Trung Quốc chia tay "người thầy tinh thần" của giới trẻ

Năm 2024, quỹ này đã vinh danh Hứa Trác Vân với giải thưởng trong lĩnh vực Hán học (Sinology), đưa ông sánh ngang với các học giả danh tiếng từng nhận giải trước đó. 

Được công nhận là một trong những nhà sử học có ảnh hưởng nhất trong thế giới nói tiếng Hoa, các công trình của ông trải rộng từ lịch sử cổ đại, văn hóa, khảo cổ học đến xã hội học.

Di sản học thuật

Có thể nói, giáo sư Hứa Trác Vân là một học giả hiếm hoi được cả Trung Quốc đại lục và Đài Loan kính trọng. Mặc dù học tập và thành danh ở Đài Loan trước khi sang Mỹ, ông vẫn một lòng hướng về đất nước và văn hóa Trung Quốc.

Bà Chu Phượng Liên, người phát ngôn Văn phòng Sự vụ Đài Loan thuộc Chính phủ Trung Quốc, bày tỏ tiếc thương: "Cả đời ông đã cống hiến cho việc phát huy văn hóa Trung Hoa, với nền tảng học thuật vững chắc và các tác phẩm đồ sộ, tạo ra ảnh hưởng sâu rộng trong giới học thuật ở cả hai bờ eo biển và trên trường quốc tế".

Cuộc đời Hứa Trác Vân trải dài qua nhiều biến cố lịch sử. Sinh năm 1930 tại thành phố Hạ Môn (Trung Quốc), năm 19 tuổi ông cùng gia đình chuyển đến Đài Loan, nơi ông lấy bằng cử nhân và thạc sĩ tại Đại học Quốc gia Đài Loan (NTU). Sau đó, ông lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Chicago vào năm 1962, rồi quay về giảng dạy tại NTU và Viện Hàn lâm Khoa học Đài Loan (Academia Sinica). 

Ông giữ chức trưởng khoa lịch sử NTU từ năm 1964 đến 1970 trước khi chuyển sang Đại học Pittsburgh, nơi ông gắn bó suốt ba thập kỷ.

Di sản học thuật và danh tiếng của ông vượt xa khuôn viên đại học. Các tác phẩm như Trung Quốc cổ đại trong giai đoạn chuyển đổi, Lịch sử văn minh Tây Chu và Nông nghiệp thời Hán đã trở thành những tài liệu kinh điển trong nghiên cứu lịch sử Trung Quốc.

Ông có cái nhìn độc đáo về thời Chu - Tần - Hán, tạo nên cách tiếp cận lịch sử toàn diện và sâu sắc. Ngoài học thuật chuyên sâu, ông còn nổi tiếng với loạt sách phổ thông như Vạn cổ giang hà, Tìm hiểu Trung Hoa và Tinh thần văn hóa Trung Hoa, bán được hơn 1 triệu bản.

Lý thuyết mạng lưới

Một đóng góp quan trọng của Hứa Trác Vân là mở rộng phạm vi của Hán học, đưa lĩnh vực này ra khỏi tháp ngà và kết nối với các ngành khoa học xã hội - nhân văn. Trong nghiên cứu, ông kết hợp nhiều lăng kính như khảo cổ học, xã hội học, văn học, triết học và cả phương pháp thống kê.

Đặc biệt, ông nổi bật với "lý thuyết mạng lưới", cho rằng các xu hướng kinh tế - xã hội được hình thành từ hệ thống giao thông. Đường sá không chỉ giúp vận chuyển hàng hóa mà còn truyền bá tư tưởng và tạo sự gắn kết xã hội.

Với một đất nước rộng lớn như Trung Quốc, ông cho rằng cai trị và truyền bá ý thức hệ đều gắn chặt với hệ thống đường giao thông. Ông cũng có nhiều nghiên cứu so sánh với các nền văn minh khác như Ai Cập cổ đại, Lưỡng Hà và châu Âu.

Từ những năm 1990, các quan điểm sử học của ông bắt đầu được truyền bá rộng rãi ở Trung Quốc đại lục, tạo ảnh hưởng sâu sắc. Ông từng được gọi là "người thầy tinh thần của giới trẻ Trung Quốc". Những năm cuối đời, ông dành thời gian tổng kết và chỉnh sửa các công trình nghiên cứu.

Ông cũng là tấm gương vượt qua giới hạn thể chất. Bị chứng co cứng khớp bẩm sinh khiến việc đi lại rất khó khăn, ông phải tự học ở nhà đến năm 16 tuổi mới được đi học chính thức. Ở tuổi 94, dù chỉ còn hai ngón tay cử động được, ông vẫn tiếp tục viết nhờ công nghệ hỗ trợ và sự trợ giúp của người phụ tá.

Theo tờ The Paper (Bành Bái Tân Văn) ở Thượng Hải, khi được hỏi liệu có điều gì hối tiếc, ông đã trích câu thơ của Lục Du (1125-1210): "Tử khứ nguyên tri vạn sự không / Đãn bi bất kiến cửu châu đồng" (Nam Trân dịch: "Vốn biết chết rồi là hết chuyện / Chín châu chỉ tiếc chửa sum vầy").■