Vụ binh biến hụt và cuộc chiến Ukraine

Khi âm mưu binh biến do thủ lĩnh Wagner Yevgeny Prigozhin cầm đầu nổ ra đêm 23 rạng sáng 24-6, thì "chiến dịch quân sự đặc biệt" của ông Putin đã kéo dài qua 485 ngày. 

Những mẩu video và Telegram tố cáo mà ông Prigozhin phát đi đều đề cập đến cuộc chiến Ukraine. Có liên quan hữu cơ giữa cuộc chiến này và vụ binh biến?

Có vô vàn câu hỏi có thể đặt ra tỉ như: Trùm Wagner tố giác những gì, va chạm những ai, thực sự là ai? Số phận của trùm Wagner cùng thuộc hạ? Có phải đây là một "cú đảo chính giả"? Mỹ và NATO cùng Ukraine có dính dáng gì không? Cuộc chiến sẽ còn kéo dài tới đâu? Dân tình Nga thế nào?...

Các cáo buộc của "trùm" Wagner

Đây không phải lần đầu tiên trùm Wagner Prigozhin tố cáo giới lãnh đạo quốc phòng Nga. Hồi đầu tháng 5, đã từng nổ ra vụ tố cáo "bỏ đói" không tiếp tế đạn dược cho đội quân đánh thuê Wagner. Trước đó, hồi tháng 2 có tố cáo tương tự. Vụ tố cáo cuối tháng 6 này đã không dừng lại ở lời nói, mà chuyển biến thành hành động tạo phản.

Qua Telegram và Twitter, Prigozhin tuyên chiến với Bộ Quốc phòng Nga: 

"Hội đồng chỉ huy PMC Wagner đã quyết định: tội ác do giới lãnh đạo quân sự của đất nước gây ra phải bị chặn đứng. Họ coi thường mạng sống của những người lính. Họ đã quên "công lý" là gì, và giờ chúng tôi sẽ mang công lý trở lại". 

"Những kẻ... từng giết hại hàng chục vạn sinh mạng binh lính Nga sẽ bị trừng phạt. Tôi yêu cầu: đừng ai chống cự. Bất cứ ai tìm cách chống cự, chúng tôi sẽ coi là mối nguy hiểm và tiêu diệt ngay lập tức, kể cả mọi trạm kiểm soát trên đường đi của chúng tôi. Và bất kỳ máy bay nào mà chúng tôi nhìn thấy trên đầu".

Nói là làm, lính Wagner đã bắn hạ 7 máy bay Nga khiến 15 phi công và nhân viên phi hành đoàn thiệt mạng trong âm mưu đảo chính bất thành, theo các blogger quân sự Nga. Đoạn video được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội sau cuộc nổi dậy vũ trang cho thấy đống đổ nát của một chiếc Ilyushin-22 của không quân Nga ở một vùng nông thôn miền nam. 

Chiếc máy bay này, rất có thể đã được sử dụng làm trung tâm liên lạc và chỉ huy trên không, được cho là đã bị một hệ thống phòng không do lực lượng Wagner triển khai bắn hạ. Theo Moscow Calling, một kênh Telegram của Nga với gần 90.000 người theo dõi, toàn bộ 10 thành viên phi hành đoàn đã thiệt mạng.

Các video khác cho thấy hình ảnh các trực thăng vũ trang Ka-52, M-35, Mi-8MTPR, Mi-8MTPR-1 bị bắn rơi, chủ yếu trong khu vực Voronezh và ‌trên tuyến đường quân Wagner di chuyển. 

Lực lượng Wagner được cho là đã được trang bị hệ thống phòng không Strela-10, hệ thống tên lửa đất đối không thời Liên Xô, có trang bị tiêu chuẩn gồm hệ thống ngắm ảnh nhiệt tiên tiến quan sát được mục tiêu trong sương mù và sau những đám mây, radar phân loại mục tiêu TELAR với tầm hoạt động tối đa 10.000m. 

Vũ khí chính sử dụng cho tổ hợp này là tên lửa 9M37 dẫn đường bằng hồng ngoại, có tốc độ tối đa đạt Mach 2, trần bay 3.500m và tầm hoạt động 5.000m. 

Sở dĩ phải dông dài về tính năng kỹ thuật của hệ thống tên lửa chạy trên xe bánh xích này là do việc phe Wagner chỉ trong nửa ngày đã bắn hạ 7 máy bay Nga, bằng chính những vũ khí thông dụng của quân đội Nga, chính là bảo chứng cho tố cáo của Wagner rằng quân đội Nga đã phải chiến đấu chật vật ở Ukraine.

