Quá khứ trên vòng quay bánh xe

Phóng to

Chiếc xe đạp đầu tiên của loài người được làm bằng gỗ - Ảnh: Đình lạc

Phóng to

Thử đạp xe cổ tại công viên Sakai - Ảnh: Hồng Phương

Từ chiếc xe đạp thế hệ đầu tiên làm toàn bằng gỗ đến xe đạp địa hình hiện nay, có thể tạm chia ra năm giai đoạn “tiến hóa” như sau:

Draisine - tổ tiên của xe đạp. Ông Baron von Drais (Đức) là người tiên phong sáng chế chiếc xe đạp làm bằng gỗ năm 1818. Để chuyển động, người ta leo lên yên và dùng chân tì xuống mặt đất đẩy xe. Sự cân bằng đạt được là nhờ bánh trước kết hợp với tay lái. Và trò chơi lái xe này nhanh chóng trở nên phổ biến trong giới thượng lưu châu Âu.

Michaux - “xe đạp cà tàng”. Năm 1861, hai cha con Pierre và Ernest Michaux chuyên sản xuất sườn xe ở Paris (Pháp) đã nghĩ ra cách gắn tay quay và bàn đạp để chạy bánh trước. Nó được làm bằng sắt thay vì bằng gỗ và trở thành mẫu xe đạp đầu tiên được sản xuất hàng loạt. Những cuộc đua xe đạp bắt đầu với những “cỗ máy” này, nhưng nó bị dằn xóc mạnh khi lái trên những con đường rải sỏi của châu Âu. Đó là lý do nó có tên “xe đạp cà tàng “ở Anh.

Xe đạp thông thường. Những năm 1880, đua xe đạp trở nên phổ biến. Để tăng tốc độ, người ta làm bánh trước to hơn để tăng khoảng cách đường đi của mỗi vòng quay của bàn đạp. Tuy nhiên, điều đó gây nguy hiểm bởi dễ bị lộn nhào ra đằng trước do sức hút của trọng lực khi hãm phanh, đồng thời người lái cũng gặp khó khăn khi trèo lên hay trèo xuống. Trong cuộc cách mạng công nghiệp, nước Anh được biết đến như “xưởng sản xuất của thế giới” và cho ra lò một lượng lớn xe đạp thông thường.

Xe đạp an toàn. Yếu tố chính được quan tâm trong phát triển xe đạp chính là sự an toàn. Năm 1879, một người Anh tên Lawson đã sáng chế bộ phận dây xích truyền động đằng sau bánh xe. Cỗ máy này của ông được gọi theo tiếng Anh là “bicycle” bắt nguồn từ tên tiếng Pháp là “bicyclette”. Sau đó, năm 1885 Hãng Starley của Anh sản xuất mẫu Rover, một loại xe có bánh trước và sau bằng nhau, bản chất gần giống với xe đạp hiện đại ngày nay.

Vai trò hoạt động của bánh xe được phân chia rõ: bánh trước lái và bánh sau chuyển động theo, người lái bước lên xuống dễ dàng nên lái xe an toàn hơn. Nhiều phiên bản của loại xe đạp này được sản xuất hàng loạt phù hợp cho mọi đối tượng.

Xe đạp tiện dụng. Thế hệ xe đạp an toàn chiếm lĩnh thế giới hơn 50 năm. Để tạo sự thoải mái trong cuộc sống, những chiếc xe đạp ra đời đáp ứng hơn nữa nhu cầu của con người như: xe đạp đua, xe đạp địa hình, xe đạp đôi, lại phân ra xe đạp nam, xe đạp nữ, xe đạp trẻ em...

Không phải ngẫu nhiên bảo tàng lịch sử xe đạp duy nhất trên thế giới có ở Sakai, một thành phố thanh bình. Tại đây, tỉ lệ người cao tuổi và sử dụng xe đạp trong cuộc sống cũng cao nhất ở Nhật. Sakai cũng là quê hương của ngài Sen-no-Rikyu - người nghiên cứu, sáng lập trường phái trà đạo nổi tiếng ở Nhật.