Sinh nghề, non nghiệp

Phóng to

Một khóa sinh viên nghệ thuật tốt nghiệp. Bước vào đời, khả năng diễn xuất chuyên nghiệp chưa chắc giúp họ có thể nối dài được sự nghiệp sau đó - Ảnh: Nhân vật cung cấp

Phương Kiều tham gia bộ phim Lọ lem thời @ trong một vai phụ khi còn là sinh viên. Người bạn cùng Trường Sân khấu - điện ảnh của Kiều là Tuyết Anh cũng may mắn được Công ty Sena chọn cùng tham gia. Và dù chỉ đóng vai phụ nhưng đó là những công việc khởi đầu mà cả Phương Kiều lẫn Tuyết Anh đều vui mừng, vì là một trong những cơ hội khởi đầu mà nhiều người bạn khác đang theo học nghề diễn viên vẫn mong ước.

Tìm cách để được nhận một vai diễn nào đó, thông qua công việc, như là một cách giới thiệu mình và hi vọng sẽ lọt vào mắt xanh của các nhà sản xuất hay đạo diễn vẫn là phương thức truyền thống mà các sinh viên nghệ thuật, diễn viên trẻ áp dụng.

Cũng như những câu chuyện kể về James Dean hay Marilyn Monroe đi đến kinh đô điện ảnh Hollywood với chút tiền còm trong túi và về sau trở thành những ngôi sao huyền thoại, nhiều bạn trẻ từ các tỉnh cũng như ở ngay Sài Gòn bước chân vào các nơi đào tạo diễn viên với giấc mơ một ngày nào đó sẽ thành đạt.

Nhưng trong cuộc đời thật, những cơ may như Phương Kiều hay Tuyết Anh có được không dành cho nhiều người, mặc dù có thể khi tốt nghiệp họ được đánh giá là những diễn viên đầy tiềm năng và có nghề. Nhiều sinh viên của trường khi được hỏi đều đồng ý với ý kiến cho rằng chỉ khoảng 30% người được đào tạo nghề sau đó có thể tồn tại và “níu” được nghiệp diễn xuất của mình, còn lại đều phải tìm cho mình một kế hoạch B của đời. Một nguồn năng lượng lớn của xã hội vẫn thường xuyên được tạo dựng để rồi biến mất một cách vô ích như vậy.

Ngay cả với Phương Kiều, dù sau khi vào vai chính hết sức thành công trong bộ phim 32 tập có tên Cha dượng (2009) và được nhiều người khen ngợi, dường như nghiệp diễn viên của Kiều cũng vẫn mong manh, khiến cô phải nghĩ đến chuyện chọn một cách khác để có thể “gần gũi” được với nghề diễn viên của mình. Chọn một người bạn diễn là ca sĩ Hữu Bình, cả hai đang tập những tiết mục song ca kèm theo những diễn xuất kịch nghệ ngắn trên sân khấu với hi vọng sẽ dành những gì trẻ trung nhất, năng động nhất của mình để “níu” nghiệp cho đến một lúc nào đó.

“Học bốn năm, nhưng nghề thì phần lớn chỉ níu được khoảng ba năm sau khi tốt nghiệp. Đó là chặng thử thách quan trọng lắm, nếu sau đó cơ may không có thì mỗi người phải tính cho mình một cách khác” - Phương Kiều nói.

Những bài báo hay thông tin lâu nay vẫn ngợi ca về việc nền điện ảnh hay truyền hình đang phát triển rõ ràng không tỉ lệ thuận với sự tự tin của các diễn viên được đào tạo bài bản hôm nay.

Phóng to

Thành công từ phim Cha dượng cũng không khiến diễn viên Phương Kiều tự tin có thể nối dài được nghề nghiệp - Ảnh: Nhân vật cung cấp

Tạo quan hệ

Một nữ sinh viên kịch nghệ nói lá bùa của đời diễn viên là các mối quan hệ. Cho nên việc khi mới vào học năm đầu, các sinh viên nữ kéo nhau đi tạo quan hệ với các trợ lý đạo diễn, đạo diễn, nhà sản xuất, chủ nhiệm... là điều rất thường tình. Nam sinh viên thì cố làm cho mình dễ thương, dễ dạy, quà cáp, rủ rê các mối quen biết đi nhậu, gửi gắm...

Cao hơn nữa là các trường hợp bố con, anh em kết nghĩa, mẹ nuôi con nuôi... hết sức thắm thiết mà các sinh viên cố dựng lên để tạo thành những sợi dây kết nối cho công việc. “Trước khi diễn nghề, chúng tôi phải tập diễn ngoài đời như vậy đó, nghe thì thật đáng chán nhưng nếu không như vậy, cưỡng lại các cách thức truyền thống thì có nghĩa chúng tôi tự đào thải mình khỏi vòng xoáy bình thường của mọi thứ” - H., một nam sinh viên năm cuối ở Trường Sân khấu - điện ảnh, nói.

Chưa có thống kê nào cho thấy hiệu quả hay hậu quả của các phương thức tạo quan hệ như vậy ra sao, nhưng cho đến nay rất dễ thấy rằng ít khi có sinh viên, nghệ sĩ trẻ nào tự đi lên bằng tài năng của mình mà không thông qua các mối quan hệ như vậy, dù là những mối quan hệ thật sự đẹp hay cay đắng.

Tự quảng cáo?

Trong khi các diễn viên tự do có vẻ như đủ các phương cách hay thủ thuật để quảng cáo cho mình và điều mình nhắm tới, thì dường như giới sinh viên nghệ thuật còn rất mù mờ về các công đoạn giới thiệu mình.

Ở các quốc gia khác, trang web hay niên bạ của giới sinh viên nghệ thuật luôn có đủ thông tin hoặc các phần đánh giá khả năng từ phía nhà trường như là một cách để giới thiệu cho các nhà sản xuất. Bên cạnh đó có những công ty hoặc hội đoàn nghệ sĩ trẻ luôn chủ trương giới thiệu con người, công việc trên hệ thống của mình nhằm giúp các thế hệ diễn xuất mới... Ở Việt Nam, rất nhiều trường nghệ thuật vẫn chưa có một trang web hoàn chỉnh để giới thiệu những học viên trẻ mình đã đào tạo.

Các câu chuyện về những bộ phim nước ngoài cất công tìm tòi một diễn viên thích hợp từ hàng ngàn con người vẫn là một giấc mộng cho các diễn viên trẻ. “Các nhà sản xuất thường đã tính hết diễn viên theo các mối quan hệ của họ cho nhanh, các quảng cáo tìm người trên thực tế chỉ là một cách làm rùm beng và chọn thêm diễn viên quần chúng thôi. Đó là lý do vì sao điện ảnh, truyền hình Việt Nam cứ hay lặp lại các khuôn mặt quen thuộc đến nhàm chán” - P., sinh viên, nói.

Việc thực hiện các hệ thống quảng bá cho các tài năng trẻ, nhân lực mới của sân khấu, điện ảnh, truyền hình, âm nhạc... không phải là điều quá khó khăn, nhưng có lẽ vẫn chưa nằm trong một tầm nhìn chiến lược của các nơi đào tạo con người. Thỉnh thoảng đâu đó khi xem truyền hình, chúng ta vẫn nghe những lời ta thán rằng diễn viên diễn quá quen thuộc đến mức nhàm chán, diễn xuất không hay hoặc quá tệ. Thật ra chúng ta vẫn có, đều đặn có hằng năm những con người chuyên nghiệp, nhưng có lẽ chúng ta lại sớm lãng quên họ dù chưa biết họ là ai.