Tiền mua báo hay tiền mua chuộc?

Việc có thật là năm ngoái Politico nhận 8,2 triệu đô la từ một số cơ quan liên bang. Theo diễn giải của Tổng thống Donald Trump thì đây là tiền Chính phủ Mỹ nhiệm kỳ trước trả cho Politico để tờ báo này viết tốt cho phe Dân chủ. Còn theo Politico, đây chỉ là tiền đặt mua báo (nhưng phải nói giá báo cao ngất ngưởng).

Tiền mua báo 8,2 triệu đô la?

Ông Trump viết trên mạng Truth Social: "Có vẻ như hàng tỉ đô la đã bị đánh cắp từ USAID và các cơ quan khác, phần lớn trong số đó chảy vào các tờ báo đưa tin giả như để "trả công" cho việc tạo ra các tin bài tốt cho phe Dân chủ". 

"Tờ báo cánh tả "rác rưởi" Politico dường như đã nhận 8.000.000 đô la. Tờ The New York Times có nhận tiền không? Còn tờ nào khác nữa? Đây có thể là xì căng đan lớn nhất, có lẽ là lớn nhất lịch sử! Phe Dân chủ không thể che giấu vụ này. Quá lớn. Quá bẩn!".

Cùng với cáo buộc của ông Trump, cư dân mạng ở Mỹ cũng lùng sục tìm kiếm thông tin chi trả ngân sách chính quyền liên bang trên trang web USASpending.gov và xác nhận đúng là các cơ quan chính phủ Mỹ đã chi 8,2 triệu đô la cho Politico năm ngoái. 

Tuy nhiên phần chi trả của USAID chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ, chừng 44.000 đô la trong hai năm trước. 

Chi trả cao nhất cho Politico là Bộ Y tế và Nhân lực, trả đến 1,37 triệu đô la, kế đến là Bộ Nội vụ (1,35 triệu đô la) và Bộ Năng lượng (1,29 triệu đô la). Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt xác nhận có chuyện đó và cho biết chính quyền Trump sẽ cắt các khoản "trợ cấp đặt mua báo" này.

Nhìn từ phía Politico và các tờ báo khác đưa tin về vụ này, khoản tiền này chỉ là tiền đặt mua báo bình thường. Tuy nhiên nhiều người thắc mắc tiền mua báo gì mà nhiều dữ vậy; 8,2 triệu đô la có thể mua đủ lượng báo cho vài trăm ngàn người đọc. 

Hóa ra Politico có một phần nội dung gọi là Politico Pro, cung cấp phân tích chuyên sâu, có cá nhân hóa theo lãnh vực quan tâm của người đọc. Giá đặt mua gói Politico Pro một năm dao động từ 12.000 đến 15.000 đô la cho ba người truy cập. Bên mua thường là các doanh nghiệp lớn hay tổ chức nghiên cứu muốn theo dõi các thay đổi về chính sách.

Người giàu nhất thế giới và USAID

Elon Musk, người được ông Trump giao việc tinh giản bộ máy hành chính Mỹ và cắt giảm ngân sách liên bang, nhận định tiền mua báo Politico "rõ ràng là sự lãng phí to lớn tiền đóng thuế của người dân". 

Trong khi đại diện tờ Politico cho rằng khách hàng cân nhắc tái đặt báo hay không là chuyện bình thường, cư dân mạng thích thuyết âm mưu nhắc đến chuyện nhân viên Politico than phiền lương tháng này chưa có và cho rằng cắt giảm bầu sữa từ ngân sách liên bang sẽ gây khó khăn cho tờ báo. 

Tổng biên tập Politico, John Harris, khẳng định trong một thông báo gởi nhân viên rằng Politico "chưa bao giờ là người thụ hưởng chương trình hay tài trợ chính phủ - không một xu trong 18 năm qua".

Ngoài Politico, cư dân mạng Mỹ cũng đào xới trang USASpending để nêu tên các tờ báo, hãng tin khác nhận tiền triệu từ Chính phủ Mỹ như The New York Times, BBC, hãng tin AP, Reuters. 

Tuy nhiên rõ ràng đây là tiền mua báo hay đăng ký dịch vụ nhận tin, nên thông tin này ít được chú ý. Người phát ngôn cho The New York Times nói các khoản tiền từ ngân sách tờ báo nhận được là cho việc đặt mua báo, cả phía Dân chủ lẫn Cộng hòa và tiền mua báo từ các cơ quan liên bang chỉ chiếm 1/1.000 doanh thu hằng năm của báo. 

Năm ngoái tờ báo này thu từ đăng ký mua báo của các công sở được chừng 2 triệu đô la. Hãng tin AP cũng khẳng định Chính phủ Mỹ là khách hàng mua tin AP từ lâu qua các chính phủ cả Dân chủ lẫn Cộng hòa.

Góc nhìn khác biệt là đặc điểm người theo dõi chính sự Mỹ nên biết. Chẳng hạn dưới cái nhìn của Musk, Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID) là nơi tiêu tiền vô tội vạ khi liệt kê các món như 1,5 triệu đô la để "thúc đẩy đa dạng bình đẳng và dung hợp trong môi trường làm việc và cộng đồng doanh nghiệp ở Serbia" hay 47.000 đô la để "dàn dựng một vở kịch opera về chuyển giới" ở Columbia. 

Trong khi đó, báo chí chính thống Mỹ chê trách việc đóng cửa USAID là sự chấm dứt sức mạnh mềm của Mỹ ở nước ngoài, gây ảnh hưởng đến hàng triệu người nghèo đói đang dựa vào nguồn viện trợ của USAID. Cây bút bình luận của The New York Times Nicholas Kristof viết bài với tít: "Người giàu nhất thế giới đối đầu trẻ em nghèo nhất thế giới".

Chính tình trạng góc nhìn chỏi nhau như thế đang làm nảy sinh tin giả, thuyết âm mưu và cãi vã trên mạng xã hội kéo dài hết vụ việc này sang vụ việc khác, tạo ra sự kích động chưa từng thấy trên chính trường nước Mỹ. ■