Bóng đá đỉnh cao và xung đột Á - Phi - Âu

TTCT - Sau khi Harry Kane ra đi, Son Heung Min trở thành ngôi sao số 1 của Tottenham. Nhưng trong 1 tháng tới, CLB thành London buộc phải nhường cầu thủ mang băng đội trưởng cho tuyển Hàn Quốc, và không chỉ có mình Tottenham...

Các CLB châu Âu khổ sở

Đầu tháng 1-2024, Son sẽ trở về khoác áo tuyển Hàn Quốc thi đấu VCK Asian Cup 2023. Anh không phải là ngôi sao duy nhất của Premier League, hay rộng hơn là bóng đá châu Âu, trở về châu Á thực thi nghĩa vụ với đội tuyển quốc gia.

Ngoài Son, Hàn Quốc còn có Hwang Hee Chan - ngôi sao của Wolverhampton, và Kim Ji Soo - tiền đạo trẻ đang khoác áo Brentford, là những cầu thủ đang chơi ở Premier League. Các tuyển thủ Hàn Quốc đang chơi ở châu Âu còn có Kim Min Jae - trung vệ trụ cột của Bayern Munich, Lee Jae Sung (Mainz05), Lee Kang In (PSG)…

Nhưng xét số lượng cầu thủ chơi bóng ở các giải vô địch hàng đầu châu Âu, Nhật Bản mới là số 1 châu Á. Wataru Endo (Liverpool), Takehiro Tomiyasu (Arsenal), Kaoru Mitoma (Brighton), Takumi Minamino (Monaco), Takefusa Kubo (Real Sociedad), Daichi Kamada (Lazio)… là những cầu thủ mà một khi hội quân về với tuyển quốc gia đều sẽ làm đau đầu CLB chủ quản, bởi tầm ảnh hưởng của họ với đội bóng.

Khốn khổ cho các CLB ở Premier League, bởi diễn ra song song với Asian Cup còn có AFCON (Giải vô địch bóng đá châu Phi). Nếu so với các quốc gia châu Á, các đội tuyển châu Phi mới thực sự là "thế lực" chi phối làng bóng đá thế giới.

Nottingham Forest, một CLB giàu truyền thống của Premier League, có tổng cộng 6 cầu thủ phải trở về châu Phi để thi đấu AFCON. Tottenham, vốn đã mất Son Heung Min vì Asian Cup, sẽ mất nốt 2 tiền vệ quan trọng nữa là Yves Bissouma (đội tuyển Bờ Biển Ngà) và Pape Matar Sarr (Senegal) cho AFCON. Còn Liverpool phải nhả bộ đôi trụ cột Mohamed Salah (Ai Cập) và Endo vì cả hai đấu trường.

Trong 7 năm chơi bóng cho Liverpool, Salah chỉ phải nghỉ vỏn vẹn 2 trận vì chấn thương. Nhưng mặt khác, anh đã phải trở về thi đấu AFCON đến 3 lần vào giai đoạn giữa mùa. Có đến 2 lần trong đó, Salah cùng tuyển Ai Cập tiến vào đến tận trận chung kết. Vì Giải vô địch châu Phi, Salah bỏ lỡ ít nhất 15 trận đấu cho Liverpool vào giai đoạn quan trọng của mùa giải.

Dù luôn kêu ca về lịch thi đấu do UEFA sắp xếp, HLV Jurgen Klopp không thể phàn nàn gì chuyện Salah trở về hội quân với tuyển Ai Cập. Giống như Son với Hàn Quốc, Salah là biểu tượng của bóng đá Ai Cập, thậm chí là với cả thế giới Ả Rập hay cộng đồng người Hồi giáo. Ngăn cản một cầu thủ như Salah trở về thực thi nghĩa vụ với quốc gia sẽ làm dấy lên làn sóng phản đối chắc chắn không ích lợi gì cho Liverpool.

Vì sao AFC và CAF không linh hoạt?

Tất cả đều dẫn đến câu hỏi tại sao liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) và châu Phi (CAF) vẫn kiên quyết tổ chức các giải vô địch châu lục ở khoảng thời gian tréo ngoe như vậy, thay vì đẩy giải sang mùa hè như World Cup, Euro hay Copa America?

Với châu Phi, họ thực ra đã muốn thay đổi từ năm nay. Ban đầu CAF lên kế hoạch đăng cai AFCON lần thứ 33 vào mùa hè 2023. Nhưng rồi sau khi xem xét nhiều yếu tố, CAF buộc phải đồng thuận với chủ nhà Bờ Biển Ngà rằng tổ chức vào tháng 1 như mọi năm sẽ thuận lợi hơn về mặt thời tiết.

