Bốn mươi ba năm. Đó là khoảng thời gian mà mỗi sáng cuối tuần, hàng chục ngàn bạn đọc thong thả mở một tờ báo ra để tìm một giọng viết quen thuộc, một góc nhìn đáng tin, một câu chuyện được kể theo cách lay động lòng người: Tuổi Trẻ Chủ Nhật, rồi Tuổi Trẻ Cuối Tuần, rồi Tuổi Trẻ Cuối Tháng.
Giờ đây, tờ báo này gấp lại trang in lần cuối, để dấn bước vào một hành trình mới.
Một tờ báo ra đời giữa muôn vàn thiếu thốn
Ngày 16 tháng 1 năm 1983. Sài Gòn đang trong những năm tháng hậu chiến đầy thiếu thốn, mực in và giấy báo đều là thứ khan hiếm, được phân phối theo tiêu chuẩn ngặt nghèo. Nhưng những người lãnh đạo báo Tuổi Trẻ lúc đó đã có một quyết định táo bạo: ra thêm một tờ tạp chí, dành riêng cho ngày chủ nhật.
Tuổi Trẻ Chủ Nhật số đầu tiên phát hành 20.000 bản, giữa không khí náo nhiệt của Liên hoan thanh niên Việt – Xô lần thứ V, một con số mà ở thời điểm ấy là cả một kỳ tích.
Không ai trong những người làm nên số báo đó nghĩ rằng họ đang đặt viên đá đầu tiên cho một công trình sẽ tồn tại hơn bốn thập kỷ.
Số thứ hai, giá 6 đồng (giá 1kg gạo lúc đó là 3 hào, tức tương đương 20 kg gạo), có 22 trang, với bài vở do nhà báo Chánh Trinh - một ký giả danh tiếng vừa về từ tờ Tin Sáng - cầm trịch.
Đến số tháng 6 năm 1983, báo bắt đầu có các bài viết về văn hóa văn nghệ, trong đó mục âm nhạc đăng bài "Viết ca khúc cho phim truyện" của Trịnh Công Sơn. Khó khăn về giấy in vẫn đeo bám, số báo này chỉ đủ giấy để in 16 trang, giá 4 đồng.
Mục truyện ngắn khởi động từ số 8 cùng năm với truyện ký của Đoàn Thạch Biền viết tặng các thanh niên xung phong đi trồng rừng ở Đắk Nông, rồi duy trì như một mục cố định, song hành cùng các bài viết về hội họa.
Đó cũng là thời điểm các trí thức, chính trị gia, nghệ sĩ lớn bắt đầu góp bài cho báo: Trần Bạch Đằng, Vũ Mão, Đinh Cường, Nguyễn Quang Sáng, Tô Hoài, Nguyễn Duy, Nguyễn Khắc Phục, Lý Lan...
Trong những số tiếp theo, độc giả nhập cuộc cùng dòng thời sự nóng của đất nước, với những bài viết sống động về sản xuất công nghiệp, kinh tế và các vấn đề xã hội của thành phố. Mục khoa học công nghệ, cập nhật tin tức mới nhất trên thế giới, cũng xuất hiện định kỳ.
Những năm đầu, tờ báo được phác thảo bởi nhà báo Lý Quý Chung, đặt dưới sự phụ trách của Nguyễn Trọng Chức (mảng văn hóa văn nghệ) và Lý Quý Chung (mảng thời sự, chính trị, quốc tế).
Ngay từ những số đầu, Tuổi Trẻ Chủ Nhật đã không chịu bó mình trong góc nhỏ của địa phương: tờ báo đi thẳng vào những vấn đề lớn: dầu khí Vũng Tàu, đồng bằng sông Cửu Long, cao su Tây Ninh, những "hành quân báo chí" đến Quảng Nam, Duyên Hải...
Cuộc sống của người dân Việt Nam hiện diện đầy ắp trên mấy chục trang báo, và một cánh cửa nhìn ra thế giới được mở rộng.
Lớn lên cùng đất nước đổi mới
Những năm cuối thập niên 1980 và đầu 1990 là giai đoạn đất nước bước vào Đổi mới và Tuổi Trẻ Chủ Nhật bước cùng.
Tháng 3 - 1990, tờ báo có bìa offset, phát hành sớm hơn trước (5-6 giờ sáng thay vì 7-8 giờ), giá 500 đồng với 25 trang. Một chi tiết nhỏ nhưng nói lên tất cả: tờ báo muốn đến tay bạn đọc trước khi họ kịp ăn sáng.
Số 3 năm 1991, tờ báo thực hiện một chuyên đề hơn chục trang về tình hình vùng Vịnh, đi cùng bài phỏng vấn độc quyền Bộ trưởng Mai Chí Thọ trong chuyến công du quốc tế của ông.
