Mối quan hệ Trump - Musk: Vì đâu tan vỡ

Musk nghĩ tiền có thể giúp mua được chức tổng thống và chiến thắng ở Hạ viện cho phe Cộng hòa. Nhưng tỉ phú giàu nhất thế giới đang cay đắng nhận ra hầu bao khổng lồ không giúp ông giành được sự yêu quý, trung thành hay e sợ trong địa hạt chính trị.

Tan vỡ quan hệ giữa ông và Trump dù khá đột ngột, nhưng là điều được nhiều chuyên gia dự đoán từ đầu. Sáu ngày trước đổ vỡ, Trump còn làm lễ chia tay nồng ấm với Musk ở phòng Bầu dục, trao tặng chìa khóa vàng và nói ông có thể quay lại bất cứ lúc nào. Giờ điều đó xa vời hơn bao giờ hết.

Chính trị luôn thắng

Thất bại của Musk đi theo một mô típ chung. Các thập kỷ toàn cầu hóa tạo ra những người giàu lên nhanh chóng với khối tài sản khổng lồ. Nhưng khi quyền lực tài chính và quyền lực chính trị đối đầu, kết quả thường chỉ có một: chính trị luôn chiến thắng.

Hôm 30-5, Trump đã khó chịu sẵn. Chỉ vài phút trước khi ông vào phòng Bầu dục cho sự kiện chia tay Musk, một cố vấn đưa cho ông một tập hồ sơ. 

Thông tin trong đó cho thấy ứng viên của Trump cho vị trí lãnh đạo NASA Jared Isaacman - một người thân cận với Musk - đã góp tiền cho một loạt chính trị gia Dân chủ những năm gần đây. Trump vẫn nén giận và cố thể hiện cuộc chia tay ấm áp trước truyền hình. 

Nhưng ngay khi camera rời đi, ông bắt đầu chất vấn Musk. Ông đọc to các khoản đóng góp lớn và lắc đầu. Như này không tốt rồi, ông nói.

Musk, mắt vẫn còn thâm đen do cú đấm của cậu con trai, cố gắng giải thích. Ông nói Isaacman (cũng là một tỉ phú) là người có tinh thần dám làm. Ông ta từng đóng góp cho phe Dân chủ, nhưng cũng góp tiền tài trợ cho rất nhiều người khác. Hơn nữa theo Musk, việc chọn Isaacman chứng tỏ Trump sẵn sàng dùng người từ cả hai phe.

Nhưng Trump vẫn không hài lòng. Theo ông, con người không thay đổi. Có những người sẽ trở mặt, ông nói, và sẽ không có lợi cho chúng ta. Khoảnh khắc khó chịu cho thấy căng thẳng âm ỉ giữa hai người, để rồi bùng nổ sau đó gần một tuần, phá vỡ một trong những liên minh quan trọng nhất trên chính trường Mỹ.

Thực tế quan hệ giữa hai bên đã trục trặc vài tháng rồi, khi Musk liên tục đụng độ các quan chức trong chính quyền. 

Những bất đồng về Isaacman chỉ là giọt nước tràn ly. Musk ban đầu tính rút khỏi Nhà Trắng một cách im ắng, nhưng rồi vụ Isaacman bị loại khiến ông thấy quá mất mặt. Giờ thì Musk cho rằng Trump xứng đáng bị luận tội, còn ông Trump thì đe dọa cắt toàn bộ hợp đồng của chính phủ với các công ty của Musk.

Lưỡng bại câu thương?

Với Musk, trong hàng nghìn chức vụ bổ nhiệm của chính quyền liên bang, ít vị trí nào có ý nghĩa như lãnh đạo NASA - tổ chức có tầm quan trọng đặc biệt với SpaceX, công ty tên lửa vũ trụ của ông. Việc lựa chọn Isaacman, người đã hai lần bay vào vũ trụ với SpaceX, gần như là "lằn ranh đỏ" của Musk.

Trump và các trợ lý thực ra đã được báo về các khoản tài trợ của Isaacman trước khi đề cử ông này cho vị trí lãnh đạo NASA. Nhưng tới 30-5, khi coi lại hồ sơ, Trump thay đổi thái độ và loại bỏ Isaacman. Musk sốc trước diễn biến quá đột ngột này. Cao trào là hôm 5-6. khi cả hai biến các kênh xã hội của mình thành công cụ để tấn công lẫn nhau.

Đổ vỡ cũng cho thấy rủi ro chính trị và tài chính cho hai bên nếu cuộc chiến kéo dài. Musk đã chi ít nhất 288 triệu đô la vào năm 2024 để giúp Trump và một loạt nghị sĩ Cộng hòa. 

Lời đe dọa của ông Trump đòi cắt các hợp đồng chính quyền đang ký với công ty của ông Musk khiến cổ phiếu Tesla lập tức rớt 14%, tương đương giá trị vốn hóa mất khoảng 150 tỉ USD. (Giá trị đồng tiền mã hóa của Trump cũng rớt).

Theo WSJ, sẽ không ai chiến thắng khi mối quan hệ giữa hai nhân vật bản ngã rất lớn, thói quen phóng đại và phông bạt này đổ vỡ. Nhưng cuối cùng người thất thế có vẻ là Musk. Vụ chia tay gay cấn cũng trở thành câu chuyện hoàn hảo cho cả truyền hình và mạng xã hội, trong khi phe Cộng hòa theo dõi đầy lo lắng.

Thực ra, đây là mối quan hệ mà ngay từ đầu, nhiều người đã dự đoán sẽ đổ vỡ, một cách nhanh chóng và căng thẳng, y như tính cách của hai người: một người là thiên tài kinh doanh, nhưng mong manh về tính cách và thiếu kinh nghiệm chính trị, với một tổng thống có bản năng chính trị sắc sảo và luôn chọn đối đầu nếu bị thách thức. 

Trump cũng có lợi thế mà Musk không có: lá phiếu của 77 triệu cử tri và phong trào MAGA. Giữa Musk và Trump, lựa chọn của hầu hết nghị sĩ Cộng hòa là rõ ràng: đứng về phía tổng thống, người vừa rất giỏi các thủ thuật đe dọa chính trị, vừa đang là chính trị gia quyền lực nhất nước lúc này.

Tình hình hiện giờ cho thấy khó có hy vọng Trump và Musk sẽ trở lại quan hệ như xưa. Nhưng mặt khác, về lợi ích, cũng khó để hai bên kéo dài thế đối đầu. Cuộc đối đầu công khai cũng có thể gây nhiều tổn hại cho chính quyền.

Về phía Musk, một số bạn bè của ông nói cuộc khẩu chiến không chỉ là đổ vỡ quan hệ cá nhân, mà còn là cuộc chiến giữa nhóm công nghệ cánh hữu và phong trào MAGA - vốn có chung một số mục tiêu, nhưng vẫn khác biệt rất lớn về quan điểm. ■