Thị trường tiêu dùng VN: Những cái đầu lạnh và những người sẽ cất cánh ngược gió

TRẦN VINH DỰ 5/8/2013 12:08 GMT+7

TTCT - Trái ngược với vấn nạn “đóng băng” hay “vỡ bong bóng”, đầu tư vào các lĩnh vực liên quan đến tiêu dùng đang gia tốc với tốc độ ngày càng nhanh. Những cái “đầu lạnh” đã hành động ra sao để bình tĩnh chiếm lĩnh thị trường tiêu dùng Việt Nam và liệu có doanh nghiệp trong nước nào sẽ cất cánh ngược gió?

Với tiềm năng tăng trưởng cực kỳ lớn, thị trường tiêu dùng Việt Nam vẫn đang chờ đợi những doanh nghiệp nội bứt phá - Ảnh: Thanh Đạm

“Bất động sản sa lầy”, “ngân hàng đầy nợ xấu”, “doanh nghiệp vỡ nợ, phá sản”, “thị trường chứng khoán lình xình” là các chủ đề được nói đến nhiều nhất trong khoảng hai năm trở lại đây. Điều này không lạ vì về mặt tâm lý, khi thị trường đang ở pha tăng (bull market), các tin xấu thường bị gạt qua một bên và sự hồ hởi của đám đông khiến mọi người chỉ hướng đến các tin tốt và hành động dựa trên các tin tốt.

Đổi lại, khi thị trường rơi vào pha xuống (bear market), tâm lý u ám nói chung sẽ khiến công chúng “khoét sâu” vào các tin xấu và bỏ ngoài tai những tin tốt. Trong bull market, mọi người khoa trương về sự thành công của mình, còn trong bear market lại than vãn về các thất bại và chơi trò đổ lỗi.

Chính vì thế, những “cáo già” tài chính thành công nhất là những nhà đầu tư giữ được cái đầu lạnh và hành động trên sự tỉnh táo của lý trí. Họ được gọi là những nhà đầu tư đi ngược xu hướng chung (contrarian investors). 

Một trong số các contrarian investors nổi tiếng thế giới đến Việt Nam trong thời gian gần đây là Richard Chandler, người đang nắm cổ phiếu của FPT, Bệnh viện Hoàn Mỹ và Tập đoàn Masan.

Các contrarian investors đang nhắm đến các lĩnh vực gì ở Việt Nam? Nói cách khác, với những cái đầu lạnh, Việt Nam có còn hấp dẫn hay đã là một điểm đến đáng bị đưa vào quên lãng?

Cơn lốc đầu tư trong các lĩnh vực tiêu dùng

Trên thực tế, mặc cho các khu vực tài chính hay bất động sản đóng băng hoặc vỡ bong bóng, đầu tư vào các lĩnh vực liên quan đến tiêu dùng đang gia tốc với tốc độ ngày càng nhanh.

Trên thị trường chứng khoán (niêm yết và OTC), các nhà đầu tư ngoại đang rất nhiệt tình “săn đón” cổ phiếu của các công ty hàng đầu trong mỗi lĩnh vực liên quan đến tiêu dùng. Sở hữu của nhà đầu tư ngoại ở một số cổ phiếu blue chip như Vinamilk, Kinh Đô luôn ở mức kịch trần 49%.

Từ năm 2011 đến 2013, Diageo - hãng sở hữu một số thương hiệu đồ uống - đã chi trên 90 triệu USD để mua cổ phiếu cũ và mới từ tất cả cổ đông của Halico, ngoại trừ Habeco, và sở hữu 45,5% công ty này. Carlsberg bỏ ra 1.875 tỉ đồng để mua thêm 50%, qua đó sở hữu toàn bộ Bia Huế. KKR và TPG cũng đã đầu tư tổng cộng trên 300 triệu USD vào Masan Consumer chỉ trong vòng hơn hai năm. Richard Chandler thì bỏ ra 99 triệu USD để sở hữu 80% hệ thống Bệnh viện Hoàn Mỹ.

Các dự án mới nhằm tăng cường công suất sản xuất cũng được nhiều doanh nghiệp khẩn trương triển khai và đưa vào hoạt động. PepsiCo khai trương nhà máy 45 triệu USD có công suất 180 triệu lít/năm ở Đồng Nai vào tháng 3-2012. Tập đoàn Tân Hiệp Phát xây dựng hai nhà máy mới tại tỉnh Hà Nam và Quảng Nam với tổng vốn đầu tư 200 triệu USD. Hai nhà máy này dự kiến sẽ đi vào sản xuất trong năm 2013.

