Kho thóc ông Oai

Phóng to

Mỗi lần chứng kiến cảnh chết chóc vì đói khát, ông Đinh Xuân Oai (61 tuổi) thêm đau lòng. Từ trung tâm xã Trà Sơn vào tới bản Cao Sơn chỉ có một cách là đi bộ ròng rã 4-5 giờ. Đó là lúc trời nắng, đường khô, còn mưa một trận thì khu vực này hầu như bị cô lập hoàn toàn vì đường trơn trượt, đèo dốc thăm thẳm. Hầu như vào mùa mưa nào đồng bào ở bản Cao Sơn cũng đều lâm vào cảnh đói ăn, họ chỉ còn biết nhìn qua khe cửa lạy trời hết đổ nước. Và mỗi đợt lũ về như vậy, dân ở đây đói trầm trọng từ nửa tháng đến cả tháng rưỡi. Lúc gặp cảnh ốm đau, bệnh tật đột ngột họ chỉ biết ăn rau rừng để cầm cự.

Đó chưa phải là cùng cực nhất, với người Ca Dong, nếu trong nhà có tang lễ mà không có bát cơm đầy để cúng người khuất núi, cúng thần linh thì đó mới là một sự xúc phạm ghê gớm thần linh và con người. Cứ suy nghĩ miên man như vậy về cuộc sống đồng bào ở Cao Sơn, ông Oai chợt lóe lên ý tưởng: “Phải có kho thóc dự trữ cho người Cao Sơn”. Nhưng ngặt nỗi là làm sao để đồng bào Ca Dong vui vẻ nhận sự giúp đỡ vì họ rất sĩ diện, rất ngại sự giúp đỡ của người ngoài cộng đồng.

“Đã đến lúc không để đồng bào thiếu ăn, đói khổ, bệnh tật và chết chóc mãi nữa”. Vậy là một ngày cuối tháng 11-2006, người Ca Dong ở Cao Sơn ngơ ngác khi có một ông lão vận chiếc áo bộ đội đã ngả màu, vai gùi lúa, tay vác rựa, hì hục vào rừng chặt cây, cưa xẻ, đục đẽo gần một tháng tròn để cái kho hiện hình với sức chứa gần 3 tấn thóc. Ông Oai đổ những hạt thóc đầu tiên vào kho từ cái bì ông gùi theo.

Phóng to

Bà Sấy cho biết: “Khi nào thiếu ăn tôi cũng được kho thóc giúp đỡ cả một gùi lúa đầy”

Mỗi vụ lúa ông Oai chỉ thu được hơn chục ang lúa, mà nhà ông thì đến chín miệng ăn. “Xây kho đã khó, kiếm thóc bỏ vào cái kho đó càng khó bội phần” - ông trầm ngâm. Nửa đêm ông bật người dựng vợ là bà Hồ Thị Trương dậy và nói: “Tui sẽ trích lương hưu của tui và của bà để mua thóc bỏ vào kho”. Sáng dậy, ông lấy hai cái sổ lương đi vào... bản Cao Sơn để mua lúa.

Nhưng sao lại mua lúa của đồng bào và bỏ vào kho để phục vụ lại chính họ? Ông Oai lý giải: “Thân tui già, đường sá vô bản phải băng rừng, vượt đèo dốc cao thì làm sao cõng lúa vô được. Hơn nữa mua lúa của đồng bào cũng sẽ làm họ hiểu và tin tưởng vào cái kho thóc hơn”. Thế là lương hưu của vợ chồng ông bị cắt mất 600.000 đồng để mua hơn 2 tạ lúa bỏ vào kho.

Ngay khi hoạt động, kho thóc ông Oai đã phát huy tác dụng rõ rệt. Trận lũ năm 2007, hơn 300 nhân khẩu của bản Cao Sơn bị cô lập với bên ngoài hơn một tháng. Trong bản không có cách gì để cầu cứu với xã, huyện. “Nước suối Chiêu dữ lắm. Lúa của mình còn nằm trên nương, trên rẫy mà không dám lội qua suối để lấy. Trong nhà hết cái để bỏ vô bụng. Mấy đứa con của mình nằm lăn ra sàn vì đói. Lúc nớ trưởng bản mở kho thóc ông Oai lấy thóc cho nhà mình và nhiều nhà khác. May mà có kho thóc của ông Oai” - ông Hồ Văn Giá nhớ lại. Năm đó, nhiều bản làng phải trông chờ cứu trợ bên ngoài, còn Cao Sơn thì tự lực cánh sinh cũng nhờ những hạt thóc quí giá của ông Oai.

Kho thóc không chỉ cứu trợ đồng bào kịp thời lúc thiên tai mà nhiều người, nhiều gia đình trong bản gặp lúc hoạn nạn đều được giúp đỡ. Cách đây không lâu, vợ ông Đinh Văn Xuân không may lâm bệnh qua đời. Bản thân ông thì đau ốm liên miên, chân bị tàn tật không thể lên nương. Biết chuyện, ông Oai không những xuất lúa trong kho để lo ma chay cho vợ ông Xuân mà còn dành một phần để ông Xuân ăn. Ông căn dặn trưởng bản: “Khi nào trong bản có ai ốm đau hay hết cái ăn thì phải mở kho cứu trợ ngay”.

Hai chị em Hồ Thị Hải và Hồ Thị Hoa mồ côi cha mẹ từ lúc mới chập chững biết đi cũng được cứu trợ. Rồi bà Đinh Thị Sấy (70 tuổi) mù lòa cả hai mắt không thể làm lụng, bà Đinh Thị Lan (60 tuổi) sống một thân một mình, Đinh Thị Xoan bị liệt bẩm sinh... và nhiều cảnh thương tâm khác đều nhận được sự giúp đỡ kịp thời từ kho thóc. Nâng niu những hạt thóc quí, bà Sấy xúc động: “Tui chỉ quẩn quanh ở góc nhà, chẳng làm được cái chi. Ai cho cái gì thì ăn, không thì thôi. Mà từ khi có cái kho, tui chẳng lo thiếu ăn nữa. Phải chi mắt tui sáng lấy một lần để tui nhìn mặt ông Oai mà cảm ơn ông”.

Nhưng thóc cũng có hạn mà người cần được giúp đỡ thì không xuể, ông Oai lại bàn với già làng, trưởng bản đề nghị mọi người chung tay góp thóc. Lần này thì cả bản, nhà nào cũng sẵn sàng xuất “hầu bao”. Đang phơi phóng lúa để chuẩn bị nhập kho thóc, chị Đinh Thị Xa chia sẻ: “Mình phải góp lúa vô chứ. Lỡ khi nhà mình gặp chuyện gì thì được giúp đỡ”.

Theo qui ước, cứ sau mỗi vụ thu hoạch, nhà nào khấm khá thì góp 20kg thóc, không thì 5-10kg tùy tâm. “Có như thế mới duy trì được lâu dài và cũng để giúp đỡ được nhiều người hơn” - ông Oai vui vẻ nói. Dù kho được dựng để chứa mấy tấn thóc nhưng hầu như trong kho luôn dao động khoảng vài tạ là cùng. Theo ông Oai, tháng nào nhà kho cũng phải mở cửa để xuất. Riêng năm 2007, kho này đã xuất hơn 5 tạ lúa để giúp đỡ đồng bào. Vì thế, mỗi khi thấy lúa trong kho vơi đi nhiều mà chưa đến vụ thu hoạch, ông Oai lại lấy lúa trong nhà hoặc tiền lương hưu của mình để mua lúa bỏ vô.