 Phóng to |
| Phần lớn thợ lặn nữ đều trên 50 tuổi. Cũng như Ahn Soo Ja, các bà lặn và câu cầu gai |
“Hãy nín thở và lặn nhé!” - bà Kang Soon Yi, 73 tuổi, hét to với tôi như thế.
Trong tiếng ầm của sóng và gió, tôi lao đầu xuống biển dùng tay chân để bơi nhưng đúng là công cốc: trong buổi chiều lạnh lẽo của tháng mười một, mặc cho dây lưng dằn nặng 8kg, bộ đồ lặn nặng trịch, tôi không sao chìm xuống được. Tôi chỉ còn biết cựa quậy trên mặt nước một cách thảm thiết.
Tôi cố giải thích điều đang xảy ra nhưng một cơn sóng tràn trên boong tàu làm miệng tôi đầy nước. Về phần mình, bà Soon Yi vẫn cười khi uốn lượn trên sóng như một con hải cẩu. Bà lao xuống không khó nhọc và trồi trên mặt nước trong khi cầm một con cầu gai. Còn tôi, tôi luôn cố lấy hơi.
Chúng tôi đang ở gần Cheju-do, một hòn đảo lớn ở Hàn Quốc, cách bờ biển Hàn Quốc 100km về phía nam. Tôi đến đây để trực tiếp quan sát thế giới kỳ lạ của các haenyo, nghĩa là “phụ nữ của biển cả”. Nhờ kiên trì tập luyện và một thể lực thích nghi khó tin được, các phụ nữ này có thể bơi sâu 20m và nín thở được 4 phút để câu bắt bào ngư, cầu gai và ngao sò, tôm ốc. Những loài này sống ở vùng nước khoảng 100C.
Nhưng các loài này đang có nguy cơ tuyệt chủng. Nạn ô nhiễm và tình trạng nước biển nóng lên đã hủy diệt các loài động vật dưới biển, trong khi thế hệ trẻ lại thích làm những nghề vững chắc và an nhàn hơn. Do đó, trong vòng bốn thập niên, số phụ nữ sống về nghề lặn bắt động vật dưới biển đã giảm từ 30.000 còn 5.400 người. Hiện phần lớn các haenyo đều trên 50 tuổi. Nếu cứ tiếp tục, họ sẽ chỉ còn là một chú thích bên dưới sách dư địa chí. Bà Han Rim Hwa, một người viết nhiều tác phẩm về các thợ lặn nữ trên hòn đảo này, nói: “Với tư cách là nhà nghiên cứu, tôi cũng buồn bởi vì chính xác đó là văn hóa và lịch sử của các phụ nữ biển cả, vốn tạo nên nét đặc trưng cho hòn đảo Cheju-do. Mặt khác, tôi cũng được an ủi rằng họ sẽ không còn làm công việc quá gian khổ và quá nguy hiểm như vậy”.
Bà Chae Jung Za, một thợ lặn rắn chắc 47 tuổi, đã nhìn thấy tôi thở hổn hển. Rất thoải mái trong bộ đồ lặn bằng cao su đen và mũ bơi, bà ném đến tôi sợi dây có gắn một phao trắng và một lưới đánh cá. Đầu dây kia được nối vào thân hình mảnh mai của bà. Bà nói: “Hãy cầm lấy. Khi lặn, tôi sẽ dẫn anh đi”.
Cách bờ khoảng vài trăm mét, bà bơi bằng chân vịt và lặn xuống cách chúng tôi khoảng 10m. Từ bề mặt nước biển, tôi có thể nhìn thấy bà lật nhiều hòn sỏi và tìm ra nhiều con tôm một cách thoải mái mà người ta tin rằng bà đang thở trong nước chứ không phải trong không khí. Bà bóc tách một con hàu lớn bằng một cái móc nhỏ bằng sắt.
