Hành trình chăm sóc sức khỏe

Mỗi chúng ta càng ngày càng thấm thía giá trị không gì sánh nổi của sức khỏe. Sức khỏe, là lời chào, là lời cầu chúc, là mong muốn, khát vọng. Nhưng cái quý giá đó nhiều khi lại bị chúng ta coi thường, và ít khi nghĩ cho tường tận: sức khỏe là gì?

Sức khỏe như sắc đẹp phụ nữ

Ta thường cho rằng, khỏe tức là không bị ốm. Do vậy, ta chỉ giật mình, biết mình không còn khỏe nữa, khi đã nằm trong bệnh viện, và hối tiếc khi nghĩ lại mình đã phung phí, đã tùy tiện với sức khỏe của mình thế nào. Ước gì, mỗi chúng ta đều tôn trọng, yêu quý và bảo vệ sức khỏe của mình như phụ nữ đối với sắc đẹp của họ.

Thật ra, sức khỏe là tất cả những gì chúng ta có. Sức khỏe gồm 3 thành phần cơ bản: sức khỏe thể chất - cái khỏe của thân ta; sức khỏe tinh thần - cái khỏe của tâm ta; và sức khỏe xã hội - phần thể hiện tương tác giữa cơ thể và môi trường. 

Sức khỏe thể chất bao gồm vận động, dinh dưỡng, hô hấp và giấc ngủ. Sức khỏe tinh thần chia thành trí tuệ, cảm xúc và tâm linh. Thành phần thứ ba, sức khỏe xã hội, phụ thuộc vào môi trường sống mà quan trọng nhất, gồm môi trường tự nhiên, môi trường lao động và môi trường sinh hoạt.

Như vậy, sức khỏe là mỗi bước đi, mỗi việc làm, là miếng ăn, hơi thở, giấc ngủ, là sự học tập, là trí nhớ, sự hiểu biết, là vui buồn, hờn giận, là niềm tin hay sự thương yêu, là ngôi nhà ta ở, là bầu trời trên đầu ta, là mảnh đất dưới chân ta, là quan hệ với mọi người ở cơ quan và cả những gì ta gặp trên đường phố…

Trước đây, ta ốm khi lao động quá cực nhọc, khi đói khát hay khi bị nhiễm trùng. Rồi nhờ tiến bộ về công nghệ và văn hóa, chúng ta có điều kiện lao động nhẹ nhàng hơn, di chuyển thuận lợi hơn, và mức vận động giảm hẳn xuống. 

Rồi thực phẩm cũng được "nâng cấp": đồ ngọt, đồ uống có ga, thức ăn nhanh…, để cuối cùng chúng ta bị các bệnh mạn tính không lây, do rối loạn chuyển hóa, như xơ vữa mạch máu, ung thư, các bệnh tự miễn, đột quỵ…

Người ta gọi đấy là các bệnh của thời đại công nghiệp, khi điện tử và cơ khí đỡ đần công việc nặng nhọc của con người, rồi định đoạt luôn số phận họ. 

Con người lười vận động, ăn uống thừa thãi và sai lầm, kết quả là đánh mất luôn sức khỏe - phẩm chất quý giá nhất của cuộc sống. Tự nhiên cho ta cái gì mà ta không dùng thì rồi nó sẽ hỏng, ở đây là hỏng mất hệ vận động - đặc trưng cơ bản của mọi hệ thống sống.

Với hệ thần kinh còn nghiêm trọng hơn. Ở thời đại thông tin và số hóa, công nghệ tác động mạnh mẽ đến hoạt động của não bộ con người. Chúng ta được cung cấp rất nhiều thông tin, không chỉ nội dung vô cùng phong phú, mà còn cách truy cập cũng vô cùng tiện lợi. 

Cách chúng ta sử dụng bộ não thay đổi nhanh chóng, đôi khi chúng ta cho rằng, chẳng cần dùng bộ não để nhớ nữa. Thậm chí cũng chẳng cần suy nghĩ, tư duy nữa, đã có AI làm hộ cả rồi.