Chính trường quốc tế đi thẳng vào từng số báo, được giải mã bởi những bỉnh bút quốc tế dày dạn kinh nghiệm - những người về sau trở thành các cây bút chuyên mục (columnist) nổi bật của nền báo chí Việt Nam hiện đại.
Cũng trong những ngày tháng này, số 13 (ra ngày 13-1-1991), Tuổi Trẻ Chủ Nhật đăng bài phỏng vấn nhân vật Nguyễn Văn Mười Hai - một cuộc phỏng vấn trực tiếp tại trại giam Chí Hòa, do phóng viên đến tận nơi thực hiện.
Năm 1992, tờ báo đặt ra chiến lược "Tìm lại bạn đọc tuổi 20", nhưng xác quyết một quan niệm rộng mở: "Trẻ không chỉ là tuổi sinh học, bởi số đông độc giả trung thành không còn trẻ. Trẻ là cách lựa chọn vấn đề và cách thể hiện" - một định nghĩa về sức trẻ giờ vẫn còn nguyên giá trị.
Một diễn đàn không ngại đụng chạm
Không phải hành trình nào cũng bằng phẳng. Tờ báo từng đăng bài về uranium, vô tình vượt qua ranh giới thông tin nhà nước bảo mật; từng đăng ý kiến cử tri gửi Quốc hội và bị nhận xét là "nêu toàn khuyết điểm"; từng trình bày những trang bìa táo bạo trong bối cảnh nhiều nhạy cảm chính trị.
Không ít bài phản biện của các chuyên gia, nhà văn hóa gây chấn động vì những quan điểm mới mẻ, đi trước thời đại và thách thức nhiều giá trị cũ đã tồn tại lâu đời.
Nhưng tờ báo cũng hiểu: dũng cảm đặt vấn đề, và luôn biết mình đang đứng ở đâu. Đó cũng là lời dặn của một trí thức lớn - Giáo sư Hoàng Như Mai: tờ báo phải "phê phán những tiêu cực nhưng định hướng niềm tin", và phải "xây tương đương với đánh" thì người đọc mới tin vào xã hội.
Từ năm 2002, khi đã đổi định hướng thành tuần báo thời sự chính trị, Tuổi Trẻ Chủ Nhật đăng nhiều phóng sự điều tra như "Bản thành tích đạt chuẩn quốc gia", "Những khu công nghiệp khiến nông dân tức tưởi", "Nhà trọ 2.000 đồng"... - những loạt bài trở thành các cú gõ vào lương tâm xã hội.
Bạn đọc chờ mong hằng tuần để đọc những bài viết thường xuyên của Trần Bạch Đằng, Quang Dương, Danh Đức, Dương Ngọc Dũng, giáo sư Nguyễn Trung Tú, bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, luật sư Nguyễn Ngọc Bích, nhà văn hóa Lê Giang, nhà giáo Hàm Châu, nhà văn Vương Trí Nhàn, Võ Hồng, giáo sư Võ Tòng Xuân, nhà nghiên cứu Hồ Trung Tú, Mai Kim Đỉnh, tiến sĩ Trương Quang, giáo sư Trần Văn Thọ, kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Dũng, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư...
Không khí xã hội khi đó mở rộng cánh cửa cho thảo luận, phản biện và đóng góp ý kiến.
Cuộc chiến giữ vị thế
Ngay cả khi tờ báo đổi tên (do nhật báo phát hành thêm số chủ nhật) kể từ ngày 9-4-2006 mang tên Tuổi Trẻ Cuối Tuần, không khí tri âm giữa người viết và độc giả vẫn tiếp tục đầy nhiệt huyết, nhất là trong những ngày tháng bàn về cuộc đổi mới lần thứ hai của đất nước. Một cái tên mới, nhưng cùng một tâm hồn, cùng một tinh thần; những độc giả trung thành vẫn theo sát tờ báo.
Những năm tiếp theo là cuộc chiến thầm lặng nhưng không kém phần quyết liệt: báo in đối mặt với làn sóng truyền thông số. Bạn đọc trẻ chuyển sang màn hình. Quảng cáo theo đó mà đi.
Nhưng Tuổi Trẻ Cuối Tuần không chọn cách dễ dàng là chạy theo thị hiếu thoáng qua. Từ số 1.368 ra ngày 3-1-2010, tờ báo xuất hiện trong một diện mạo được hiện đại hóa toàn diện, với ba cụm đề tài chính (Vấn đề & Sự kiện, Cuộc sống muôn màu, Văn hóa giải trí) cùng nhiều mục mới như Câu chuyện cuộc sống và Nhật ký thành phố, và vẫn cương quyết bảo vệ chiều sâu của một tuần báo thời sự.
