi giữa cậu bé và con chatbot, cậu nói cậu muốn tự tử nhưng không muốn bố mẹ có cảm giác họ bỏ rơi con, ChatGPT bèn gợi ý: Bạn có muốn viết cho họ một lá thư không? Nếu bạn cần, tôi sẽ soạn thư này cho bạn.

Một nghiên cứu của Trường Kinh doanh Harvard còn cho thấy các chiêu trò tinh vi hơn của nhiều công cụ AI để thao túng người dùng. Julian De Freitas, giáo sư quản trị kinh doanh, người chủ trì cuộc nghiên cứu, đã thử với các chatbot: Replika, Character.ai, Chai, Talkie và PolyBuzz và đi đến kết luận: "Chúng càng giống con người, chúng càng có khả năng ảnh hưởng lên chúng ta".

Giả thử các công cụ AI tiến nhanh để biến thành thư ký cho chúng ta, điều gì sẽ xảy ra khi chủ các công cụ AI này nhận tiền quảng cáo để nhào nặn chúng, bắt chúng gợi ý các món đồ nên mua, hãng máy bay nên chọn, khách sạn nên ở… Hay ngược lại, có những nơi "hack" được AI, điều khiển chúng để "thư ký của chúng ta" mua sắm toàn những thứ họ muốn bán.

Không biết sau chatbait sẽ đến mồi câu gì và câu chúng ta vào việc gì.