​Đến vùng đất bị chối từ

Ngoài yếu tố lịch sử Bamyan còn nhiều cảnh đẹp tự nhiên. Ảnh: N.C.L.

Tôi và anh Denis (người Cộng hòa Czech) gặp nhau ở thủ đô Kabul, cùng muốn đến Bamyan dù phải đi ngang qua vùng Taliban chiếm đóng. Denis hỏi tôi trước khi xuất phát: “Bạn có thật sự thích và cần đến Bamyan không?”. Tôi trả lời: “Đó là mục tiêu chính của tôi trong chuyến đi đến Afghanistan lần này. Tôi mơ ước được bước trên cung đường tơ lụa ngày xưa”. Thế là lên đường.

Thánh đường Hồi giáo 800 năm tuổi mang đậm phong cách Ba Tư ở Herat. Ảnh N.C.L.

Giả làm dân địa phương

Ở bến xe Charika, bắc Kabul, một tài xế taxi chào mời chúng tôi khi trên xe đã được hai người. Ông nói với chúng tôi mọi thứ sẽ ổn hơn nếu đến Bamyan bằng taxi thay vì xe công cộng 8-16 chỗ ngồi.

Đi khoảng 10km khỏi Kabul. Mọi người trong xe bàn tán với nhau bằng ngôn ngữ Pashto với vẻ mặt lo lắng, tài xế taxi phải dừng xe dọc đường ba lần để tìm người nói được tiếng Anh. Cuối cùng đón được một sinh viên hỗ trợ.

Theo sinh viên này, có hai cung đường từ Kabul để đến Bamyan. Hướng thứ nhất sẽ đi qua tỉnh Wardak và đến Bamyan độ khoảng năm tiếng ngồi xe. Hướng thứ hai sẽ đi qua tỉnh Parwan, leo núi với độ cao 2.900m và đến Bamyan khoảng chín tiếng ngồi xe. Hướng thứ nhất ngắn nhưng khá nguy hiểm bởi phải đi qua vùng Taliban chiếm đóng 60km.

Chúng tôi yêu cầu tài xế đi theo hướng thứ hai và đồng ý trả thêm một khoản chi phí. Anh ta từ chối bởi anh và hai người còn lại trong xe muốn đến Bamyan sớm nhất vì lý do cá nhân. Sau ba phút hội ý, tôi và Denis quyết định làm bạn đồng hành với họ.

Tài xế taxi dừng lại ở một thị trấn nhỏ, yêu cầu chúng tôi mua khăn choàng và áo của người địa phương để cải trang. Theo anh, từ trên núi cao nhìn xuống, các phiến quân Taliban sẽ không phân biệt được chúng tôi với người bản địa.

Xe đi ngang qua những cánh đồng, nhìn thấy ai cũng đeo súng trên vai dù đang làm đồng hay chăn gia súc, chúng tôi hiểu rằng xe đang đi vào vùng Taliban chiếm đóng. Nhịp tim mỗi lúc càng nhanh theo nhịp lăn bánh xe, khuôn mặt lộ rõ sự căng thẳng. Tôi nói nhỏ với Denis: “Ngày ở Kabul, tôi không thích gặp cảnh sát, nhưng bây giờ tôi lại muốn thấy sắc phục cảnh sát ở đây càng nhiều càng tốt”.

Một góc Bamyan với hốc đá chứa tượng Phật đã bị Taliban phá hủy. Ảnh: N.C.L.

Kinh đô Phật giáo một thời

Ông Mohammad, chủ nhà trọ nhỏ ở thị trấn Bamyan, vô cùng ngạc nhiên khi biết chúng tôi đến đây bằng phương tiện công cộng. Bởi theo ông, chúng tôi khá mạo hiểm! Ông cho biết rất ít khách du lịch đến đây kể từ khi Taliban cho nổ tung hai tượng Phật lớn được đặt trong lòng núi nằm đối diện với thị trấn Bamyan khoảng 200m vào năm 2001.

Những người thợ cắt đá xây dựng thánh đường Hồi giáo ở Herat. Ảnh: N.C.L.

Là quốc gia nằm tiếp giáp giữa Nam Á và Trung Á, Afghanistan là cầu nối giao thương giữa con đường tơ lụa đến Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) và Ấn Độ. Từ Iran và Turkmenistan, con đường tơ lụa đổ vào và cũng hợp thành nhánh chính tại Bamyan.

Từ Bamyan, đoàn người ngựa tiến về Pakistan để đến Ấn Độ, một quốc gia được xem là “viên ngọc” của Nam Á về thương mại, đặc biệt về gia vị. Phật giáo từ Ấn Độ đi ngược theo con đường tơ lụa để quảng bá tôn giáo của mình đến các quốc gia Trung Á. Vì Bamyan là nơi các con đường tơ lụa hội tụ, nên Phật giáo chọn nơi đây là kinh đô ngoài Ấn Độ.

Mở chiếc máy tính cũ kỹ của mình, ông chủ nhà trọ cho chúng tôi xem lại hình ảnh những tượng Phật đứng cao nhất thế giới mà ông chụp hình trước khi bị Taliban phá hủy (hiện nay người Nhật đang thực hiện công tác trùng tu hai tượng Phật này).

Tượng Phật lớn cao 53m được xây dựng vào năm 544 nằm về hướng tây của dãy núi và tượng Phật nhỏ hơn cao khoảng 38m được xây dựng vào năm 591 nằm về hướng đông.

Xung quanh các pho tượng có khá nhiều hốc nhỏ trông tựa những ô cửa sổ khi nhìn từ xa chính là các khách sạn cho đoàn người lưu trú năm xưa. Thoạt nhìn, tôi lầm tưởng các ô cửa tách rời với nhau, nhưng khi khám phá bên trong mới biết chúng kết nối với nhau bằng các cầu thang tạo thành một dãy khách sạn liên hoàn rất đặc biệt.

Theo truyền thuyết, trên đường từ Tây An đến Ấn Độ học đạo, ngài Huyền Trang đã đến Bamyan vào năm 630. Trong các ghi chú trong nhật ký của Huyền Trang, Bamyan từng là kinh đô Phật giáo lớn trong thời cổ đại với hơn 10 trường dạy Phật giáo và hơn 1.000 sư tu tập nơi đây. Nhờ những bút tích ghi lại của ngài, người ta đã biết nhiều hơn về thành phố tôn giáo vàng son nằm trong thung lũng xanh tươi ở độ cao 2.000m.

Những ngôi nhà truyền thống của người Afghanistan tại Bamyan. Ảnh N.C.L

Cảnh sắc nơi đây thật kỳ thú, huyền bí đến lạ kỳ, cuốn hút mọi tay máy nhưng đầy ma mị, cảnh báo. Nhưng phải nói thêm dù gì đi nữa cũng không nên bất chấp những nguy hiểm, bất trắc rình rập trên đường đi. Tôi nhớ có người nói đây là vùng đất nguy hiểm nhất trên thế giới, vùng đất bị chối từ.

Những chiếc đĩa được làm bằng đá màu là món quà lưu niệm không thể thiếu khi đến Afghanistan. Ảnh:N.C.L.