Hai phút sau, bà ngẩng lên, hai tay ép sát trở người và phóng lên mặt nước biển chỉ với vài cái đạp chân. Tôi chờ đợi bà hít thở mạnh lại, nhưng không, miệng bà phát ra những tiếng rít cao. Bà giải thích: “Đây là âm thanh tự nhiên thoát ra khi chúng tôi nổi lên khỏi mặt nước. Tất cả các haenyo đều làm như vậy “.
 Phóng to |
|
Một nhóm phụ nữ bắt đầu một ngày lao động mới |
Cách thở này cũng làm rỗng hai lá phổi, làm giảm mức nổi trên nước. Bác sĩ Zapol nói thêm: “Cách thở rất giống với cách thở của loài cá voi và chó biển khi chúng lặn xuống”.
Cũng như loài chó biển ở Weddell, lá lách của các phụ nữ biển cả này là nơi dự trữ oxy. Lá lách co thắt khi phụ nữ lặn, làm hệ tuần hoàn máu giải phóng các tế bào máu chứa nhiều oxy và cho phép các phụ nữ ấy ở dưới nước lâu hơn.
Từ lâu các kỳ tích của phụ nữ biển cả đã gây hứng thú nghiên cứu cho các nhà sinh lý học. Tại Đại học Buffalo (Mỹ), các nhà khoa học Suk Ki Hong và Hermann Rahn đã nghiên cứu kỳ tích trên trong thập niên 1970, trước khi các phụ nữ chưa mang áo lặn. Họ đi đến kết luận rằng trong mùa đông, cơ thể các phụ nữ này tiêu thụ oxy gấp hai lần so với người Hàn Quốc bình thường. Bác sĩ Zapol nói tiếp: “Cũng giống như một ống bễ thổi cho lò nóng lửa lên, tuyến giáp của họ làm họ đốt oxy nhiều hơn và do đó tạo ra nhiều nhiệt hơn để chống lạnh. Đây là một sự thích nghi diệu kỳ”.
Việc rèn luyện của các phụ nữ biển cả bắt đầu từ khi họ lên 7 tuổi. Họ bắt đầu học thu lượm tảo gần bờ, rồi đến bắt các con sò đắt tiền hơn ở nước sâu, ở những nơi mẹ họ phát hiện ra mà không bị kẹt trong các tảng đá lớn. Họ cũng tập giữ bình tĩnh trước sự nguy hiểm. Việc rèn luyện này đòi hỏi nhiều thực hành, kiên nhẫn và có thời gian.
Họ đều ý thức rằng công việc của họ là nguy hiểm và sự sống được liên quan đến hơi thở của họ rất nhiều. Bà Kang giải thích với tôi: “Đôi khi muốn lượm sò nhiều hơn mà không giữ đủ khí thở thì khi trồi lên mặt nước dễ bị bất tỉnh”.
Điều này giải thích tại sao phần lớn các phụ nữ biển cả giới hạn tối đa mỗi lần lặn ở 90 giây hoặc ít hơn càng tốt. Bác sĩ Zapol giải thích rõ: “Nếu lặn lâu mà vẫn giữ được hơi thở, người ta vẫn khỏe khi còn ở dưới sâu, bởi vì phần ngực bị nước biển nén. Nhưng khi trồi lên mặt nước, ngực trương nở ra. Oxy trong máu liền lan tỏa trong phổi, người ta có nguy cơ bị bất tỉnh là vậy”. Đó chính là lý do mà các phụ nữ thường lặn theo nhóm với nhau.
Bà Boo Ahn Ok, 75 tuổi, nói: “Khi có bạn bè ở gần bên, họ có thể tát mình ít cái để mình tỉnh lại. Nếu không, bạn sẽ bị chìm xuống đáy biển”.
Khi tôi trở về, các phụ nữ vội chạy đến gặp tôi. Họ hỏi: “Thế nào? Có bị lạnh không?”.
Họ mời tôi vào phòng sau, nơi họ thích tụ tập để nói chuyện và sưởi ấm. Bà Soon Yi nhớ lại: “Khi còn trẻ, người ta không mang áo lặn và sau đó người ta bắt đầu run lập cập”.