Chúng ta mất một số năng lực mà tự nhiên vốn đã tạo ra cho bộ não để sinh tồn. Và đấy cũng dần dần trở thành một vấn đề sức khỏe. Hơn nữa, một xã hội với quá nhiều thông tin cũng gây ra quá tải lớn với bộ não, sinh ra những rối loạn. 

Sự chú ý, tập trung mất đi, sự phân tán, sao nhãng tăng lên. Chúng ta cảm thấy cuộc sống căng thẳng hơn, nhiều âu lo hơn. Xã hội bây giờ không chỉ nhiều người béo phì, mà còn rất đông người trầm cảm.

Môi trường sống của chúng ta đã khác trước hoàn toàn: ô nhiễm nước và không khí, màu xanh của cây cối, của những cánh rừng hay những cánh đồng, vạt cỏ… không còn được như xưa. 

Trên mạng xã hội, chúng ta bị thao túng tâm lý, bị lừa gạt, bị kích động…, và dù sống trong rất nhiều liên kết, chúng ta lại cảm thấy cô đơn. Những cảm xúc gia đình, bè bạn hay đồng nghiệp không còn chặt chẽ như xưa nữa. Tất cả những yếu tố ấy gây ra rối loạn nghiêm trọng về mặt sức khỏe, mà chúng ta chưa lưu tâm tới, chứ nói gì đến chuyện xử lý?

Cho nên, nói đến sức khỏe bây giờ là phải nói đến sức khỏe theo nghĩa toàn diện. Hơn nữa, sức khỏe không chỉ là một trạng thái ("tôi khỏe, không bị ốm"), mà là một quá trình. Ta nói đến hành trình chăm sóc sức khỏe, một hành trình của tất cả xã hội, và của mỗi chúng ta. 

Cha mẹ đã cho ta sinh mệnh, nhưng sức khỏe là thứ ta phải tự tạo ra và gìn giữ lấy trong suốt cuộc đời.

Những vấn đề công nghệ liên quan sức khỏe

Những năm vừa qua, ở Trung tâm Y học Việt Đức, Bệnh viện Quân y 175, đã tiến hành một số nghiên cứu cả về cơ bản lẫn về công nghệ trên lĩnh vực này.

Để mỗi người có thể thực hiện hành trình chăm sóc sức khỏe, cần phát triển 3 yếu tố: phải có ý thức về sức khỏe của mình, phải có nhận thức về sức khỏe của mình, và phải có công nghệ để hỗ trợ cho việc thực hiện kế hoạch của mình. 

Từ đó Trung tâm đã phác thảo chương trình "Chăm sóc sức khỏe chủ động, toàn diện, liên tục dựa trên công nghệ cá thể hóa". Các công nghệ được triển khai là công nghệ cá thể hóa, mở rộng và nâng cao thuộc lĩnh vực phục hồi chức năng và các công nghệ luyện tập thể dục thể thao (TDTT).

Nội dung theo đuổi, yêu cầu xã hội và mong đợi của mọi người là chăm sóc sức khỏe toàn diện, nên kiến thức nền tảng phải được xây dựng và phát triển dựa trên khoa học về sức khỏe, một khoa học liên ngành, với cốt lõi là y học, với sự liên kết của TDTT, sinh học, tâm lý học, vật lý, tin học… 

Chúng ta phải tìm cho mỗi cá thể một chương trình sinh hoạt riêng, phù hợp, được chuẩn bị trên cơ sở các phép lượng giá chuẩn mực, được thực hiện qua một số các bài tập phối hợp, được kiểm tra, đánh giá, hiệu chỉnh thường xuyên nhờ một hệ thống phương pháp và thiết bị tiêu chuẩn. 

Quá trình thực hiện, nghiên cứu và đào tạo sẽ giúp chúng ta dần dần hình thành một lĩnh vực chuyên môn mới, bao quát được chuyên ngành này.

Nói đến TDTT, ta thường nghĩ tới TDTT đỉnh cao (luyện tập để thi đấu), TDTT theo phong trào (các môn tập ở cơ quan, trường học, các hoạt động đông người…), TDTT giải trí (chơi cho vui).

