Cạp đất để làm giàu

Phóng to

Ông Út Máy bên chiếc xe cuốc mới mua giá 240 triệu đồng

Điều tréo ngoe là dân xứ này trước nay chỉ biết trồng lúa và tràm, nhưng bây giờ người ta gọi họ là... làng cạp đất!

Cách thị trấn Thạnh Hóa một con sông Vàm Cỏ Tây nhưng lúc này xã Thuận Nghĩa Hòa đã bị mùa nước nổi bao vây tứ phía. Tôi thắc mắc: “Năm nào nước cũng ngập mênh mông như vậy mà dân dám sắm máy đào đất hạng nặng (mọi người thường gọi là xe cuốc) sao?”. Chủ tịch xã Lê Văn Khoe (Bảy Khoe) cười xòa: “Thiệt mà, xã này có 1.400ha lúa hai vụ, 1.200ha tràm, thu nhập bình quân đầu người chưa được 1,6 tấn lúa/người/năm, là một trong những xã nghèo của huyện nhưng người dân đang sở hữu 85 chiếc xe đào đất trị giá không dưới 25 tỉ đồng, tập trung ở hai ấp Vườn Xoài, Vàm Lớn. Bà con đem xe đi làm ăn khắp các tỉnh, thành chứ xứ này đâu có gì cho họ đào, cuốc”.

Rủ nhau theo nghề...

Theo tay Bảy Khoe, tôi thấy một chiếc máy đào đất kềnh càng vàng chóe nằm chễm chệ trước ngôi nhà đẹp lộng lẫy. Chủ nhà là người đàn ông to lớn đã ngoài sáu mươi tên Út Máy, người từ tay trắng nhảy vô nghề xe cuốc và đang sở hữu sáu chiếc. Ông Út thanh minh: “Xe nhà đi làm ăn hết trơn rồi. Chiếc này mới mua giùm thằng cháu, 240 triệu đồng đó”.

Trong căn nhà sang trọng, Út Máy ngồi rung đùi: “Tui mới cất được căn nhà này hồi năm ngoái, trị giá hơn 600 triệu đồng, tiền dành dụm tích cóp bằng nghề xe cuốc từ năm 2000”. Ông Út thật thà kể trước năm 2000 cả gia đình ông chuyên mua bán cừ tràm, năm được năm thất. Thấy người ta đua nhau vay mượn tiền sắm xe cuốc làm ăn, ông Út và vợ “lên ruột”, bàn nhau đi Thủ Đức (TP.HCM) thuê liền một lúc hai chiếc xe đào đất để... bon chen với thiên hạ.

Thuê xe 20 triệu đồng/chiếc/tháng đã tá hỏa, đến lúc ra nghề mới dở khóc dở cười vì thứ gì đụng vô cũng tốn bạc triệu: thuê xe tải chở máy đào đất từ Thạnh Hóa xuống Đầm Dơi (Cà Mau) đào vuông tôm giá 5 triệu đồng/chiếc, thuê sà lan chở máy từ nơi này qua nơi khác giá 2 triệu đồng/chuyến, chưa kể tiền dầu nhớt, tài xế, nhân công, ăn uống.

Mới làm được bốn tháng ông Út Máy lỗ 60 triệu đồng, xanh mặt, bỏ nghề xe cuốc quay lại nghề buôn bán cừ tràm. “Nhưng tui vẫn tức, sao thiên hạ xung quanh làm ăn tấn tới mà mình lỗ nặng?” Nghiền ngẫm mãi Út Máy mới phát hiện: xe thuê là xe cũ, máy móc hư hỏng liên tục và công việc thất thường nên lỗ lã là chuyện tất nhiên. Nhưng lúc đó làm gì có tiền mua một chiếc Kobeco mới tinh giá 20.000-30.000 USD” - ông Út nhớ lại.

Tích cóp đến năm 2002, vay mượn thêm vốn ông Út Máy mua được chiếc Kobeco 04 còn tương đối mới giá 185 triệu đồng, đóng thêm chiếc sà lan 100 triệu đồng chở máy xuống Thới Bình (Cà Mau) đào vuông tôm thuê, chỉ sau một năm đã gỡ vốn. Từ đó ông Út làm ăn càng ngày càng khá lên, đến nay sắm được sáu chiếc, quanh năm lặn hụp khắp các tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, Kiên Giang đào đất thuê cho các chủ vuông tôm. “Xe cuốc cả xã này đều đi làm ăn ở miệt dưới chớ trên này có chuyện chi mà làm. Gần đây tụi tui còn nhận đào ao cho mấy ông chủ nuôi cá tra ở Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang nên cũng kiếm ăn được” - ông cười khà khà, nói.

Hiện nay dân trong xã thích sử dụng xe cuốc Kobeco, Komatsu của Nhật mới nguyên với giá chót cũng trên 10.000 USD/chiếc. Để chiếc xe bánh xích kềnh càng nặng 13-15 tấn hoạt động được khắp vùng sông nước miền Tây, họ còn phải sắm thêm cho mỗi xe một sà lan tự hành, giá đóng không dưới 150 triệu đồng/chiếc. “Nói chung nếu không có bạc trăm triệu trong túi, không ai dám nhảy vô nghề này” - Bảy Khoe góp chuyện.

