Đến đảo quốc của Nữ thần tình yêu

TTCT - Phát xuất từ Brussels, ba giờ rưỡi sau máy bay đáp xuống phi trường quốc tế Paphos, thành phố của nữ thần tình yêu Aphrodite - một địa danh được UNESCO công nhận là di sản văn hóa nhân loại.

Phóng to

Ngày sinh của thần Vệ Nữ, tác phẩm của danh họa Ý Botticelli (1445-1510)

Theo huyền thoại Hi Lạp, Paphos là con của Pymalion và nàng Galatea. Nguyên Pymalion tạc được tượng một mỹ nhân tuyệt trần bằng ngà voi. Tác phẩm quá đẹp đến nỗi Pymalion đâm ra si tình và đau khổ. Thương tình, nữ thần Aphrodite ban quyền sống cho bức tượng và Pymalion có được diễm phúc kết hôn cùng người đẹp do chính mình tác tạo là nàng Galatea. Kết quả sau đó là một đứa con chào đời được đặt tên là Paphos. Để ghi nhận lòng biết ơn của mình đối với nữ thần tình yêu, Paphos cho xây thành phố mang tên mình, riêng tặng nữ thần Aphrodite.

Thành phố được xây bên cạnh nơi Aphrodite đã xuất hiện. Một ngôi đền lớn thờ nữ thần tình yêu cũng được dựng lên. Không may sau đó một trận động đất lớn đã phá hủy toàn bộ thành phố và ngôi đền.

Sau này Paphos được xây dựng lại, trở thành cố đô của đảo quốc Cyprus (thời kỳ thuộc vua Ptolemy, Ai Cập và sau đó thuộc đế quốc La Mã). Paphos hiện đại không hổ danh với sắc đẹp thiên thần của nữ thần tình yêu.

Phóng to

Nơi sinh của thần Vệ Nữ

Ở đây và khu lân cận, đâu đâu du khách cũng nhìn thấy khu vườn đầy hoa lá và ngạt ngào hương thơm, hoa cúc, hoa chanh, hoa mimosa, hoa lài..., những vườn cây trái: đào, nho, táo, lê, ôliu..., những rừng thông ngút ngàn, những đồi núi chập chùng, những hẻm đá vôi hiểm hóc và bao bọc xung quanh là những bãi biển cát vàng mời gọi. Đất đai phì nhiêu vì có nguồn gốc núi lửa nên nông nghiệp phát triển phong phú.

Đi thăm những danh lam thắng cảnh của vùng này, đáng chú ý nhất là khu vực các nhà cổ nằm trên dải đất vàng mênh mông sát biển với những nền nhà trang trí bằng mosaic bị chôn vùi vì động đất đã hơn 16 thế kỷ và mới được khai quật gần đây (1965). Tại địa điểm này, người ta tìm thấy một nhà hát cổ (Odeon) có sức chứa cả ngàn người, được xây dựng từ năm thứ 2 sau Công nguyên.

Khu mộ vua (Tombs of Kings) là khu nghĩa địa rộng lớn của tầng lớp quyền quí dưới thời đế chế Ai Cập cai trị, thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên. Các ngôi mộ được đục khắc từ những tảng đá sừng sững với những cột đá hoành tráng. Những dấu vết hình chữ thập, những hình vẽ trên vách đá chứng minh ngày xưa người có đạo Thiên Chúa đã đến ẩn núp khi bị đàn áp.

Cyprus là một đảo quốc chỉ có 800.000 dân, với diện tích 9.000km2 (16 lần đảo Phú Quốc của Việt Nam, 1/35 nước Việt Nam). Năm 2007 Cyprus đã tiếp đón 2 triệu du khách. Tại đây người đi bộ là vua. Bạn chỉ cần đặt chân xuống lòng đường là tất cả các xe ngừng lại, và người lái xe luôn ra hiệu mời mọc, nhường lối đi với nụ cười thân thiện.

Nền kinh tế của Cyprus chủ yếu là dịch vụ (75%) so với công nghiệp (20%) và nông nghiệp (5%), trong đó du lịch chiếm phần áp đảo. Thu nhập bình quân của người dân (miền nam) hơn cả các nuớc châu Âu trung bình: 23.000 USD, trong khi đó miền bắc, vùng Thổ Nhĩ Kỳ chiếm giữ, chưa đạt phân nửa (11.000 USD).