Luyện tập TDTT trong hành trình chăm sóc sức khỏe có những đặc điểm rất khác biệt. Thứ nhất, đấy là những bài tập lồng ghép thống nhất với các hoạt động khác trong sinh hoạt thường ngày. 

Nó nằm ngay trong bữa ăn, giấc ngủ, trong khi đi mua sắm hay thăm bạn bè. Thứ hai, đây không đơn thuần là luyện tập thể chất, mà là luyện tập toàn diện. Chẳng hạn các bài tập về nhận diện và quản trị cảm xúc, các bài tập tâm lý… 

Thứ ba, nguyên tắc tập trong chăm sóc sức khỏe là luyện tập hướng vào trong để nhận diện và phát triển bản thân, chứ không phải đi theo những chuẩn mực để nâng cao thành tích. Trong luyện tập TDTT chăm sóc sức khỏe, hướng dẫn viên về cơ bản là người đồng hành, để hướng dẫn và dìu dắt, nhiều hơn là chỉ bảo và lãnh đạo.

Tại sao phải như thế? Vì hành trình chăm sóc sức khỏe là quá trình chủ động, tự giác, với mục tiêu cuối cùng là tạo ra một lối sống mới của riêng mình, tự mình lựa chọn và theo đuổi. Mình không tập vì chạy theo người khác, cũng không tập vì áp lực từ người khác. 

Phải là xuất phát từ bên trong mình. Phải biết cách tạo một thói quen mới cho mình. Điều này thì các nhà tâm lý học giỏi hơn cả. Hiện nay người ta bắt đầu nói về một chuyên ngành y học mới: y học về lối sống. 

Mà nói đến lối sống cũng là nói đến một vấn đề thể thao - văn hóa. Thoát khỏi quan niệm bệnh tật, vấn đề sức khỏe trở thành một vấn đề sống động trong đời sống, bao quát nhiều lĩnh vực, đáp ứng những nhu cầu mới xuất hiện và tăng nhanh trong xã hội.

Tới đây cần phải nói đến y học và chăm sóc sức khỏe cá thể hóa, với công nghệ cũng cá thể hóa. 

Chúng ta hãy hình dung lại một quá trình dài: từ chiếc máy tính như một nhà máy, đến máy tính để bàn, rồi chiếc laptop có thể để ngay đầu giường hay mang theo mình đến chiếc điện thoại di động với tính năng mở rộng nhanh chóng, và các thiết bị đeo, tiêu biểu là đồng hồ đeo tay. 

Ta đo được tất cả, các tham số tim mạch, giấc ngủ, vận động, các chỉ số huyết áp, năng lượng, đường huyết và oxy, kể cả những thứ trừu tượng như sự căng thẳng, nỗi lo lắng hay mức độ trầm cảm. Tất cả đều được số hóa, đo trong thời gian thực, lưu trữ và xử lý. 

Để ta tự có một bộ dữ liệu về sức khỏe trong tầm tay, mọi lúc mọi nơi. Hồ sơ ấy là cơ sở để bác sĩ hay chuyên gia giúp ta có một đánh giá đúng, tìm ra cách thức thích hợp để đưa ra các lời giải hành xử một cách liên tục và toàn diện.

Hành trình chăm sóc sức khỏe về cơ bản là thực hiện tại nhà, nghĩa là ngoài bệnh viện, nhưng được giám sát, điều hành bởi các nhà chuyên môn theo chuẩn y học. 

Khi bạn bị ốm phải vào bệnh viện, thì đã kèm theo một bộ dữ liệu khá toàn diện và đầy đủ về tất cả những gì xảy ra trước đó. Một sự chuẩn bị tốt, một hệ thống chặt chẽ kết nối chăm sóc sức khỏe tại nhà với khám - chữa bệnh trong bệnh viện, ước mơ chỉ có thể thực hiện trong thời đại số hóa.

Đã đến lúc chúng ta bắt đầu xây dựng nền công nghiệp sức khỏe.■