"Chân gỗ" ở Euro

"Lukaku miss" (Lukaku bỏ lỡ cơ hội) là một trong những từ khóa hot nhất trên mạng xã hội kể từ khi Euro 2024 khởi tranh.

Chỉ số bàn thắng kỳ vọng

Tiền đạo người Bỉ trở thành tâm điểm của mọi sự châm chọc với loạt pha bỏ lỡ vô cùng khó tin. Anh đã dứt điểm tổng cộng 11 lần trong 2 lượt đấu đầu tiên, trong đó có 3 lần đưa bóng ra ngoài, 5 lần bị thủ môn cản phá, và 3 lần khác nữa đưa được bóng vào lưới nhưng bị VAR từ chối.

11 pha dứt điểm, kể cả trong tư thế việt vị, không phải là quá nhiều với một trung phong cắm. Vì vậy, hãy nhìn vào một chỉ số khác - số bàn thắng kỳ vọng (xG) của Romelu Lukaku: 1,93 sau 2 trận.

Chỉ số bàn thắng kỳ vọng (expected goal, viết tắt là xG) là thước đo quan trọng của thế giới bóng đá vốn nhấn mạnh vào thống kê và chỉ số ngày nay. 

Các nhà phân tích dữ liệu bóng đá bắt đầu đưa ra thước đo này từ thập niên 2000. Sau hơn 10 năm xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ, xG trở thành chỉ số không thể thiếu để đánh giá những tiền đạo, hay rộng hơn là phong cách tấn công của một đội bóng.

Ví dụ, xG của một quả đá phạt đền trong trận đấu ở Premier League là 0,76. Đây là kết quả từ tỉ lệ thành công của hàng ngàn quả phạt đền mà cơ sở dữ liệu Premier League lưu trữ - tức đá 100 quả phạt đền thì vào 76 quả.

Giả sử một tiền đạo vừa được đá một quả phạt đền (xG 0,76) vừa có một pha đệm bóng cận thành (xG khoảng 0,8) trong cùng một trận đấu, anh sẽ có tổng xG trận đó là 1,56 bàn. Nếu ghi được 2 bàn, anh ta đã có một trận xuất sắc. 

Nếu chỉ ghi 1 bàn, màn trình diễn tạm được. Còn nếu không ghi bàn nào, rõ ràng đó là một trận thất bại.

Lukaku đã không ghi bàn nào với xG lên đến 1,93 sau 2 trận đầu tiên ở Euro 2024. Một cú dứt điểm với xG 0,5 đã được xếp vào dạng cơ hội mười mươi. Lukaku có xG là 1,93, tương đương 4 cơ hội mười mươi như vậy, nhưng anh đều bỏ lỡ.

Aleksandr Mitrovic (tuyển Serbia, xG 1,67), Antoine Griezmann (Pháp, 1,52) và Cristiano Ronaldo (Bồ Đào Nha, 1,08) nằm trong nhóm những cầu thủ chưa ghi bàn có xG cao nhất - tức tỉ lệ bỏ lỡ cơ hội nhiều nhất. 

Cả ba đều là những chân sút cự phách đã ghi hàng trăm bàn thắng trong sự nghiệp.

Trái lại, Mert Muldur của Thổ Nhĩ Kỳ - người dứt điểm tổng cộng 3 lần, có xG chỉ là 0,45 và đã ghi 1 bàn thắng. Đồng đội của anh là Arda Guler thậm chí ghi bàn với vỏn vẹn 1 cú sút và có xG là 0,05. 

Cả 2 bàn thắng của Muldur và Guler nằm trong danh sách những cú sút xa đẹp mắt. Chỉ sau 2 lượt trận đầu tiên của giai đoạn vòng bảng, Euro 2024 đã ghi nhận tổng cộng 15 bàn thắng sút xa như vậy, tạo thành một cơn sốt thực thụ.

Cần biết rằng cả giải Euro 2012, chỉ vỏn vẹn 8 bàn thắng được ghi ngoài vòng cấm địa. Đến Euro 2020, con số này là 19. Nếu cứ duy trì với nhịp điệu này, tỉ lệ số bàn thắng sút xa của Euro 2024 sẽ cao gấp 2-5 lần những giải đấu trước đây.

Sút xa vì quá nhiều… "chân gỗ"

Đã có nhiều phân tích về xu thế này, và giới truyền thông phương Tây mang quả bóng Fussballliebe ra để lý giải. Theo nhiều tờ báo, quả bóng mang tên "tình yêu bóng đá" trong tiếng Đức này đi nhanh hơn những quả bóng trước đây, trở thành tác nhân giúp sút xa trở nên lợi hại hơn.

