Xa xứ, nhớ cuộc sống không tiền mặt

Tháng 11-2023, tôi đặt chân đến Mexico để làm việc tại văn phòng mới khai trương của công ty. Nghĩ trong đầu sẽ sớm có tài khoản ngân hàng để nhận lương rồi tha hồ "quẹt thẻ" để thanh toán dễ dàng như ở Việt Nam, tôi quyết định không mang theo nhiều tiền mặt mà chỉ phòng thân vài trăm USD để đổi sang đồng peso địa phương xài tạm trong thời gian đầu.

Tâm lý ỷ lại này một phần là do đã quen với thủ tục mở tài khoản ngân hàng cá nhân ở Việt Nam khá nhanh gọn và không đòi hỏi giấy tờ gì ngoài căn cước công dân. Vả lại, tôi đinh ninh mình sẽ chẳng có việc gì cần dùng đến nhiều tiền mặt vì thời đại này mọi thứ đã có thể thanh toán không tiền mặt một cách thuận tiện.

Nhưng tôi không lường trước được quy định về mở tài khoản ngân hàng của Mexico khá nhiêu khê. Đối với người địa phương, yêu cầu tối thiểu là phải có một loại giấy tờ chứng minh nhân thân (có thể là giấy phép lái xe hoặc thẻ cử tri) và bằng chứng về nơi ở hiện tại được thể hiện qua hợp đồng cung ứng điện, nước hoặc Internet. Với người nước ngoài, ngoài những loại giấy tờ trên thì hộ chiếu cộng với thị thực làm việc cũng chưa đủ để có tài khoản ngân hàng.

Sau khi nhập cảnh Mexico, tôi có 30 ngày để liên hệ văn phòng Viện di cư quốc gia (INM) gần nhất để làm thẻ tạm trú nhân (residente temporal). Xong bước này xem như bạn đã được cấp một mã số định danh cá nhân của Mexico. 

Có thẻ tạm trú, bước tiếp theo là đặt lịch hẹn với cơ quan thuế địa phương (SAT) để xin cấp mã số thuế. Chỉ khi đầy đủ các loại giấy tờ này, bạn mới có thể đến ngân hàng yêu cầu mở tài khoản với đầy đủ chức năng.

Vì nhiều lý do khách quan lẫn chủ quan (hợp đồng Internet thể hiện địa chỉ không đúng với địa chỉ thực tế nên phải yêu cầu nhà cung cấp gửi lại bản mới, cổng đăng ký mã số thuế trực tuyến gặp trục trặc...) mà mất đến… 3 tháng kể từ khi đến Mexico tôi mới cầm được trên tay chiếc thẻ ngân hàng "quyền lực".

Nhưng với một người nước ngoài chân ướt chân ráo thì xem như trường hợp của tôi đã là khá may mắn. Trang Market Watch dẫn thống kê của Tập đoàn tài chính Susquehanna (Mỹ) cho thấy chỉ 49% người trưởng thành ở Mexico có tài khoản ngân hàng, tức vẫn còn khoảng 66 triệu người trưởng thành ở quốc gia Bắc Mỹ không được tham gia hệ thống ngân hàng.

Những người bạn mà tôi gặp ở Mexico khá bất ngờ khi biết Việt Nam có thị trường thanh toán di động phát triển và khả năng tiếp cận thanh toán không tiền mặt của người dân khá dễ dàng.

Chị Laura, quản trị viên hành chính cho một công ty dịch vụ công nghệ thông tin, cho biết trong số các anh chị em trong gia đình chỉ có một mình chị đủ điều kiện mở thẻ tín dụng vì may mắn được thừa hưởng tài sản của bố mẹ, dù em trai chị có mức thu nhập cao hơn. 

Anh David, người sở hữu một bất động sản cho thuê ở thành phố Guadalajara, cho rằng các biện pháp chặt chẽ để quản lý hệ thống tài chính dù gây bất tiện nhưng là cần thiết để bảo vệ người dân trước những rủi ro tiềm ẩn và tội phạm lừa đảo.

Mexico vẫn là một đất nước rất chuộng tiền mặt, các giao dịch bằng tiền mặt chiếm khoảng 66% khối lượng giao dịch thanh toán toàn quốc, theo sau là thẻ ngân hàng (27%) và thanh toán di động (7%), theo trang Thunes. 

Số liệu này thể hiện rõ tại các quầy thu ngân ở siêu thị hay cửa hàng, nơi người dân vẫn chủ yếu thanh toán bằng tiền mặt hoặc thẻ ngân hàng chứ hiếm khi thấy ai lấy điện thoại ra "quét".

Để phục vụ những người dân không được tiếp cận ngân hàng, hệ thống trên 20.000 cửa hàng tiện lợi thương hiệu Oxxo phủ khắp cả nước cho phép dùng tiền mặt để thanh toán các đơn hàng trực tuyến, tất nhiên có thu một khoản phí xử lý nhỏ. 

Năm 2019, trong một nỗ lực thúc thẩy thanh toán di động trong nước, Ngân hàng Trung ương Mexico (Banxico) ra mắt hệ thống CoDi cho phép người dùng quét mã QR để thanh toán thông qua ứng dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, nỗ lực này là một thất bại khi không thể khiến người dân trở nên mặn mà hơn với thanh toán di động. 

Trong tháng 9-2023, Banxico thống kê chỉ có vỏn vẹn… 55.685 lượt thanh toán bằng CoDi thành công trên tổng dân số xấp xỉ 129 triệu người.