Vào thời ấy, ngoài mặt nạ và chân vịt, các thợ lặn nữ chỉ mang một áo tắm bằng vải mà họ tự may lấy. Họ chèo thuyền ra khơi và hát các bài ca, trong đó nói về những vùng biển nhiều cá và đồng tiền kiếm được một cách nhọc nhằn, nhưng được chồng nhanh chóng dùng mua rượu để uống.
Cũng như mẹ và bà ngoại của mình, bà Kang bắt đầu lặn bởi vì bà không có phương tiện nào khác để sinh sống. Bà nói: “Người ta cần lao động như thế để kiếm sống”.
Các tài liệu lưu trữ lịch sử đã cho thấy đến thế kỷ 17, đàn ông trên đảo cũng là thợ lặn. Họ đi câu bào ngư ngoài khơi, trong khi vợ họ lượm tảo gần bờ. Tuy nhiên khi nhà vua ra lệnh cho họ phải đánh cá suốt cả năm, đàn ông đã rời đảo để tránh công việc lao động vừa nguy hiểm vừa lạnh giá này. Lúc đó phụ nữ mới phải mạo hiểm ra biển.
Việc tăng thu nhập đã đem lại cho họ một sức mạnh kinh tế rất mới và các sự tự do mà phụ nữ ở đất liền không biết tới, chẳng hạn như quyền ly dị và quyền tái hôn. Phụ nữ lập thành các hội để giúp các làng nghèo xây trường học và đường sá. Họ được tổ chức rất tốt đến nỗi vào năm 1932 họ đứng hàng đầu trong việc kháng chiến chống lại sự xâm lăng của Nhật lên đảo.
Nhưng nghịch lý thay, sự phồn thịnh của họ cũng đẩy nhanh thời suy tàn của họ. Vào đầu thập niên 1960, nhiều người không biết kiếm gì để mua vật dụng và giáo dục con cái, cho nên sau đó con cái phải làm ăn trên đất liền.
Bà Goh Tae Ok, 49 tuổi, người phụ nữ biển cả trẻ nhất làng, nhận định: “Con cái chúng tôi không ra biển nữa. Nhưng làm gì đây? Nếu chúng cố gắng bơi và lặn như chúng tôi, có lẽ chúng sẽ chết. Con gái tôi không biết bơi nữa là”.
Các người chồng đến giúp họ mở các con cầu gai để lấy thịt bán trên đảo và trên đất liền, cũng như tại Nhật.
Tôi cảm thấy đau nhức ở đầu gối trên đường trở về, chân nhức đau đến độ tôi phải đi khập khiễng. Nhìn sát vào, tôi phát hiện một vết chích. Một trong các phụ nữ nói: “Anh bị con cầu gai đâm rồi đó”.
Vết thương không nặng nhưng tôi phải mất hai tuần mới đi đứng bình thường. Một bà nói với tôi: “Bây giờ bạn có một kỷ niệm về những ngày sống bên chúng tôi rồi đó”.
Quả vậy, sau khi hết đau nhức, tôi thường nghĩ về các phụ nữ ở Cheju-do, sự quyết tâm dày dạn và lòng tự hào của họ, điểm thêm chút buồn bã khi thấy lối sống của mình sắp biến mất. Họ sung sướng đã cho con gái mình cơ hội để biết một cuộc sống khác.
Trong một lần lặn mới đây, tôi trang bị một chai oxy để có thể ở lại lâu dưới nước và nhìn họ làm việc. Ở phía trên tôi, họ thực hiện các động tác trông thật thi vị. Mặt trời chiếu xuyên qua mặt nước và tôi được đánh động bởi khoảnh khắc kỳ diệu này và bởi sức mạnh sinh tồn của họ. Bà Jung Za nói sau đó: “Chắc chắn là chúng tôi đã liều mạng. Nhưng tôi vẫn luôn thích lặn xuống biển đó thôi”.
