Tặng nhau một ký ức

Phóng to

Má tôi quê gốc ở cồn Ấu, Cần Thơ, mới 11-12 tuổi ông bà ngoại đã qua đời, má tôi và cậu Út - ba thằng Cảnh - phải qua ở với chú thím tôi. Sau đó ông chú lại qua đời nên năm 19 tuổi má tôi lấy chồng về Bạc Liêu phải dắt díu theo người em mồ côi mồ cút. Má nghèo, suốt đời lận đận với chén cơm manh áo, làm ra đồng tiền trần ai khoai củ vậy mà vẫn đùm bọc lo cho em trai. Má cưới vợ cho cậu Út rồi cất nhà cho ở riêng.

Khoảng năm 1966, mới 21 tuổi, cậu Út chết vì chiến tranh, lúc đó thằng Cảnh mới 3-4 tuổi. Một năm sau mợ Út đi lấy chồng khác, má khóc hết nước mắt bồng thằng Cảnh về nuôi. Năm tháng trôi đi thằng Cảnh lớn lên. Dượng là cha, cô là mẹ và anh em tôi nghĩ nó là người của gia đình. Có lần tôi đứng núp ở cụm rừng sau nhà hù nhát ma thằng Cảnh, nó sợ đến tím mày xanh mặt. Má tôi không rầy mà ứa nước mắt bảo: “Nó mồ côi đó con ơi”.

Từ đó về sau tôi ý thức được chuyện máu mủ, thương đứa em côi cút của mình. Còn chị Hai tôi ăn mía cũng chặt ra một khúc để dành cho thằng Cảnh.

Năm Cảnh 20 tuổi, ba má tôi đứng ra cưới vợ, cất nhà cho nó ra riêng, lại cho thêm năm công đất mà sinh sống. Vợ nó năm năm đẻ soàn soạt năm đứa con và năm công đất đó không đủ cứu đời nó khỏi lâm vào cảnh khốn cùng. Tôi nhớ những năm bao cấp khổ chưa từng có, tối ngày thằng Cảnh vác vá đi đào đất mướn. Có bữa xế trưa mà nhà không có gạo nấu, đám con nó như gà lạc đàn, lội nháo nhác lên nhà bà cô kiếm ăn.

Đời thằng Cảnh có thể nói là hèn mọn nhất trong anh em chúng tôi, đi ăn giỗ nó cúi gằm mặt không dám ăn to nói lớn như người ta vì không có tiền mua nổi một lít rượu đế cầm theo. Hồi còn sống, má tôi cứ canh cánh cho thằng Cảnh, lâu lâu bà xuống nhà dúi cho một chai nước mắm, vài lít gạo... Nó đi cắm câu, bà đi bán cá giùm. Khi má qua đời, bên ngoại chúng tôi chỉ còn có thằng Cảnh. Mỗi lần giỗ má, tôi thắp nhang tưởng nhớ tổ ngoại thấy bên ngoại buồn, cô quạnh hắt hiu như chân trời xa xăm trong buổi chiều tàn.

Hồi còn sống, những lúc buồn, nhớ quê, má nằm võng kể về quê ngoại, rằng ông bà ngoại tôi làm tá điền nghèo lắm và dường như biết mình vắn số nên bao nhiêu tình thương có được họ dồn hết cho má và cậu Út tôi. Câu chuyện ấy cùng với lối sống đùm bọc em trai, con cháu của đời má tôi giống như một câu đồng dao mộc mạc mà sâu lắng ru đời chúng tôi lớn lên, tặng chúng tôi những ký ức. Thế nên mỗi dịp tết về khi không còn cha mẹ, anh em chúng tôi xúm xít gói bánh tét rồi nhậu nhẹt vui vẻ ở nhà nhau.

Và sau đó, không có ngoại lệ, chúng tôi tập hợp hết anh em con cháu xuống nhà thằng Cảnh lạy mừng tuổi cậu và ăn một bữa cơm tết với vợ chồng nó. Các anh chị vừa nhậu vừa chúc chú thím hoặc cậu mợ năm mới phát tài, giàu sang phú quý. Giàu sang thì chưa thấy nhưng thấy mắt vợ chồng thằng Cảnh lóng lánh niềm vui.

Vậy mà giờ thằng Cảnh không có mặt ở nhà chị Hai tôi đêm nhóm họ. Tôi hỏi thì chị bảo: “Hôm đám con nó, nó không mời tao, giờ tao không mời lại”.

Đám cưới xong tôi chạy xộc về nhà thằng Cảnh hỏi cho rõ nguồn cơn. Vợ chồng nó buồn xo kể: “Chế Hai nuôi vịt xiêm, ai bắt mất hai con, chế đi đằng xóm nói cha con em ăn cắp nên em giận, đám cưới con, em không mời”.

Tôi buồn quá, trở lại nhà chị Hai, thổn thức như hồi còn bé dỗi hờn với chị gái mình: “Chị Hai ơi, nếu là em khi thấy cha con thằng Cảnh bắt hai con vịt xiêm của mình, em sẽ trốn, không cho nó thấy em. Em sẽ giấu đến tuyệt tích chuyện này cho đến một ngày cảm thấy tình cảm anh em đủ để thương nhau thì em mới nói. Rằng: thói hư tật xấu của mày hôm nay có một phần lỗi của anh là không bảo ban dạy dỗ mày hồi còn trẻ.

Chị Hai ơi, đời chị em mình nghèo nhưng có thể nuôi 100, 1.000 con vịt. Còn để mất thằng Cảnh làm sao chị tìm cho được? Cha con thằng Cảnh là những người cuối cùng của dòng họ ngoại, để mất nó chị sẽ đánh mất cả những ký ức của mình. Đó là ký ức về đời cha mẹ mình nghèo đùm bọc con cháu, đời anh em mình nghèo hiu hút có nhau, một khúc mía cũng chia đều cho nhau.

Không bao lâu nữa chị và em sẽ lần lượt đi về cái đích cuối cùng của cuộc đời. Ta chẳng thể giữ lại gì cho mình cả, có còn chăng là một nấm mồ và một lối sống. Cái lối sống ấy sẽ trở thành ký ức của con cháu sau này. Nếu ký ức đẹp sẽ có sức mạnh làm thổn thức lòng người, làm xanh cành nảy lộc cây dòng tộc huyết thống - một thứ cây đang tỏa bóng mát xanh ngát đồng quê về tình yêu thương gắn kết làng xóm. Bằng ngược lại, những ký ức xấu sẽ làm khô héo cây đời, cho nông thôn héo úa rã rời”.

Chị Hai tôi khóc, nước mắt tuôn ướt đẫm cả khuôn mặt nông dân một đời lam lũ. Chị nức nở nói với tôi: “Chế bậy quá rồi cậu ơi, thôi để chế và anh Hai qua thăm vợ chồng thằng Cảnh”. Nói vậy rồi chị cắp nón mà đi.