Đó cũng là thời điểm tờ báo khởi động những tuyến bài lớn bàn về các vấn đề giáo dục trọng đại, với những bàn tròn giáo dục hằng tuần. Những bài viết về cách đánh giá học sinh và tìm phương thức giáo dục mới… đã truyền đi một thông điệp mạnh mẽ trong hệ thống giáo dục lúc đó.
Năm 2011, tờ báo thêm hai mục "Cửa sổ khoa học" và "Phiếm đàm". Giai đoạn 2012-2015, trang bìa liên tục được làm mới và định hình phong cách đồ họa hiện đại.
Các chuyên mục "Thế giới ảo & thực", "Câu chuyện cuộc sống", "Nhật ký thành phố"... mỗi cái tên như một lời mời gọi bạn đọc kéo ghế ngồi lại, chia sẻ câu chuyện của mình. Và họ đã chia sẻ: hơn 2/3 nội dung của nhiều trang mục đến từ các cộng tác viên và bạn đọc gửi về. Trước khi có mạng xã hội, đó chính là tương tác.
Đó cũng là giai đoạn sôi động của những cuộc thảo luận chính trị - xã hội đa dạng trên mặt báo, về kinh tế, hoàn thiện luật pháp, cải cách giáo dục, bảo vệ môi trường, tác động của thế giới số, vấn đề của giới trẻ...
Tờ báo tập hợp những gương mặt trí thức trẻ, đưa họ từ thế giới học thuật yên tĩnh ra gặp độc giả và giới thiệu những quan niệm, góc nhìn mới. Sự xuất hiện của họ: TS kinh tế Trần Vinh Dự, giáo sư Ngô Bảo Châu, giáo sư Nguyễn Văn Tuấn, nhà báo Đinh Đức Hoàng, Đặng Hoàng Giang, TS Kinh tế Hồ Quốc Tuấn, Hoa Kim, Lê My, Trung Trần…
Bên cạnh họ là những gương mặt văn hóa và nghệ sĩ nổi bật: Lê Thiết Cương, Thành Chương, Nguyễn Huy Thiệp, Phan Triều Hải, Phan Thị Vàng Anh, Thuận, Trương Quý...
Vừa giữ vai trò của báo chí trong giám sát xã hội, vai trò của một nền tảng then chốt phản ánh quan điểm, lợi ích và hệ giá trị của mọi thành phần trong xã hội, Tuổi Trẻ Cuối Tuần còn nhận về mình một vai trò khác: vai trò làm chuẩn mực ngôn ngữ.
"Sức mạnh lớn lao luôn đi cùng với trách nhiệm lớn lao", đứng trên phương diện ngôn ngữ, đó là điều những người làm tờ báo luôn tâm niệm. Bởi thế, đây có lẽ là tờ báo hiếm hoi giữ nguyên phong cách viết và phương ngữ của các tác giả để đảm bảo sự đa dạng phong phú của tiếng Việt luôn được tôn trọng và bảo vệ.
Gấp lại, để mở ra
Tháng 6 - 2026, Tuổi Trẻ Cuối Tuần gấp lại trang báo in lần cuối cùng.
Không có gì chia tay mà không để lại một khoảng trống. Với những bạn đọc đã quen với mùi giấy in buổi sáng, với thói quen gấp đôi tờ báo trên bàn cà phê, với cảm giác chạm tay vào từng trang chữ. Khoảng trống ấy là thật.
Nhưng nhìn lại 43 năm đã qua, Tuổi Trẻ Cuối Tuần chưa bao giờ chỉ là những tờ giấy. Nó là những cuộc tranh luận sôi nổi trên nhiều diễn đàn, là những trang báo được cắt ra và lưu giữ, là chiếc radio không hình mà ai cũng nghe được bằng mắt.
Những điều đó không mất đi khi tờ báo in ngừng xuất bản. Từ nền tảng online, Tuổi Trẻ Cuối Tuần/Cuối Tháng tiếp tục hành trình, với tốc độ khác, hình thức khác, nhưng cùng một cam kết: luôn là tờ báo đáng đọc nhất trong tuần, luôn là nơi mà sự thật được nói ra bằng ngôn ngữ của trí tuệ và tình người.
Bốn mươi ba năm trước, một tờ báo đã xuất hiện giữa lúc giấy và mực đều khan hiếm, trong muôn vàn gian khó. Hôm nay, bước sang thế giới số, chúng ta không thiếu gì cả, ngoài một thứ: sự can đảm tiếp tục.
Cảm ơn bạn đọc – những người đã giữ tờ báo này sống mạnh khỏe suốt 43 năm, Và hẹn gặp lại các bạn ở phiên bản online – vẫn là tờ báo của chúng ta.