Phóng to

Sân khấu Odeon

Nhưng điều tôi ngưỡng mộ nhất là kiến trúc đô thị đặc biệt tại thành phố Paphos, di sản văn hóa nhân loại. Ngay cả các khu nhà hiện đại cũng mang một vẻ đẹp Hi Lạp thuần khiết, đồng bộ và hài hòa. Mọi góc cạnh, mọi chi tiết đều tiềm tàng ẩn hiện trí tuệ của ai đó. Những hồ chứa nước trên mọi nhà đều có một màu duy nhất: màu trắng.

Và 90% nhà dân đều có tấm năng lượng mặt trời. Mỗi gia đình muốn có hệ thống nước ấm này phải chi khoảng 1.000 euro, sau năm năm thì lấy lại vốn và tuổi thọ tối thiểu được nhà cung cấp bảo đảm là 20 năm. Đây là chủ trương tiết kiệm năng lượng hữu hiệu của nhà cầm quyền. Tôi tự hỏi những chính sách tiết kiệm thuộc loại này sao không thấy tại Việt Nam, một xứ sở nắng chang chang quanh năm mà phải liên tục cắt điện vì không đủ cung ứng cho người tiêu dùng!

Người gốc Hi Lạp cư trú từ thuở xa xưa ở Cyprus, thời của huyền thoại trận chiến thành Troy, nhưng lại nằm sát nách cường quốc phía bắc Thổ Nhĩ Kỳ. Có lẽ đây là lý do chính giải thích số phận khốc liệt của người dân Cyprus. Mãi đến năm 1960 Cyprus mới giành được độc lập từ tay người Anh sau năm năm kháng chiến vũ trang do EOKA lãnh đạo.

Tuy nhiên, hiệp định Zurich và London không đem lại nền hòa bình bền vững cho đảo quốc này. Việc phân chia quyền lực giữa hai cộng đồng chính là cộng đồng gốc Hi Lạp (77%), cộng đồng gốc Thổ (18%, không kể 150.000 dân Thổ mới đến sau 1974) có những bất cập tự tại, chính phủ khó điều hành nhà nước trên thực tế. Năm 1963, Tổng thống Cyprus Makkarios đề nghị quốc hội 13 thay đổi hiến pháp nhưng vì thấy bị bớt quyền, cộng đồng Thổ đã phản đối quyết liệt, Thổ Nhĩ Kỳ hăm dọa xâm lấn. Phải có sự can thiệp trực tiếp của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc căng thẳng mới tạm thời được xoa dịu.

Phóng to

Khu lăng mộ của các vị vua

Năm 1974 chính quyền quân phiệt Hi Lạp do Mỹ ủng hộ tổ chức đảo chính lật đổ tổng thống Cyprus. Cuộc đảo chính cực hữu này đã phá vỡ khối đoàn kết toàn dân của cộng đồng Hi Lạp. Kẻ thù phương bắc nhân cơ hội này xâm lấn Cyprus. 37,6% lãnh thổ Cyprus bị quân đội Thổ cưỡng chiếm, 70.000 dân gốc Hi Lạp phải “di cư” vào nam và 50.000 dân gốc Thổ phải “tập kết” ra bắc. Phi trường duy nhất của Cyprus rơi vào tay người Thổ và thủ đô Nicosia trở thành thủ đô duy nhất trên thế giới còn bị chia cắt.

Một nhà nước mới được thành lập năm 1984 tại miền bắc, song chỉ có một nước duy nhất thừa nhận là Thổ Nhĩ Kỳ.

Đảo quốc Cyprus hiện nay vẫn duy trì thực tại chia cắt ngay cả khi Liên Hiệp Quốc tổ chức trưng cầu dân ý tại hai miền tháng 4-2004: 76% dân miền Nam gốc Hi Lạp đã bỏ phiếu không ủng hộ giải pháp thống nhất của tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Kofi Annan, trong khi đó 65% cư dân miền Bắc bỏ phiếu thuận!

Ngày 1-5-2004, Cộng hòa miền nam Cyprus trở thành thành viên chính thức của Liên hiệp châu Âu. Ngày 1-1-2008, Cyprus bắt đầu sử dụng đồng euro như là đơn vị tiền tệ chính thức.

