Ăn uống khôn ngoan

TTCT - Căn nguyên chính của hầu hết vấn đề về sức khỏe đều xuất phát từ một điều tưởng chừng hết sức đơn giản: thức ăn của chúng ta; mặc dù nạn đói còn đang đe dọa thế giới và phần lớn nhân loại tiếp cận được nguồn thực phẩm đa dạng và an toàn nhất từ trước đến nay.

Tuy nhiên, sự dồi dào ấy lại đang tạo ra một thế hệ với nhiều vấn đề như béo phì, bệnh tim mạch, tiểu đường...

Phóng to

Tiến sĩ Mehmet Oz - Ảnh: Time

Nguyên nhân là nhiều người không biết ăn uống như thế nào tốt cho sức khỏe khi bị bao quanh bởi những thông tin mơ hồ về quy tắc ăn uống.

Béo là béo nào?

Sự thật chế độ ăn không chỉ đơn giản là phân loại các thực phẩm tốt và xấu, nó phức tạp hơn nhiều. Chẳng hạn chất béo, thứ luôn nằm hàng đầu trong danh sách “tuyệt đối tránh xa” của hầu hết chế độ ăn kiêng, thật ra không hẳn xấu.

Chính xác hơn, các chất béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa rất có lợi cho sức khỏe. Các chất béo không bão hòa đơn, có trong dầu ôliu và dầu hạt cải, giúp giảm lượng cholesterol xấu LDL, tăng lượng cholesterol tốt HDL, giảm các nguy cơ về bệnh tim mạch, xơ vữa động mạch. Polyunsaturated fat cũng tương tự, giúp giảm các nguy cơ viêm, bệnh tim, đặc biệt một dạng của chất béo này là omega 3 rất tốt cho não.

Muối cũng vậy. Dù tim không thể hoạt động nếu thiếu muối, nhưng ăn quá nhiều loại gia vị này có thể làm tăng huyết áp. Song chỉ 10% dân số thế giới đối mặt với nguy cơ trên. Còn bạn hãy tự kiểm chứng với huyết áp của mình bằng hai chế độ ăn có muối và không muối để biết chắc.

Hay resveratrol, một chất chống oxy hóa trong vỏ nho, làm nên tiếng tăm cho rượu đỏ với khả năng giảm cholesterol xấu và các nguy cơ bệnh tim mạch. Nhưng uống đến 60 lít rượu đỏ mới phát huy tác dụng bởi lượng resveratrol rất thấp trong rượu.

Sôcôla cũng là một loại thực phẩm chứa nhiều chất chống oxy hóa flavonoid trong khi các loại hạt trong đó chứa nhiều chất béo không bão hòa tốt. Còn polyphenol trong cà phê được đánh giá là chất chống oxy hóa tốt nhất, thậm chí có khả năng ngừa một số bệnh như mất trí, parkinson và tiểu đường type 2. Hay sữa nguyên kem (whole milk) thật sự giúp kiểm soát cân nặng chứ không phải làm tăng cân, nhờ canxi trong sữa giúp giảm lượng chất béo được hấp thu qua ruột.

Đừng chờ “siêu thực phẩm”

Nhiều chế độ ăn đã thất bại trong việc giúp tăng cường sức khỏe, thậm chí một số trở nên nguy hiểm. Chẳng hạn xu hướng “không chất béo” khiến toàn bộ chất béo bị loại bỏ khỏi thực phẩm nhưng bù lại bằng một lượng lớn các gia vị đường, muối… Không có chất béo, người ta thường phải ăn nhiều hơn mới cảm thấy no. Ăn quá nhiều thịt làm tăng nguy cơ viêm tấy có thể dẫn đến đau tim hay đột quỵ.

Tuy nhiên, không có chế độ ăn nào phù hợp cho tất cả mọi người. Nhu cầu dinh dưỡng của một thiếu niên mới lớn khác với một người đàn ông trung niên, hay của một phụ nữ trẻ khác với của một phụ nữ lớn tuổi. Theo tiến sĩ Mehmet Oz - một chuyên gia phẫu thuật tim, một chế độ ăn tốt nhất nên ít chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (trans fat).

Viện nghiên cứu dinh dưỡng Đại học Bắc Carolina đang nghiên cứu về mối liên hệ giữa gen và chế độ ăn uống. Một số nghiên cứu đầu tiên cho thấy một loại protein liên kết trong gen có thể dẫn đến tình trạng kháng insulin, gan nhiễm mỡ… Hay một gen khác ảnh hưởng đến khả năng sản sinh nhiều cholesterol xấu LDL. Dù các kết quả trên chưa được ứng dụng, nhưng các bác sĩ đang tư vấn những chế độ ăn dựa trên phản ứng của mỗi bệnh nhân đối với các loại thực phẩm.

Cuối cùng, một trong những điều quan trọng nhất là chính mỗi người cần tìm thấy sự cân bằng giữa chế độ ăn và việc tập thể dục, dĩ nhiên cần kiên trì với việc tập luyện. Kế đến, thay vì ngồi chờ những “siêu thực phẩm”, ta nên tận hưởng những loại thực phẩm tuyệt vời đã được biết đến như các loại dâu, bông cải…

Để có thể trọng tốt không phải là một việc dễ dàng, nhưng ít nhất các quy tắc không quá khó: ăn uống điều độ nhưng đa dạng, ăn các thực phẩm tươi và chăm tập thể dục. Đừng để thực phẩm kiểm soát con người.