Nổi tiếng và... ngộ nhận

archive.magazine.wfu.edu

Ngay khi còn cuộc sống hoang sơ nhất theo kiểu bầy đàn, loài người cũng có ý thức quần tụ để huy động được sức mạnh của tập thể nhằm bảo vệ sự trường tồn của mình - một giống loài vốn không sở hữu nanh dài, mắt tinh, da dày, mũi thính, nọc độc, chạy nhanh hay to lớn như các loài thú khác.

Nếu có một cá nhân nào vượt trội cũng nhằm mục đích quy tụ càng nhiều người xung quanh càng tốt và định hướng hành vi của họ. Từ đó hình thành tâm lý ngưỡng mộ, quy phục từ đám đông dành cho một người nổi bật và góp phần tạo nên những khao khát tham vọng trở thành người đặc biệt, nổi tiếng.

Về bản chất, tâm lý này không quá thay đổi từ xưa đến nay, chỉ có điều khi đồng hành cùng thời đại công nghệ thông tin, sự nổi tiếng đã có thêm những biến thể khác lạ.

Lộ trình... nổi tiếng

Nổi tiếng có thể xảy ra tự nhiên, ví dụ như ngày 14-9-2015 chị Yến ngụ tại Thủ Đức đã lao vào đám cháy kịp thời cứu hai bé trai thoát chết, hay trước đó ngày 8-8 một nhóm thợ đào giếng đã làm việc suốt ngày đêm để cứu một bé gái bị rơi xuống giếng sâu 12m ở Bình Dương. Ngay lập tức, họ nhận được hàng trăm, hàng nghìn lượt bình chọn vì hành động cao đẹp của mình.

Khi hỏi về động cơ, họ chỉ nói đơn giản đó là việc nên làm, phải làm vì mạng sống của người khác, họ không làm việc đó để nổi tiếng. Nhưng sự nổi tiếng hiện nay, theo giới trẻ, có chủ đích và “lộ trình” hẳn hoi, trở thành mục đích cuối cùng cần đạt được.

Nó giống như một vận động viên chỉ nghĩ về lúc đứng trên bục chiến thắng chứ không tập trung vào các bước chạy.

Rất nhiều bạn trẻ đánh đồng sự nổi tiếng với thành đạt và hạnh phúc. Với họ, nổi tiếng đi kèm tung hô, được nhiều người nhận ra và ngưỡng mộ, đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều nhân vật quan trọng, sở hữu nhiều tài sản giá trị mà không quan tâm đến việc làm thế nào để được như vậy.

Năm 2014, ca sĩ Mỹ Kyo York đã bị “ném đá” khi thẳng thắn nhận xét thanh niên Việt Nam dư đam mê, thiếu thực tế, luôn muốn trở thành người nổi tiếng, đại gia, dùng đồ hiệu nhưng rất ít chú tâm trong việc học tập rèn luyện.

Nổi tiếng với giới trẻ ngày nay cũng có phạm vi hạn chế, họ thường chỉ “khoanh vùng” trong lĩnh vực biểu diễn, phổ biến nhất phải là ca sĩ, người mẫu, diễn viên, ít ra phải là nhạc sĩ, nhà thiết kế, bét nhất cũng phải nhiếp ảnh gia, chuyên gia trang điểm. Phần còn lại là những hot boy, hot girl, ca sĩ tự phong hát dạo trên mạng, blogger... với số người hâm mộ tính bằng con số trăm hay ngàn.

Trong nhận thức giới trẻ yêu sự nổi tiếng, những kình ngư Ánh Viên hay nhà toán học Ngô Bảo Châu chỉ nổi tiếng có thời điểm và không giàu lắm. Còn những người như chị Yến hay đội đào giếng kể trên gần giống với hiện tượng người hùng giữa đời thường hơn. Những tên tuổi ngoài lĩnh vực giải trí theo kiểu này ít tạo nên sự khao khát, thậm chí giới trẻ ít theo đuổi những hình mẫu này hơn. Điều đó càng tô đậm sự lệch pha của cái gọi là nhận thức về sự nổi tiếng trong giới trẻ.

Tài năng và... thủ thuật

Truyền thông cũng tạo nên sự nhầm lẫn, ngộ nhận cho đám đông khi chỉ sử dụng những gì có lợi cho chiến dịch lăngxê cá nhân, sẵn sàng bỏ qua các chi tiết có thật để dựng lên một hình ảnh khác nhằm đạt mục đích cao nhất là sự nổi tiếng.

Cái mà đám đông thấy là cái mà cá nhân tạo ra, chưa hẳn là thuộc tính của cá nhân đó. Nhiều bạn trẻ cực kỳ yêu thích điều này, họ sẽ sử dụng xìcăngđan hay thủ thuật lăngxê hơn là tài năng cá nhân và xem đó là công thức hiệu nghiệm để nổi tiếng. Tài năng mà có chút quái lạ, kinh dị, độc, hiếm thì càng có lợi cho công nghệ lăngxê. Sự nhầm lẫn giữa tài năng và thủ thuật giờ đây gần như không còn ranh giới.

Sự nổi tiếng cần có đám đông, nhưng một đám đông luôn cuồng like đủ mọi thứ để nhận lại like hay để tỏ ra mình không đứng ngoài cuộc, chứ chưa chắc đã quan tâm thật sự đến quan điểm của người phát ngôn.

Nếu đó là một câu nói gây bão, nó càng kích động nhiều người tham gia, cộng đồng mạng trở thành người trình diễn chính với số lượng like chóng mặt và nhiều người trong số đó còn chưa rõ câu chuyện nguyên thủy như thế nào. Nhiều chủ trang im lặng tận hưởng sự ngộ nhận của đám đông vì mình bỗng dưng được nổi tiếng bất ngờ.

Từ ngữ nổi tiếng hiện nay không mang tính tích cực hoàn toàn mà có phần hào nhoáng, phù hoa trong đó, nhưng không ít bạn trẻ vẫn yêu thích. Họ góp phần làm sự nổi tiếng bị lẫn lộn với sự phù phiếm, hư ảo, dối trá. Có lẽ nhầm lẫn lớn nhất của họ là còn không tin mình đang nhầm lẫn.■