Thuế quan của Trump: Còn phải chờ các tòa án Mỹ

Kiện tụng đã được đẩy lên tận Tòa Tối cao Mỹ và cơ quan tư pháp tối thượng của nước Mỹ đã quyết định đẩy phán quyết về thuế quan lên xử ưu tiên. 

Chín thẩm phán của tòa sẽ bắt đầu nghe lập luận của các bên liên quan từ tháng 11 tới. Nếu Tòa Tối cao giữ nguyên quyết định của các tòa phúc thẩm (bác quyền áp thuế của ông Trump) thì tình hình sẽ còn nhiều gay cấn.

Ông Trump trước đó đã cảnh báo việc hủy lệnh thuế của ông bởi tòa án sẽ "hủy hoại hoàn toàn" nước Mỹ và biến nước này thành quốc gia "thế giới thứ ba". Tuy nhiên, với một số nhà kinh tế, phán quyết của tòa bãi bỏ lệnh áp thuế của ông Trump thực tế có thể giống như miễn thuế cho các tập đoàn - chính sách ưa thích của phe Cộng hòa.

Ai gánh thuế?

Nếu tòa phán quyết hủy các sắc thuế, điều đó sẽ không chỉ cởi trói cho các doanh nghiệp Mỹ, mà có thể còn giúp họ nhận lại hàng chục tỉ USD tiền thuế đã bị thu. 

"Đó sẽ là cú hích cho nền kinh tế - theo Alex Durante, chuyên gia tại Tax Foundation, cơ quan nghiên cứu vốn ủng hộ giảm thuế - Bạn sẽ giảm thuế, bãi bỏ chính sách tăng thuế, giảm gánh nặng cho nhiều doanh nghiệp và khách hàng".

Ai là người thực sự chịu gánh nặng trả các khoản thuế quan của ông Trump - và ai sẽ có lợi cuối cùng - là điều đã gây tranh cãi dữ dội trên truyền thông và giữa chính các nhà kinh tế hàng đầu ở Mỹ. 

Ông Trump và chính phủ Mỹ khăng khăng các công ty nước ngoài sẽ phải gánh thuế, chứ không phải doanh nghiệp Mỹ. Nhưng nhiều nhà kinh tế nói cả doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ cũng sẽ phải chịu ít ra là một phần các khoản thuế này. 

Ngoài ra, còn có tranh luận về việc doanh nghiệp Mỹ sẽ "gồng" để chịu thuế hay chuyển qua cho khách hàng bằng cách tăng giá.

Dấu hiệu giá tăng vì thuế đã bắt đầu xuất hiện trong các báo cáo lạm phát hằng tháng và một số công ty trong báo cáo doanh thu đã nói tới chuyện thuế bóp nghẹt lợi nhuận. General Motors dự đoán thuế sẽ khiến công ty tổn thất 5 tỉ USD năm nay.

Theo The New York Times, các công ty hiện đang cố giảm ảnh hưởng của thuế với người tiêu dùng. 

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent trong phỏng vấn với Bloomberg tháng trước nói: "Có lẽ rất nhiều công ty đã tăng mạnh lợi nhuận giai đoạn Covid, và giờ chúng ta thấy biên lợi nhuận về trở lại mức bình thường trước Covid". Chính quyền Trump cũng biện hộ rằng thuế doanh nghiệp thấp sẽ thúc đẩy kinh tế nói chung.

Dấu hiệu đáng lo

Nhưng quan điểm kinh tế học truyền thống cho rằng để giảm chi phí, doanh nghiệp Mỹ sẽ phải ngưng tuyển mới nhân công hay ngưng tăng lương, và cân nhắc lại các khoản đầu tư mới. 

Đã có dấu hiệu các công ty đang tiến hành những điều chỉnh này, theo giáo sư Katheryn Russ của Đại học California, Davis. Thị trường lao động Mỹ chững lại kể từ khi thuế ông Trump có hiệu lực, với số liệu mới nhất cho thấy nền kinh tế chỉ có thêm 22.000 việc làm vào tháng 8.

Doanh nghiệp cũng có thể trì hoãn tuyển dụng hay đầu tư mới cho tới khi bức tranh thuế quan ổn định rõ ràng. Nếu Tòa Tối cao ra lệnh chính quyền Trump phải trả lại các khoản thuế đã thu cho công ty Mỹ, số tiền này sẽ giống như phần thưởng từ trên trời rơi xuống. 

Rất ít khả năng các doanh nghiệp sẽ tìm cách trả lại tiền cho khách hàng bằng giảm giá, nhưng ít nhất nó sẽ giúp củng cố ngân sách của các tập đoàn.

Trước đó, tòa phúc thẩm kết luận hầu hết thuế quan của ông Trump là bất hợp pháp, nhưng cho phép các sắc thuế này được duy trì tới hết tháng 10 để chính quyền có thể khiếu nại lên Tòa Tối cao. 

Cụ thể vào tháng 8, tòa phúc thẩm kết luận rằng nhiều sắc thuế của Trump vượt quá quyền hạn của tổng thống. Tòa Thương mại quốc tế thì từ tháng 5 đã kết luận trong vụ kiện của các doanh nghiệp Mỹ rằng ông Trump không có quyền dùng tình trạng khẩn cấp kinh tế để áp thuế lên toàn cầu nếu không có sự đồng ý của Quốc hội (quyền kiểm soát ngân sách là của Quốc hội).

Những phán quyết này đã cản trở rất nhiều một trong những chính sách trọng tâm của chính quyền Trump. 

"Những phán quyết này là cú sốc mạnh với một loạt chính sách thuế của ông Trump và gây ra thêm nhiều bất ổn với bức tranh thương mại toàn cầu", Financial Times trích lời giáo sư Eswar Prasad của Đại học Cornell. (Cần lưu ý, các vụ kiện không liên quan tới việc ông Trump áp thuế riêng với từng ngành như thép hay ô tô).

Chính quyền Trump dễ hiểu đã rất bực dọc. "Phán quyết như vậy sẽ đe dọa lợi ích chiến lược của Mỹ ở trong nước và quốc tế, có thể dẫn tới sự trả đũa và rút lại các thỏa thuận từ các đối tác nước ngoài, làm tổn hại tới đàm phán với các đối tác thương mại khác", Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick viết trong văn bản gửi tới tòa. 

Theo WSJ, trong trường hợp ông Trump thắng ở Tòa Tối cao, chính quyền Mỹ sẽ có quyền lực rất lớn về tài khóa, cho phép tổng thống đơn giản chỉ cần viện dẫn tình trạng khẩn cấp gắn với yếu tố nước ngoài là có quyền áp gần như bất cứ biện pháp kinh tế gì, chứ không chỉ thuế quan.

Điều đó sẽ tiếp tục tạo ra nhiều bất định hơn nữa cho thị trường. "Không giống như sắc thuế khác, thuế quan kiểu Trump không bị chi phối theo luật định, cũng không có quy trình để thay đổi, nó có thể thay đổi rất nhanh, trong một ngày mà không hề báo trước", luật sư Greta Peisch của Wiley Rein và từng là cựu luật sư của Đại diện Thương mại Mỹ, phân tích. ■