Ở nơi xe điện chạy đầy đường...

Phải mất bốn năm để bán được 10.000 chiếc xe điện đầu tiên ở Na Uy, từ năm 2008 đến năm 2011. Nhưng vào năm 2022, chỉ trong khoảng bốn tuần, cũng từng ấy xe đã rời showroom về tay chủ. Nếu hạ tầng không sẵn sàng, quốc gia Bắc Âu này sẽ không thể nào đạt được tốc độ chuyển đổi sang xe điện vũ bão như thế.

Không có quá trình nào dễ dàng. Na Uy thành công vì bắt đầu sớm - từ những năm 1990, Chính phủ Na Uy bắt đầu hành động để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang xe điện, và có lợi thế tự nhiên - lượng thủy điện dồi dào, chiếm hơn 90% sản lượng điện cả nước.

Theo một bài viết của hãng tư vấn McKinsey hồi tháng 3, Na Uy là một trong những quốc gia đầu tiên có ưu đãi khi mua xe điện, từ hỗ trợ thuế đến giảm phí đường bộ, cộng thêm miễn phí đậu xe trong thành phố và được sử dụng làn đường xe buýt. Các ưu đãi này dần bị loại bỏ khi tốc độ chuyển đổi sang xe điện tăng.

Mặt khác, nguồn năng lượng sạch dồi dào giúp Na Uy xây dựng được một hệ thống điện "đáng tin cậy", có thể cung cấp điện với chi phí thấp, ổn định thông qua các trạm sạc công cộng và hệ thống sạc tại nhà ("chốn ở" của 73% xe điện ở Na Uy là nhà ở riêng lẻ, theo khảo sát tháng 4-2022 của Hiệp hội Xe điện Na Uy).

Đến nay, hơn 22.000 bộ sạc công cộng đã được lắp đặt để phục vụ hơn nửa triệu xe điện lăn bánh ở Na Uy. Các trạm sạc mới nhanh chóng xuất hiện tại các trung tâm thương mại, phòng tập thể dục, trường đại học và dọc đường cao tốc. Tại một số trạm xăng đô thị hạn chế về không gian, bộ sạc EV nhỏ gọn đang thay thế các trụ bơm xăng cồng kềnh.

Với các nước không có lợi thế về nguồn điện như Na Uy, điều cần làm chí ít là thay đổi thói quen sạc xe. Ở Mỹ, đại đa số chủ xe điện đều sạc xe tại nhà vào buổi tối hoặc qua đêm. Theo một nghiên cứu của Đại học Stanford công bố ngày 22-9-2022 trên tạp chí Nature Energy, đây là cách làm sai.

Nhóm nghiên cứu xem xét áp lực do việc sở hữu xe điện ngày càng tăng gây ra cho lưới điện của toàn bộ miền tây Hoa Kỳ vào năm 2035. Với giả định rằng việc sạc điện vào ban đêm vẫn là cách làm phổ biến, thói quen này có thể làm tăng nhu cầu điện cao điểm lên tới 25%. Ở cấp địa phương, nếu một phần ba số hộ trong một khu phố có xe điện và hầu hết cắm sạc từ 11h đêm hoặc các khung giờ thấp điểm, lưới điện địa phương có thể trở nên không ổn định.

Để hạn chế áp lực và chi phí cho ngành điện, các nhà nghiên cứu khuyến nghị chủ xe nên chuyển sang sạc pin ban ngày tại nơi làm việc hoặc các trạm sạc công cộng - điều này cũng sẽ làm giảm lượng khí thải nhà kính.

Theo Stanford, phát hiện này có ý nghĩa về chính sách và đầu tư đối với miền tây Hoa Kỳ và ngành điện, nhất là khi California có kế hoạch cấm bán ô tô và xe tải nhẹ chạy bằng xăng từ năm 2035. 

Hiện tại, California dư điện vào cuối buổi sáng và đầu giờ chiều, chủ yếu nhờ có điện mặt trời. Nếu hầu hết các xe điện đều được sạc trong thời gian này, nguồn điện giá rẻ sẽ được tận dụng thay vì bỏ phí.