Đây là yếu tố quan trọng khiến hầu hết các kỳ AFCON đều phải tổ chức vào tháng 1 - thời điểm khí hậu dễ chịu hơn so với những tháng hè nóng hầm hập. Nhưng dù sao, trước mắt CAF đã khẳng định giải đấu năm 2025 (chủ nhà Morocco) sẽ diễn ra vào tháng 6 - một bước cách mạng thực sự.

Thời tiết cũng là lý do khiến nhiều quốc gia Trung Đông ưa chuộng tổ chức giải đấu vào cuối hoặc đầu năm hơn là giữa năm. World Cup 2022 là ví dụ rõ ràng nhất.

Thêm vào đó, nhiều nền bóng đá hùng mạnh ở Đông Á như Hàn Quốc và Nhật Bản hiện vẫn duy trì hệ thống mùa giải gói gọn trong năm dương lịch, bắt đầu vào cuối tháng 2 và kết thúc vào tháng 12. Việc Asian Cup diễn ra vào tháng 1 do đó phù hợp với cả hai khu vực Đông và Tây Á.

Trong quá khứ, Asian Cup từng được tổ chức vào mùa hè, nhưng AFC đã chuyển thời gian sang tháng 1 từ giải năm 1984, và đến nay họ chưa có ý định xem xét lại. Bóng đá châu Á nói chung mới có Nhật Bản và Hàn Quốc là 2 nước có nhiều cầu thủ chơi bóng tại châu Âu. Xung đột với lịch thi đấu của Premier League hay Serie A không phải là vấn đề của đa số các thành viên AFC còn lại.

Nhưng mặt khác, Asian Cup chỉ diễn ra 4 năm/lần, trong khi AFCON diễn ra 2 năm/lần. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino từng công khai kêu gọi CAF nên xem xét giảm mật độ thi đấu, nhưng Patrice Motsepe, chủ tịch CAF, thẳng thừng từ chối. Ông Motsepe tin rằng việc CAF tổ chức AFCON thường xuyên sẽ mang lại lợi ích kinh tế cho châu Phi, và cụ thể là các liên đoàn bóng đá.

Không giống châu Âu, các nền bóng đá châu Phi - dù là nơi cung cấp cầu thủ ngôi sao cho các giải đấu hàng đầu - không có nhiều cơ hội kiếm tiền. 80% doanh thu của CAF là từ Tổ chức AFCON.

Nếu nói đến chuyện tiền bạc, Infantino hay Aleksander Ceferin (chủ tịch UEFA) khó lòng mở miệng công kích những đồng nghiệp ở lục địa đen. Bản thân FIFA và UEFA đã không ngừng thương mại hóa các giải đấu của họ, thông qua mở rộng quy mô, gia tăng số trận đấu, bất chấp rủi ro với cầu thủ vì lịch thi đấu quá dày.

Bản thân Premier League cũng không thể phàn nàn các cơ quan quản lý bóng đá, khi chính họ là giải đấu phá vỡ thông lệ về kỳ nghỉ đông. Khi mà các cầu thủ của La Liga, Bundesliga, Serie A trải qua ít nhất 2 tuần nghỉ lễ Giáng sinh và đầu năm mới, những cầu thủ ở xứ sương mù phải nai lưng thi đấu với mật độ 3 trận/tuần trong giai đoạn này.■

Không về không xong

Trong đội hình hiện tại của Liverpool có một ngôi sao từng từ chối nghĩa vụ tham gia đội tuyển. Đó là Joel Matip của tuyển Cameroon. Năm 2017, Matip từ chối lên tuyển để tập trung cho AFCON năm đó. Tranh cãi nổ ra, dẫn đến kết cục là trung vệ của Liverpool giã từ đội tuyển quốc gia, kèm thêm án phạt từ FIFA - không cho phép anh thi đấu cho Liverpool trong 2 trận. Nhưng Matip chưa bao giờ tỏ ra hối hận. Anh tin rằng việc không phải ra sân ở AFCON - vốn diễn ra vào giữa mùa giải - sẽ giúp mình tập trung tốt hơn cho CLB.

Với hầu hết các cầu thủ châu Á và châu Phi, nếu có đủ trình độ chơi bóng cho một CLB Premier League, cán cân giữa sự nghiệp CLB và tuyển quốc gia sẽ lệch hẳn về phía nơi trả lương cho họ. Nhưng vì FIFA có quy định rõ ràng, các cầu thủ cũng như CLB không thể từ chối đội tuyển quốc gia. Cụ thể, những ai từ chối lên tuyển quốc gia ở AFCON và Asian Cup cũng sẽ bị cấm ra sân cho CLB trong cùng khoảng thời gian này.