Reddit nổi can qua, “hedge fund” ra quét chùa

 

 Cuộc đấu cổ phiếu Gamestop cho thấy sức mạnh của đám đông được kết nối qua các nền tảng mạng xã hội. Ảnh: CNBC

Nhiều người mô tả sự việc này như hàng triệu “nông dân” nổi dậy chống giới tài phiệt Wall Street. Những người khác nói đây là điển hình cho tâm lý bầy đàn quậy phá một thị trường đang ăn nên làm ra. 

Hình ảnh sát thực tế nhất là các nhóm chơi chứng khoán tài tử rủ nhau phá đám các “đại gia” bán khống chuyên nghiệp, gây hỗn loạn thị trường, làm lung lay mọi luật chơi truyền thống.

Tạm thời gác mọi khái niệm kinh tế - tài chính phức tạp sang một bên, những năm vừa qua chứng kiến sự thay đổi sâu sắc trong tương quan lực lượng giữa các định chế lâu đời và đám đông các cá nhân riêng lẻ. 

Trước đây các cá nhân hầu như bất lực, không làm gì được các định chế lâu đời, nhưng Internet và mạng xã hội đang đe dọa đảo ngược mối tương quan này. Các cá nhân giờ có thể tập hợp thành những tiếng nói áp đảo, những đám đông ào ào như thác đổ không ai cưỡng nổi.

Tùy theo góc nhìn của người trong cuộc mà sự đổi ngôi đấy có thể được miêu tả là cuộc cách mạng hay sự phá vỡ truyền thống tốt đẹp lâu nay. Chuyện thu tiền quảng cáo không còn là độc quyền của các đài truyền hình hay báo chí, nay một cá nhân viết phần mềm chơi game trực tuyến cũng có thể tạo doanh thu quảng cáo gấp mấy lần một tờ báo lâu đời. 

Một chính trị gia có hàng triệu người theo dõi trên Twitter hay Facebook không còn phụ thuộc vào báo chí nữa. Một doanh nhân nắm trong tay chiếc loa phóng thanh mạng xã hội không còn e dè trước những phân tích của giới đầu tư.

Vụ GameStop là biểu hiện của sự đổi ngôi này trong lãnh vực chứng khoán.

 

 Một nhóm nhà đầu tư nhỏ trên Reddit đã khiến thị trường chứng khoán "cá mập" nổi cơn sóng gió suốt một tuần (Ảnh: The print)

Ở đây lực lượng truyền thống là các quỹ đầu cơ (hedge fund) nắm trong tay tiền tỉ. Trước đây họ phân tích, nghĩ rằng cổ phiếu nào sẽ xuống là nó sẽ xuống thật. Họ là những lực tạo chuyển động trên thị trường, dựa vào phân tích thông tin về sức khỏe tài chính, triển vọng làm ăn, bức tranh kinh tế vĩ mô…

Ở phía ngược lại là người chơi chứng khoán cá nhân, trước đây chỉ ăn theo phân tích của các tay chơi chuyên nghiệp. Nay các cá nhân này bỗng biến thành lực lượng đáng gờm bởi họ có thể tập hợp lại, qua các diễn đàn như Reddit, dùng ứng dụng như Robinhood để mua bán dễ dàng, lại không mất phí. Nhân vật thứ ba - GameStop - chỉ là cái cớ cho hai bên đấu nhau, không có GameStop, ắt có GameStop khác.

Các quỹ đầu cơ phân tích và kết luận cổ phiếu GameStop - chuyên bán lẻ trò chơi điện tử - sẽ rớt giá vì đại dịch khiến các cửa hàng GameStop phải đóng cửa hoặc không có ai đến mua. Kết luận như thế, họ bèn vay cổ phiếu GameStop, giả dụ giá 20 đôla/cổ phiếu, rồi bán ra ngay với kỳ vọng một thời gian sau khi giá rớt còn 10 đôla, họ sẽ mua để trả nợ và bỏ túi tiền lãi.

Những người chơi nghiệp dư bàn nhau trên Reddit: Bọn bán khống muốn dìm giá GameStop thì chúng ta hãy bơm giá lên cho chúng biết tay! Họ rủ nhau mua. Giá GameStop do đó tăng vọt lên, thành 40 đôla chẳng hạn. Các quỹ thường hoạt động theo cơ chế tự động, nếu thấy giá GameStop không giảm như kỳ vọng, họ phải mua ngay để cắt lỗ. 

