Phái không phố

Tranh: Hoàng Phượng Vỹ

Nhưng đây là lần đầu tiên Bùi Xuân Phái “không vẽ phố”. Những bức "Phái không phố" ấy chỉ có chữ ký của Phái - một kiểu tranh chữ, thư họa. Một chữ ký bằng bút to tràn trên bề mặt tranh, ẩn hiện bên dưới là phố, phố làm nền. Bản thân chữ ký của Phái khi đứng độc lập đã thành tranh rồi.

Bùi Xuân Phái còn có một đề tài khác là chèo, nhưng tại sao ông không ký lên một bức tranh về chèo nào mà lại ký lên phố? Họa sĩ nào cũng có một đề tài “ruột” của mình, những tác phẩm lớn của họ sẽ nằm trong đề tài ấy. Bùi Xuân Phái chọn phố để ký đè lên là vậy chăng?

Không chỉ là người chuyên tâm, người thành công nhất với đề tài phố cổ Hà Nội, Bùi Xuân Phái có lẽ là người đầu tiên đưa vẻ đẹp của phố cổ Hà Nội vào hội họa, và có lẽ ông cũng là người cuối cùng làm cho Hà Nội có thêm một phố nữa: phố Phái.

Hà Nội sinh ra ông (Bùi Xuân Phái sinh ra ở làng Kim Hoàng, ngôi làng nổi tiếng với dòng tranh dân gian cùng tên, ngoại thành Hà Nội) và ông sinh ra “phố Phái” tặng lại Hà Nội.

Tôi không nghĩ Bùi Xuân Phái ký tên mình lên phố là ông muốn đặt tên cho phố của mình. Chắc hẳn ông cũng không bao giờ tự nhận mình là người thành công nhất với đề tài phố cổ Hà Nội nên ông có quyền “đặt bút ký” lên phố cho dù sự thật là vậy.

Ký, đó là xác quyết một việc đã xong, đã hoàn thành, đã chấm dứt, có thể cuộc sống là vậy nhưng nghệ thuật thì không. Nghệ thuật là sáng tạo, là tìm đường, là cuộc phiêu lưu tìm đường mới. Ngay cả với chính Bùi Xuân Phái, ở giai đoạn sáng tác cuối đời ông vẫn tiếp tục kiếm tìm cách thể hiện phố theo một kiểu khác (thiên về trừu tượng) chứ không chịu đứng yên, không khoanh tay đứng ngắm mình.

Mà cũng chả cứ trong nghệ thuật, cuộc sống luôn tuần hoàn, âm dương, ngày đêm, mưa nắng, xuân hạ thu đông... chẳng khi nào ngưng nghỉ.

Hạnh phúc của Bùi Xuân Phái là ông đã làm ra một phố cổ Hà Nội rất riêng, nhưng hạnh phúc nhất chính là ông không dừng lại mà vẫn còn muốn kiếm tìm nữa, vẫn muốn đi tiếp nữa. Sáng tạo là thế, nghệ thuật là thế, chẳng bao giờ kết thúc.

Phái là một quả núi với đề tài phố cổ Hà Nội nhưng không có nghĩa rằng mọi nẻo đường đến với phố cổ Hà Nội đã bị bịt hết. Không chỉ tôi mà tám họa sĩ trong triển lãm này đều nghĩ vậy. Bùi Xuân Phái là một quả núi nhưng khi chúng tôi đứng trước tấm toan để vẽ phố Hà Nội thì chúng tôi buộc phải coi Bùi Xuân Phái là một hạt cát. Hèn nhát và run sợ thì sẽ chỉ đến được phố của Phái, làm bản sao của Phái chứ không thể đến được với phố cổ Hà Nội.

Tôi nghĩ Bùi Xuân Phái cũng chẳng bao giờ muốn những người đi sau ông run sợ. Chính ông cũng muốn các họa sĩ khi vẽ phố cổ Hà Nội hãy coi ông là hạt cát, bởi vì thật giản dị: Bùi Xuân Phái không muốn bất kể ai giẫm vào vết chân của mình. Ý nghĩa của triển lãm “Phái không phố, phố không Phái” là vậy.■

Tranh: Phạm Luận

Tranh: Lê Thiết Cương

Tranh: Đào Hải Phong

Tranh: Bùi Xuân Phái

Tranh: Bùi Xuân Phái

Tranh: Bùi Xuân Phái