"Đó cũng có thể là một lý do. Nhưng đằng nào chúng ta cũng khó lòng biết được sự thật, vì chỉ có những người làm ra nó mới biết được câu trả lời cụ thể" - HLV Luis Filipe, một chuyên gia phân tích số liệu bóng đá người Bồ Đào Nha, nói. 

Ông không mấy tin tưởng những điều mà truyền thông thêu dệt xoay quanh quả bóng Fussballliebe. "Sự khác nhau giữa các quả bóng nếu có cũng chỉ là rất nhỏ. Thay vào đó, tôi nghĩ đây là kết quả của yếu tố chiến thuật", ông Filipe nhận định.

Trong trận đấu đầu tiên của lượt thứ 3, tiền vệ Robert Andrich tuyển Đức đã tung ra cả thảy 3 cú sút ngoài vòng cấm địa. Một trong số đó tạo ra quỹ đạo cực đẹp đưa bóng vào lưới, nhưng rồi bị từ chối đáng tiếc vì đồng đội anh đã phạm lỗi trước đó. 

Nhưng việc Andrich liên tục sút xa là ví dụ cho thấy xu thế tấn công ở Euro 2024 - khuyến khích các cú dứt điểm ngoài vòng cấm địa, đầy bất ngờ và uy lực. Dù là chủ nhà và chứng tỏ được sức mạnh đáng kể, tuyển Đức vẫn không có một tiền đạo thực sự giỏi nào.

Niclas Fullkrug - một trung phong cổ điển của bóng đá Đức, không chiếm được suất đá chính của Kai Havertz - vốn xuất thân là tiền vệ.

Trải qua nhiều thập niên, xu thế chiến thuật trong bóng đá đã phát triển không ngừng. Khi tiki-taka gây chao đảo làng túc cầu những năm 2000 và đầu 2010, Barca đã giới thiệu vai trò "tiền đạo ảo" - đưa một tiền vệ giàu kỹ thuật lên đá số 9.

Đến khoảng 10 năm gần đây, bóng đá pressing chiếm ưu thế, và vai trò "tiền đạo pressing" ra đời. Họ là những cầu thủ cao to, giàu sức mạnh, có thể lực bền bỉ và khả năng di chuyển liên tục. 

Havertz của Đức là mẫu cầu thủ như vậy. Anh đá trung phong ở cả tuyển Đức lẫn Arsenal, dù không phải là một tiền đạo thực thụ.

Một ví dụ điển hình khác cho vai trò này là Darwin Nunez người Uruguay - tiền đạo nổi tiếng còn "chân gỗ" hơn cả Lukaku. Nunez có xG là 19,2 trong cả mùa giải Premier League vừa qua, nhưng chỉ ghi 11 bàn thắng. 

Tiền đạo của Liverpool từ lâu đã nổi tiếng với việc bỏ lỡ 2-3 cơ hội ngon ăn mỗi trận (có trận anh lập kỷ lục sút trúng khung gỗ 4 lần). Nhưng HLV Jurgen Klopp chưa bao giờ than phiền về việc này, vì Nunez vẫn luôn làm tốt trách nhiệm pressing - tôn chỉ bóng đá của Klopp.

Tất nhiên, pressing nhiều, tạo ra cơ hội nhiều nhưng lãng phí có thể khiến mọi thứ trở nên vô nghĩa. Mọi đội bóng trên thế giới đều tồn tại nỗi lo "chân gỗ". Đức, Ý, Hà Lan hay Croatia đến Euro mà không có một tay săn bàn thực sự. 

Lukaku của Bỉ và Alvaro Morata của Tây Ban Nha tuy là trung phong cắm thực thụ, nhưng cũng nổi tiếng "chân gỗ". Còn Ronaldo (39 tuổi) của Bồ Đào Nha hay Olivier Giroud (37) của Pháp lại quá lớn tuổi.

Sút xa do đó trở thành giải pháp phù hợp khi sử dụng "tiền đạo pressing". Hơn nữa, sự tồn tại của VAR tạo ra thêm rào cản cho những tiền đạo cổ điển, như kiểu chuyên phá bẫy việt vị, và bàn thắng hợp lệ. Rất nhiều lần VAR đã can thiệp và hủy bỏ bàn thắng chỉ vì một cái mũi giày.■