Cuộc đại chuyển giao tài sản: Của cải trao tay, mà lòng lo ngay ngáy

Tuy nhiên, đằng sau viễn cảnh về những người trẻ bỗng chốc trở thành triệu phú là một thực tế đầy nghịch lý. Đứng giữa "đôi dòng nước", những người thừa kế một mặt đón nhận tấm vé đảm bảo cho tương lai, mặt khác lại loay hoay trong cuộc khủng hoảng đồ đạc, những áp lực tâm lý đè nặng và những bài toán thuế phí hóc búa.

Khối tài sản kếch xù và tấm vé của sự thịnh vượng an nhàn

Quy mô của cuộc chuyển giao này lớn đến mức các chuyên gia đánh giá có khả năng xoay trục nền kinh tế toàn cầu. Theo ước tính từ Cerulli Associates, khoảng 84,4 ngàn tỉ USD tài sản sẽ được chuyển giao tại Mỹ cho đến năm 2045. Trong số đó, có tới 72,6 ngàn tỉ USD sẽ trực tiếp chảy vào túi của những người thừa kế. 

Nếu nhìn rộng ra phạm vi toàn cầu, báo cáo từ Coldwell Banker Global Luxury cho thấy một tầng lớp tinh hoa mới đang hình thành, với khoảng 1,2 triệu cá nhân có tài sản ròng từ 5 triệu USD trở lên sẽ chuyển giao hơn 38 ngàn tỉ USD chỉ trong thập kỷ tới.

Sức mạnh tài chính của thế hệ đi trước thể hiện rõ nét nhất qua thị trường bất động sản. Tại Mỹ, dù chỉ chiếm 1/5 dân số, các Baby Boomer (sinh năm 1946 – 1964) lại đang nắm giữ 19,7 ngàn tỉ USD giá trị nhà đất, tương đương 41% tổng giá trị bất động sản cả nước. Đối với thế hệ Millennials, đây giống như một "chiếc phao cứu sinh" để sở hữu nhà cửa giữa bối cảnh lạm phát và giá cả leo thang. 

Ngoài bất động sản và tiền mặt trong ngân hàng, tài sản thừa kế còn là các danh mục đầu tư chứng khoán, cổ phiếu doanh nghiệp, quỹ tương hỗ, quỹ hưu trí giúp người thừa kế có ngay một bộ máy tạo thu nhập thụ động, theo tạp chí Forbes.

Cuộc đại chuyển giao không phải sắp mà là đã bắt đầu diễn ra. Nhiều bậc cha mẹ giàu có không đợi đến khi qua đời mới để lại tài sản mà mua bất động sản cao cấp cho con cái ngay bây giờ. 

Theo tờ Wall Street Journal, tại Manhattan, những căn hộ cao cấp có giá từ 15 - 30 triệu USD đang được các bậc phụ huynh giàu có "chốt đơn" cho con cái ở độ tuổi 20-30. Thay vì phải vật lộn hàng thập kỷ để tích lũy, những người trẻ này được trao sẵn một bệ phóng để bỏ xa các rào cản tài chính thông thường.

Một độc giả bình luận ngay dưới bài viết của Wall Street Journal chia sẻ về sự ổn định suốt đời khi nhận được 75.000 USD thừa kế từ mẹ vào cuối thập niên 1990, số tiền vừa đủ để trả dứt điểm khoản thế chấp tại Washington DC, tạo ra một bước ngoặt thay đổi hoàn toàn quỹ đạo cuộc đời mình.

Sự gia tăng tầm quan trọng của tài sản thừa kế đang làm thay đổi cấu trúc kinh tế tại các quốc gia phát triển. Dòng vốn này hiện chiếm khoảng 10% GDP tại các nền kinh tế tiên tiến, tăng gấp đôi so với giữa thế kỷ 20. 

Tại Anh, số liệu thống kê cho thấy một xu hướng đáng kinh ngạc: cứ ba người sinh vào những năm 1980 thì sẽ có một người nhận được khoản thừa kế vượt quá mười năm thu nhập trung bình của họ.

Áp lực tâm lý đè nặng lên vai người thừa kế

Tuy nhiên, không phải cuộc chuyển giao nào cũng êm đẹp. Nếu như ở một số quốc gia đang phát triển, tài sản thừa kế thường dẫn đến những cuộc tranh chấp sứt đầu mẻ trán, lôi nhau ra tòa, thì ở nhiều nơi khác, nó lại mang hình hài của một gánh nặng tâm lý và quản trị.

