Tiếng trống sấm

TTCT - Ngày 10-12, chiếc trống sấm lớn nhất VN (vượt qua cả chiếc trống làm để kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long) vừa được làm xong tại Hoàng Xá (Nguyên Xá, Vũ Thư, Thái Bình).

Phóng to

Mặt trống khi hoàn thành

Chiếc trống khi hoàn thành có chiều cao 2,63m, đường kính bề mặt 2,17m, độ dày của lớp da mặt trống là 1cm. “Trong suốt 50 năm với nghề làm trống, đây là chiếc trống lớn nhất tôi làm. Nó như một kỳ công trong đời người, đời nghề” - nghệ nhân Phạm Công Nghị, 67 tuổi (ở Đọi Tam, Duy Tiên, Hà Nam), xoa xoa đôi bàn tay tự hào nói.

Nhưng ý tưởng làm trống thì không phải của ông. Một buổi tối tháng mười, đang chuẩn bị ngủ thì ông Nghị thấy có khách đến đặt làm trống. “Nghe hỏi kích thước mà mình hoảng. Để làm cái trống có kích thước như thế thì tốn công tìm vật liệu lắm. Nếu thiếu thì không ra gì. Nhưng mấy người khách nói yên tâm, họ sẽ lo tìm đủ, ông chỉ việc làm. Những người khách đó là mấy anh em ở đội đánh trống lừng danh khắp miền Bắc: làng đạo Hoàng Xá. Họ nói đặt trống để mừng Giáng sinh và năm mới. Thảo nào kiểu chơi cũng khác người” - ông Nghị kể.

Để làm một chiếc trống, việc đầu tiên là phải có hai vật liệu gỗ mít và da trâu.

Liên hệ gần chục nhà máy thuộc da khắp cả nước, bà con làng Hoàng Xá đều nhận được câu trả lời: không có! Liên hệ mãi với lái trâu và sang tận bên Lào và Trung Quốc tìm mất bao công sức, người Hoàng Xá mới có được hai bộ da trâu như ý nghệ nhân.

Phóng to

Nghệ nhân Phạm Công Nghị (người trên cùng) cùng nhóm thợ làm chiếc trống sấm lớn nhất VN

Có được da trâu lại lo tìm gỗ mít. “Xưa nay tang trống chỉ có thể làm băng gỗ mít thì trống vang mới to và có tiếng như sấm được” - ông Nghị giải thích. Nghe làng làm trống lớn, nhiều người dân Hoàng Xá đã tự nguyện đem đến 22 cây mít mà “lâu nay vẫn xum xuê quả”. Áng chừng chưa đủ, ông Nghị và người làng sang các làng khác mua đem về thêm chín cây. Từ số gỗ mít này, ông Nghị cho xẻ làm 102 thanh tang, mỗi thanh có độ dày 3,3cm. “Thừa hay thiếu 1mm là dở, đền số gỗ mít cho làng” - ông Nghị nghiêm khắc căn dặn những thợ xẻ.

Tối 2-10, trước mặt bà con Hoàng Xá, ông Nghị và hơn chục người khác khoanh đám đất rộng giữa làng nổi lửa hành lễ làm trống. “Từ đó đến ngày hoàn thành, tôi và các anh em thợ làm ngày làm đêm, cơm bà con nấu cho ăn bưng tận ra bãi. Mưa căng bạt làm, căng mặt trống thì phải bắc giáo như xây nhà” - ông Nghị kể. Chiếc trống hoàn thành, người dân Hoàng Xá hào hứng như vừa xong một kỳ công. Riêng ông Nghị sụt 4kg, mắt trũng sâu thâm quầng vì thiếu ngủ.

Những người già Đọi Tam nói làng đã làm trống trên 1.000 năm: năm 986, được tin vua Lê Đại Hành sửa soạn về làng cày ruộng tịch điền khuyến nông, hai anh em nhà nọ là Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản đã tự tay làm một cái trống to để đón vua. Tiếng trống vang như sấm rền nên về sau hai ông được dân làng tôn là Trạng Sấm, tổ nghề của làng.

Chiếc trống để chuẩn bị cho đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long -Đông Đô - Hà Nội cũng do bàn tay của những nghệ nhân hàng đầu làng trống Đọi Tam làm. Chiếc trống có đường kính 2,01m, cao 2,65m hiện đang được trưng bày tại Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội). Người chủ trì làm chiếc trống là anh Bùi Minh Tuấn, một nghệ nhân trẻ. Vào đúng thời khắc thiêng liêng: giao thừa năm mới 2010, tiếng trống này sẽ vang lên báo hiệu địa danh Thăng Long - Hà Nội bước sang tuổi 1.000.