Cạp đất “khép kín”

Phóng to

Mỗi chiếc xe cuốc dù lớn hay nhỏ đều phải có một sà lan tự hành để vận chuyển đi khắp các tỉnh ĐBSCL làm ăn: xe và sà lan giá chót 300 triệu đồng

Trong khi đó giá xăng dầu, nhân công tăng gấp đôi, chưa kể các chi phí không tên khác. Tôi hỏi “chi phí không tên” gồm những gì, Ba Nam trầm ngâm cho biết: đào 1 giờ, 1m3 hay 1ha đều phải tốn 30% tiền dầu nhớt, 10% cho tài xế, 10% tiền “cò” đất và 20% tiền nhân công, cơm nước, chủ xe chỉ còn 30%. Đó là chưa kể chi phí nhậu nhẹt với các “anh em địa phương”, bồi dưỡng “anh em làm công vụ” trên đường sà lan vận chuyển xe cuốc đi từ tỉnh này qua tỉnh nọ.

Chưa hết, ngoài chuyện “hiếu hỉ” với địa phương thì các chủ xe cuốc còn phải nộp “lệ phí làm ăn”: nơi ít thì một triệu đồng, nơi nhiều như huyện Duyên Hải (Trà Vinh) phải đóng góp 3-5 triệu đồng. “Xe đang làm mà gặp cán bộ địa phương đến vận động đóng góp quĩ Vì người nghèo, xây dựng giao thông nông thôn... cũng phải bấm bụng đóng, không nộp đố có làm ăn được: nay không cho dỡ cầu đưa sà lan qua, mai hạch hỏi tạm trú tạm vắng của cả nhóm, mệt lắm” - Nam ngao ngán nói.

Những chủ xe cuốc ở Thuận Nghĩa Hòa nói rằng nếu làm ăn suôn sẻ thì mỗi tháng một xe có thể mang về lợi nhuận 15 triệu đồng sau khi trừ mọi chi phí. Nhưng trong chuyện làm ăn những xui rủi, tai họa là điều không tránh khỏi. Ba Nam nói do làm liên tục nên bơm thủy lực của gàu cạp đất luôn trở chứng, bệnh thường gặp nhất là bể ống dẫn dầu, nhớt.

Mỗi lần như vậy chủ xe mất toi không dưới 10 triệu đồng, chưa kể thiệt hại do xe máy nằm không mấy ngày. Điều đáng sợ thứ nhì là... chìm sà lan, chủ yếu do tài công bất cẩn. “Mỗi lần sà lan, xe máy bị chìm trục vớt sửa chữa xong mất đứt hơn 30 triệu đồng. Còn chuyện bất cẩn để xe bị lún sình thì chi phí kéo “cục sắt” nặng cả chục tấn lên khỏi bùn không dưới 5 triệu đồng” - ông Út Máy cho biết.

Công bằng mà nói từ khi xã có “nghề cạp đất”, nhiều thanh niên trai tráng địa phương có thêm việc làm. Bảy Khoe cho tôi biết những thanh niên đi theo xe làm nhân công lâu ngày đều trở thành tài xế kiêm luôn tài công sà lan, nhiều người đã tự học, thi lấy được bằng lái xe bánh xích, bằng thuyền trưởng tàu sông. “Nói chung chủ xe, tài xế, thợ phụ đều là người của xã, khép kín” - Bảy Khoe tự hào khoe.

Dân Thuận Nghĩa Hòa bây giờ vẫn nói từ khi dàn xe cuốc của xã đi làm ăn khắp đồng bằng thì những chiếc xáng cạp lạc hậu từng làm mưa làm gió suốt nhiều thập niên đã “hết thời oanh liệt”, nghề xe cuốc đang ăn nên làm ra, góp phần không nhỏ trong việc phát triển “sự nghiệp nuôi tôm sú và nuôi cá tra ở miền Tây”.

Nhưng trong góc khuất của “làng cạp đất” Thuận Nghĩa Hòa, tôi vẫn nghe mọi người nhắc những chuyện “sinh nghề tử nghiệp” thật buồn như trường hợp các ông Sáu L., Tư R., Sáu D... phá sản, sạt nghiệp vì xe cuốc; chuyện con trai của chủ xe Hai P. chết tại trận vì bị nguyên chiếc gàu cạp rớt trúng đầu do hư bơm thủy lực của cần trục; chuyện con trai chủ xe Bảy D. đứng ngắm nghía chiếc xe đang thử máy để chọn mua thì bị gàu xúc đất quơ ngang, chết tại chỗ...

Nhưng chung qui “nghề cạp đất” đang trở thành một nghề ăn nên làm ra ở xứ đồng bưng phèn trũng này. Nói như ông Út Máy: “Hồi xưa ông bà hay la rầy con cháu: làm biếng thì có nước... cạp đất mà ăn. Bây giờ cạp đất ra... tiền đó nghe”.