Xếp hạng đại học: Tức nước vỡ bờ

Nhưng nay đã có nhiều trường tuyên bố không hợp tác với US News and World Report (USNWR) nữa vì cho rằng bảng xếp hạng không chính xác, nhiều sai sót và nhất là thiếu minh bạch, không công bằng.

Từ chạy theo bảng xếp hạng…

USNWR, nơi từng xuất bản hai tờ tuần báo U.S. News và World Reports (kiểu như Time hay Newsweek), bắt đầu xếp hạng đại học Mỹ từ năm 1983. Lúc đầu rất đơn giản, chỉ là phỏng vấn các hiệu trưởng xem họ đánh giá trường đại học nào là tốt nhất. 

Dần dần USNWR đặt ra các tiêu chí và biến việc xếp hạng thành sự kiện hằng năm. Ngày nay USNWR đưa ra nhiều bảng xếp hạng như các trường đại học nhân văn, trường đại học vùng, các chương trình đào tạo tiến sĩ, đại học luật, trường kinh doanh, trường y…

Họ đưa vào nhiều thông số để xếp hạng, từ ngân sách đào tạo, tỉ lệ có việc làm sau tốt nghiệp, tỉ lệ tuyển sinh đến số lượng sinh viên mỗi lớp. Thậm chí vì biết tờ báo đánh giá cao lớp có sĩ số dưới 20 sinh viên, nhiều trường hạn chế số sinh viên trong các seminar ở mức 19 để được xếp hạng cao.

Vì uy tín của bảng xếp hạng, các trường đại học bắt đầu chú ý nhiều hơn cách tăng hạng. Có trường thuê công ty tư vấn, tìm hiểu xem các tiêu chí nào họ có thể cải thiện để lên hạng. Nhiều trường khoe thứ hạng do USNWR xếp những năm trước trong tài liệu giới thiệu, đặc biệt là các trường quản trị kinh doanh.

Nhưng cũng có các trường đặt ngược vấn đề: phương pháp xếp hạng của USNWR là gì, làm sao giải thích Princeton hạng nhất, MIT hạng nhì. Nhiều trường bất mãn vì USNWR không tiết lộ hoàn toàn cách tính toán thứ hạng, nhưng ít ai lên tiếng công khai vì lo bị… tụt hạng. 

Năm 1995, Reed College ngưng cung cấp dữ liệu cho USNWR vì cảm thấy việc xếp hạng là không đáng tin cậy. Năm sau đó, thứ hạng trường này sụt mạnh. Nhiều người thấy có vẻ đây là đòn trừng phạt. Vụ phản kháng của Trường Reed không được các trường khác hưởng ứng.

…tới tẩy chay

Cho đến năm ngoái, Đại học luật Yale quyết định tẩy chay bảng xếp hạng của USNWR. Hiệu trưởng Heather Gerken gởi thư ngỏ cho trường, thông báo sẽ không tiếp tục tham gia, hợp tác với USNWR, không điền các biểu mẫu họ gởi cho trường. 

Trường luật Yale vốn xếp hạng nhất liên tục trong nhiều năm. Lý do bà hiệu trưởng đưa ra gồm quan ngại cách tính điểm số sinh viên tốt nghiệp kiếm được việc làm ngay hay trọng số điểm thi LSAT trong xếp hạng.

Lập luận của bà hiệu trưởng cho rằng việc làm mang tính thiện nguyện không được tính như công việc nghiêm túc là không công bằng; và sinh viên nhà nghèo thì điểm LSAT thường thấp hơn vì đâu có tiền đi học thêm hay thuê trợ giảng. "Bảng xếp hạng của USNWR sai nghiêm trọng", bà viết.

Lần này Yale không đơn độc. Cùng ngày, Trường luật Harvard tuyên bố họ cũng rút lui và chỉ trong vòng một tuần, hàng loạt trường hàng đầu tuyên bố nghỉ chơi với USNWR, gồm các trường luật của đại học Stanford, Georgetown, Columbia và Berkeley. 

Ba tháng sau, tổng cộng trên 40 trường luật ngưng tham gia xếp hạng. (Không có nghĩa họ không có tên trên bảng xếp hạng nữa, mà chỉ đơn giản là họ ngưng cung cấp dữ liệu cho USNWR và không tham gia khảo sát do tờ báo này tổ chức).

Việc các trường xếp hạng cao tẩy chay cho thấy không phải họ bất mãn về thứ hạng hay độ chính xác gì đó cụ thể. 

Họ chỉ đơn thuần phản đối sự tồn tại của một bảng xếp hạng như thế. Khi các trường xếp hàng đầu rút lui, các trường có thứ hạng thấp hơn càng có lý do để nghỉ chơi với chuyện xếp hạng.

Sau đó, đến lượt Trường Y Harvard tuyên bố không tham gia; và chỉ một tuần sau, hàng loạt trường y khác cũng tuyên bố tương tự. 

Các trường nói bảng xếp hạng không nói lên chất lượng đào tạo; chỉ chú tâm vào các thông số như tỉ lệ giảng viên trên sinh viên mà không để ý đến cơ hội thực tập lâm sàng của sinh viên, chẳng hạn.

Cuối cùng chỉ tội cho các sinh viên tương lai, chọn trường theo xếp hạng của USNWR hay thôi lại trở thành chuyện gây nhức đầu, với những người vốn đã đủ nhức đầu trong mùa tuyển sinh rồi.■