Tuy ở Cyprus sáu ngày nhưng tôi cũng tranh thủ đi du ngoạn ngoài vùng Paphos hai lần. Lần thứ nhất đi Limassoul ngang qua nơi sinh của nữ thần Aphrodite. Vùng di tích Kourio nằm trên một ngọn đồi trệt sát biển. Đây là những biệt thự tráng lệ được xây dựng thời cổ La-Hi. Những biệt thự xa xưa đồ sộ và hoành tráng.

Bên trong các biệt thự người ta còn khai quật và bảo tồn được những hoa văn mosaic tinh tế còn nguyên vẹn màu sắc rực rỡ. Các vị quí tộc ở đây thường tổ chức những buổi trình diễn ca kịch trên một sân khấu có sức chứa lên đến 3.500 người. Tôi cũng đi thăm những làng mạc tiêu biểu lân cận còn giữ lại sắc thái truyền thống: làm rượu vang thủ công, đền làng thờ Thiên Chúa, phụ nữ chuyên nghề đan vải trang trí. Tương truyền danh họa, nhà khoa học Ý thời Phục hưng Leonardo da Vinci, tác giả bức tranh nổi tiếng Mona Lisa hiện đang lưu trữ tại Bảo tàng Louvre (Paris), đã có lần đến đây mua vải trang trí trong giai đoạn Cyprus trực thuộc Cộng hòa Venice.

Lần du ngoạn thứ hai, chúng tôi được đi thăm thủ đô Nicosia, một thành phố không lớn lắm, chỉ có 171.000 dân. Vốn si mê khảo cổ, tôi đề nghị đi thăm nhà bảo tàng vật cổ Nicosia. Nhà bảo tàng này được xây dựng rất sớm (1908) và lưu trữ khá đầy đủ những di sản văn hóa kéo dài từ thời thượng cổ xưa đến 9.000 năm. Ở đây không chỉ có những bức tượng cổ Ai Cập, La-Hi hoành tráng, đồ sộ mà còn có những vật dụng, đồ trang sức đầy sức sống của thời xa xưa, được khai quật, định loại, sắp xếp một cách rất khoa học... Dinh thự của tổng giám mục, đài lưu niệm nền tự do là những nơi du khách không thể bỏ qua.

Nhưng điều làm tôi khó có thể quên là cuộc dạo phố trung tâm Nicosia dọc theo con đường thời thượng nhất, đường Ledra nổi tiếng, hiện thân của một giai đoạn đau thương chia cắt từ ngày Thổ Nhĩ Kỳ đưa quân chiếm cứ phía bắc Cyprus. Chúng tôi không đi được hết đường vì quân đội Thổ Nhĩ Kỳ còn đóng chốt phía bên kia bức tường khá thô sơ làm bằng gỗ, còn gọi là bức tường Attila.

Những bức ảnh chụp trên đường Ledra cũng lại là những bức ảnh cuối cùng của Nicosia chia cắt. Ngay hôm sau, khi đáp máy bay về đến nhà tại Bỉ, vừa mở đài truyền hình, tôi đã thấy có tin:

“Chính quyền Nam và Bắc, Tổng thống Demetris Christofias (cộng đồng Hi Lạp) và lãnh đạo cộng đồng Thổ Mehmet Ali Talat vừa ra một bản tuyên bố sẽ tổ chức hội đàm về việc thống nhất Cyprus trong tháng 6-2008 sắp đến. Trong khi chờ đợi, hai vị lãnh đạo quyết định dẹp bỏ các đồn kiểm tra tại Nicosia, đặc biệt mở lại con đường Ledra cho dân cả hai miền tự do đi lại”

Lịch sử Cyprus đang bước qua một trang khác. Bản tin cũng nói rõ: chính quyền miền Bắc cũng ra quyết định trao trả toàn bộ những cửa tiệm bỏ trống của người gốc Hi Lạp di cư vào Nam để họ có thể thu hồi và sinh hoạt thương mại bình thường như trước đây.

Tổng thống miền Nam Demetris Christofias là đảng viên Đảng Cộng sản Cyprus, mới vừa đắc cử trong một cuộc bầu cử tự do đa đảng cách ngày tôi đến Paphos chỉ mới hai tuần.