Nhưng tất nhiên, câu chuyện trên chỉ là tiểu tiết. Cáo giác "chết người" của trùm Wagner nhắm thẳng vào giới lãnh đạo quốc phòng chóp bu: 

"Chúng tôi đánh họ (Ukraine), và họ cũng đánh chúng tôi. Đó là cách chiến trận đã diễn ra trong 8 năm dài, từ 2014 đến 2022... Vậy mà giờ đây, Bộ Quốc phòng đang lừa dối công chúng, lừa dối tổng thống và kể câu chuyện rằng đã có một cuộc xâm lược điên rồ nào đó của Ukraine, rằng cùng toàn bộ khối NATO, Ukraine đã lên kế hoạch tấn công chúng ta". 

Rồi ông Prigozhin kết luận cáo giác động trời đấy: "Chiến tranh là cần thiết... để Shoigu có thể trở thành nguyên soái, để ông ấy có thể nhận được Ngôi sao Anh hùng thứ hai". (BBC 24-6).

Những vòng tròn đồng tâm

Muốn hay không, âm mưu binh biến này cũng là lời chất vấn nghiêm khắc giới tinh hoa Nga. Ngoại trừ Tổng thống Putin, ông Prigozhin tỏ ra không nể nang ai hết, khi đòi "lấy đầu" Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu. 

Tình hình nghiêm trọng tới mức ông Dmitry Medvedev, phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga (ông Putin là chủ tịch), khẳng định cuộc binh biến là "kế hoạch quân sự chu đáo với sự tham gia của những cá nhân trước đó từng phục vụ trong giới ưu tú của các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang Nga hoặc rất có thể, cả các chuyên gia nước ngoài".

Tất nhiên, "bộ sậu" ở Nga không chỉ có mỗi Medvedev và Shoigu, còn nhiều tên tuổi khác, ở vòng trong, vòng ngoài, như những vòng tròn đồng tâm, mà tâm điểm là Tổng thống Putin. 

Ở những vòng thân cận với ông Putin còn phải kể tới Tổng tham mưu trưởng kiêm Tư lệnh quân đội Nga tại Ukraine Valery Gerasimov, cố vấn an ninh quốc gia Nikolai Patrushev, Tư lệnh Vệ binh quốc gia Liên bang Viktor Zolotov (lực lượng này, Rosgvardiya, trực tiếp nằm dưới quyền Tổng thống Putin)...

Rộng ra một chút nữa là những lãnh đạo của 22 cơ quan sức mạnh ở Nga, tức các tổ chức nhà nước được phép sử dụng vũ lực: các lực lượng vũ trang, cảnh sát quốc gia, cơ quan kiểm soát ma túy quốc gia, cơ quan kiểm soát nhập cư, Bộ Tư pháp, các cơ quan an ninh, tình báo, mật vụ...

Trong sơ đồ đó, ông Prigozhin từng ở vị trí khá gần tâm vòng tròn. Điều này được chính ông Putin xác nhận khi ông tiết lộ trong cuộc họp với lãnh đạo quân đội tại Điện Kremlin hôm 27-6 rằng Nhà nước Nga đã chi cho Wagner từ tháng 5-2022 đến tháng 5-2023, số tiền 86,26 tỉ rúp (tương đương 1,04 tỉ USD) để trả tiền lương và các khoản khác. 

Quân đội Nga "đánh đấm" như thế nào để phải cần đến một đội quân đánh thuê? Hoặc những nhiệm vụ ở nước ngoài đòi hỏi gì để phải giao cho Wagner? Những dích dắc như vậy e rằng sẽ không bao giờ có câu trả lời.

Vấn đề là nay trùm Wagner lại đụng tới quá gần tâm vòng tròn, của một guồng máy đã hoạt động trơn tru suốt một thời gian dài, chẳng khác chi húc đầu vô tường. 

Cho tới giờ, mấy lần ông trùm Wagner ồn ào vỗ ngực tranh công với bên quân đội, ông Putin không nói gì vì dẫu sao Prigozhin vẫn còn phục vụ đắc lực trong cuộc chiến Ukraine. Nhưng rõ ràng chuyện huy động binh mã, bắn vào không quân Nga, đe dọa tiến về Matxcơva là không thể chấp nhận được! ■