Chen nhau mua nên giá càng tăng nhanh; hai lực mua này thực tế đã đẩy giá cổ phiếu GameStop tăng 1.700%, từ khoảng 18 đôla trước khi cơn sốt bắt đầu lên đỉnh 483 đôla vào thứ năm tuần trước! Giá trị công ty vì thế từ 2 tỉ đôla có lúc tăng lên thành 28 tỉ đôla chỉ trong vài ngày.

 

( Nguồn ảnh: US Today)

Ở đây cũng tùy góc nhìn mà thấy vụ GameStop dưới những ý nghĩa khác nhau. Có bên coi đó là “chiến công” của những “anh hùng vô danh” đã cho giới tài phiệt Wall Street một bài học cay đắng; các quỹ đầu cơ lỡ đánh xuống nay thua lỗ nhiều tỉ đôla. 

Đến đây sự việc diễn biến y như từng xảy ra trên các lĩnh vực khác. Đầu tiên sân chơi chứng khoán của các nhà đầu tư nhỏ lẻ Robinhood tuyên bố hạn chế chỉ cho người chơi bán chứ không cho mua 13 loại cổ phiếu, trong đó có GameStop. Mua mới “bơm” giá lên, chứ bán thì giá sẽ xuống; quyết định như Robinhood rõ ràng gây thiệt hại cho các nhà đầu tư cá nhân và có lợi cho các quỹ đầu cơ đang tìm cách hạn chế thiệt hại. Giá cổ phiếu GameStop tụt dốc không phanh, mất 44% chỉ trong một ngày.

Các chính trị gia Mỹ nhanh chóng nhảy vào cuộc. Một số nhân vật trong Quốc hội Mỹ đòi điều tra, điều trần. Sau đó Facebook cũng ăn theo, đóng cửa nhóm người dùng của Robinhood có đến 157.000 thành viên, vốn được tạo ra để bàn chuyện chứng khoán, với lý do rất buồn cười: vi phạm chính sách “lạm dụng tình dục người lớn”. 

Nhưng cũng chả cần: dân chơi chứng khoán tài tử tụ tập bên trang WallStreetBets trên diễn đàn Reddit có hơn 4,4 triệu thành viên.

Cũng như vụ khóa miệng một số chính trị gia trên mạng xã hội, việc Robinhood hạn chế chỉ cho bán, không cho mua sẽ gây tranh cãi gay gắt. Bên ủng hộ sẽ bảo GameStop đã trở thành một bong bóng khổng lồ, không xả hơi cho xẹp bớt sẽ rất nguy hiểm cho nhiều người. 

Từng có một thanh niên vì nhầm tưởng chơi chứng khoán trên Robinhood bị thua lỗ hơn 700.000 đôla nên tự tử. Nhiều người khác tán gia bại sản sau cơn sốt dotcom những năm 2000 hay cơn lốc cho vay dưới chuẩn trước năm 2008. Robinhood phải tự bảo vệ họ cũng như bảo vệ khách hàng, nhất là khi chính quyền và Ủy ban Giao dịch chứng khoán Mỹ tỏ vẻ sẽ vào cuộc điều tra.

Bên lên án cho rằng Robinhood không phải là người hùng cướp của giới nhà giàu phân phát cho người nghèo như cái tên của họ hàm ý, mà chỉ là tay sai cho giới tài phiệt Wall Street. Các quỹ đầu cơ thường tổ chức đánh lên - đánh xuống các cổ phiếu có hệ thống xưa nay thì được, nhưng tại sao một nhóm các nhà đầu tư riêng lẻ lại không?

Điều có thể rút ra từ vụ này là các giá trị lâu nay làm nền tảng hoạt động cho xã hội đang dịch chuyển, có cái đúng thành sai, sai lại thành đúng. Những nền tảng riêng lẻ sẽ không còn quan trọng, kể cả có là Facebook. Người dùng dễ dàng từ bỏ Facebook để lập nhóm khác trên mạng xã hội khác. Một ứng dụng khác có thể sẽ thay chân Robinhood, với một cổ phiếu khác, ở một nước khác.

Điều quan trọng là sự đối đầu giữa các lực lượng trong xã hội - bảo thủ và cấp tiến, người giàu và người nghèo, trí thức và bình dân… sẽ còn tiếp tục biến hóa khôn lường trong thời gian tới.■