Tỉ phú người Mỹ Bobby Castro (sinh năm 1967) từng bày tỏ một nỗi lo chung của tầng lớp giàu có khi dẫn số liệu thống kê tới 70% khả năng thế hệ thứ hai sẽ làm tiêu tán hoàn toàn thành quả của thế hệ đầu tiên. 

Áp lực phải giữ gìn và phát triển khối tài sản hàng trăm triệu USD là một gánh nặng kinh khủng đối với những người trẻ vốn chưa có nhiều kinh nghiệm thương trường. Họ không chỉ nhận tiền, mà còn nhận cả nỗi sợ làm thất thoát di sản của cha mẹ.

Business Insider nêu ví dụ: khi nỗi đau mất cha còn chưa nguôi ngoai, cô gái 28 tuổi Chelsea Atkinson đã bị "vây hãm" bởi quyết định nâng cấp hay bán lại ngôi nhà thừa kế với nhiều kỷ niệm tuổi thơ. Những thủ tục hành chính phức tạp và trách nhiệm pháp lý ập đến đúng lúc tinh thần suy sụp nhất đã khiến người thừa kế rơi vào trạng thái khủng hoảng thực sự.

Bên cạnh đó, một khía cạnh ít được nhắc đến nhưng lại vô cùng nhức nhối chính là cuộc "khủng hoảng đồ đạc". Thế hệ Baby Boomer lớn lên trong thời kỳ kinh tế thịnh vượng và có xu hướng tôn thờ vật chất, sưu tầm mọi thứ như một cách khẳng định giá trị. 

Ngược lại, Business Insider đánh giá thế hệ Millennials theo đuổi lối sống tối giản và linh hoạt. Việc phải nói "không" với những món đồ mà cha mẹ đã trân trọng cả đời nhưng mình lại không thích hoặc không cần đã gây ra cảm giác tội lỗi nặng nề.

Nhiều người thừa kế cảm thấy như đang "ném bỏ ký ức" của cha mẹ khi quyết định thanh lý đồ đạc. Những món đồ trở thành sự lưỡng nan giữa tài chính và tình cảm, giữ không được mà bỏ không xong. 

Điển hình là câu chuyện của Nick Malis: người mẹ nghệ sĩ để lại cho anh hẳn hai căn nhà chứa đầy đồ sưu tầm, từ 10.000 hộp đựng kẹo Pez đến vô số tạp chí cũ và đủ thứ hầm bà lằng khác. Với người mẹ, đó là ký ức, với Nick, đó là một mê cung không lối thoát, mất cả chục năm cũng chưa xử lý hết.

Để cuộc chuyển giao mượt mà ít bi lụy

Vấn đề nảy sinh cũng tạo điều kiện cho những triết lý và phương thức quản trị di sản mới, nơi sự giao tiếp và chuẩn bị chủ động được đặt lên hàng đầu thay vì im lặng chờ đợi cái chết.

Nhiều gia đình hiện đại, theo ghi nhận của Wall Street Journal, đã không còn để lại mọi thứ theo cách thụ động. Thay vào đó, họ cùng nhau lập nên "Kế hoạch di sản 100 năm", tổ chức các cuộc họp gia đình định kỳ để đào tạo con cái về kinh doanh và quản lý tài sản ngay từ khi cha mẹ còn khỏe mạnh. 

Các cấu trúc pháp lý hiện đại như công ty gia đình hay quỹ ủy thác được áp dụng không chỉ để tối ưu hóa thuế mà còn để tạo ra một cơ chế bảo vệ, ngăn chặn sự lãng phí tài sản từ sự thiếu kinh nghiệm của thế hệ sau.

Song hành với những kế hoạch tài chính chặt chẽ là sự thay đổi sâu sắc trong tư duy hưởng thụ và cho đi. Một bộ phận không nhỏ thế hệ Baby Boomer đang dần ủng hộ triết lý "Die with Zero" (Chết với con số 0). Họ chọn cách tiêu dùng hết tài sản của mình cho những trải nghiệm cá nhân như du lịch vòng quanh thế giới hoặc đóng góp cho cộng đồng thay vì tích trữ cực đoan. 

Những người này tin rằng việc hỗ trợ tài chính cho con cái khi chúng còn trẻ, như giúp mua nhà đầu tiên hay khởi nghiệp, mang lại giá trị thực tế và niềm hạnh phúc lớn hơn nhiều so với một khoản thừa kế khổng lồ khi các con đã bước sang tuổi trung niên và không còn quá cần đến nó.

Câu chuyện về cha của biên tập viên Chris Rovzar của Bloomberg là một minh chứng ấm áp cho tư duy này. Ở tuổi gần 80, thay vì để lại một kho tàng súng cổ đầy thách thức về mặt pháp lý và bảo quản cho con cái, ông đã tự tay dọn dẹp di sản của mình - tỉ mỉ chụp ảnh từng món đồ, lập danh sách gửi cho các con chọn món họ thích, rồi chủ động gọi thợ đến thanh lý toàn bộ phần còn lại. Hành động đó không chỉ trả lại cho ông một không gian sống gọn gàng mà còn là món quà vô giá về sự thanh thản cho các con sau khi ông ra đi.

Còn đối với những người buộc phải nhận những bộ sưu tập chất chồng, các chuyên gia về lối sống cũng hiến mẹo nhỏ giải tỏa lắng lo. Những người sáng lập SimplifyNYC (công ty chuyên về "dọn dẹp đa thế hệ") đề xuất một tiêu chuẩn đơn giản trên Bloomberg: nếu một món đồ không được chạm tới hoặc sử dụng trong vòng 2 năm, đã đến lúc phải để nó ra đi.

Chuyên gia thanh lý Janelle Stone thì khuyên không nên thuê kho lưu trữ cho những món đồ thừa kế nhằm "trì hoãn quyết định" vì chỉ tốn kém chứ chẳng ích gì. Như trường hợp một người cha đã trả tới 18.000 USD trong 10 năm chỉ để giữ lại những món đồ mà sau này các con ông đều không muốn nhận.

Mẹo tâm lý tinh tế nhất có lẽ đến từ tác giả Cameron Huddleston khi cho rằng người nhận thừa kế hãy cứ nói "có" khi cha mẹ tha thiết muốn mình giữ một món đồ kỷ niệm. Thực chất, điều họ muốn trao đi là sự an tâm rằng di sản của họ được trân trọng chứ không hẳn muốn con cái phải dùng nó mãi mãi. Sau khi đã hoàn thành trách nhiệm tinh thần đó, người thừa kế có thể quyên tặng hoặc thanh lý chúng nếu nó không phù hợp với không gian sống.

Đại chuyển giao tài sản không chỉ là con số, mà là tiếp nối giá trị sống của thế hệ trước. Di sản thực sự không phải là những bộ sưu tập bám đầy bụi mà là sự tự do tài chính, những bài học về văn hóa và cả sự buông bỏ. 

Tại Nhật Bản, cuộc chuyển giao này diễn ra theo kịch bản khắc nghiệt hơn nhiều. Với mức thuế thừa kế thuộc hàng cao nhất thế giới, lên tới 55% đối với tài sản lớn, người thừa kế chỉ có vỏn vẹn 10 tháng để thanh toán khoản thuế khổng lồ này bằng tiền mặt.

Hệ quả tất yếu là sự bùng nổ của các Akiya (nhà hoang) trên khắp đất nước mặt trời mọc. Hiện nay, Nhật Bản có hơn 9 triệu akiya, chiếm gần 14% tổng lượng nhà ở. Những "ngôi nhà ma" này không chỉ làm mất mỹ quan mà còn khiến giá trị bất động sản xung quanh sụt giảm khoảng 24,7 tỉ USD chỉ trong vòng 5 năm. Nhiều người trẻ ở đô thị thà từ chối nhận thừa kế để tránh nợ nần còn hơn là phải gánh vác một ngôi nhà cũ nát ở nông thôn với chi phí bảo trì và thuế phí đắt đỏ.

Trước 'vấn nạn' này, một số địa phương đã thành lập những "ngân hàng nhà bỏ hoang" và cung cấp các khoản hỗ trợ tài chính đáng kể, từ 500.000 đến 1,5 triệu Yên, nhằm khuyến khích người trẻ cải tạo những ngôi nhà cũ thành cơ sở lưu trú du lịch hoặc không gian sáng tạo.

Thậm chí, xu hướng quyên góp tài sản cho các tổ chức phi lợi nhuận và bệnh viện cũng đang tăng mạnh, đặc biệt là với những người cao tuổi không có người thừa kế, biến tài sản cá nhân thành nguồn lực phát triển cho cộng đồng thay vì trở thành tài sản vô chủ.

Nhưng đau xót hơn là số phận của hơn 1,27 triệu chủ doanh nghiệp trên 70 tuổi sẽ không có người kế nhiệm vào năm 2025. Những người thừa kế phải chọn hoặc tiếp quản một công việc kinh doanh mình không đam mê, hoặc bán lại cho các quỹ đầu tư tư nhân, một hành động vốn từng bị coi là sự phản bội truyền thống gia đình sâu sắc.