Các ông lớn trong ngành bia như Sabeco, Habeco, Heineken, Carlsberg đều đã có kế hoạch chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh gay gắt để chiếm lấy thị phần tại Việt Nam. Ngay cả Anheuser-Busch Inbev, hãng sản xuất bia lớn nhất thế giới tại thời điểm này, cũng đang dòm ngó và dự kiến có mặt ở Việt Nam vào cuối năm 2014. Mới đây nhất, vào tháng 7-2013, Nestle đã đưa nhà máy sản xuất cà phê hòa tan 238 triệu USD đi vào hoạt động tại Trị An, Đồng Nai.

Đó là chưa kể hàng loạt cái tên nổi tiếng khác đã hoặc đang thâm nhập thị trường hàng tiêu dùng Việt Nam như Starbuck, McDonald's (Mỹ), San Miguel, Jolibee (Philippines), Ashahi, Sapporo (Nhật)... Trong khi đó, tại khu vực bán lẻ, Lotte liên tục xây thêm các siêu thị mới với hai siêu thị ở Bình Dương và Bình Thuận trong khi sắp khai trương siêu thị ở Hà Nội.

 Báo cáo cập nhật quý 1-2013 về thị trường thực phẩm và đồ uống Việt Nam của Hãng nghiên cứu BMI đã đánh giá rất lạc quan về tiềm năng tăng trưởng trong dài hạn. Theo BMI, động lực chính cho sự tăng trưởng này là dân số xấp xỉ 90 triệu người, trong đó nhóm tuổi dưới 30 chiếm đến 52%. Bên cạnh đó, thu nhập bình quân đầu người đang tăng lên nhanh chóng, dự báo đạt 4.444 USD vào năm 2020.

Trong lĩnh vực bán lẻ, doanh số bán hàng qua các kênh bán lẻ có tổ chức (siêu thị, cửa hàng tiện ích...) chỉ chiếm 15% toàn thị trường, thấp hơn rất nhiều so với mức 40-70% của các nước khác trong khu vực Đông Nam Á.

Tiềm năng tăng trưởng lớn

Mọi chuyện đều có nguyên do. Bỏ qua sự “than vãn” và “cầu cứu” nhiều khi là quá trớn ở một số lĩnh vực đang bị sa lầy, các nghiên cứu về thị trường tiêu dùng ở Việt Nam đều cho thấy một kết quả giống nhau là sức bật mạnh mẽ của các lĩnh vực này trong thời gian qua cũng như triển vọng tươi sáng của chúng trong tương lai.

Trong một báo cáo của Nielsen hồi tháng 1-2013, kết quả khảo sát cho thấy thị trường tiêu dùng Việt Nam có mức tăng trưởng cao nhất khu vực với 23%, vượt qua Ấn Độ (18,8%) và Trung Quốc (13%). Tỉ lệ dân số đông, trẻ và thu nhập ngày càng tăng đang là những yếu tố biến ngành tiêu dùng Việt Nam trở thành “miếng bánh” đầy hấp dẫn, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào cuộc.

Và điều này, theo Euromonitor và World Bank, cũng do nhiều nguyên nhân dễ hiểu. Dân số Việt Nam đang là dân số rất trẻ (61,7% dưới độ tuổi 35), do đó nhu cầu tiêu dùng nhiều hơn. Tầng lớp trung lưu cũng đang tăng trưởng mạnh mẽ và còn nhiều “room” để tăng tiếp vì hiện nay mới chỉ có 29% số hộ gia đình có thu nhập trên 5.000 USD mỗi năm (tăng gấp đôi so với năm năm trước). Tốc độ đô thị hóa cũng đang tăng nhanh và mới chỉ ở giai đoạn đầu với 29% dân cư thành thị.

Ông Sebastien Lamy, chuyên gia đến từ Bain & Company - một công ty nổi tiếng trong lĩnh vực tư vấn, trong lần trả lời phỏng vấn Bloomberg tháng 4-2013 đã nhận định sự gia tăng của tầng lớp trung lưu sẽ kéo theo nhu cầu về hàng hóa tiêu dùng như thực phẩm, thời trang và dịch vụ tài chính. Theo ông, sẽ có một làn sóng đầu tư ồ ạt vào ngành hàng tiêu dùng của các quốc gia như Việt Nam, Thái Lan và Philippines.

Các số liệu của BMI cũng đã cho thấy trong năm 2012, tiêu dùng cho thực phẩm đạt 20,3 tỉ USD, tăng gần 1,1 tỉ USD so với năm 2011. Doanh số bán hàng đồ uống có cồn đạt 7,4 tỉ USD, so với mức 6,5 tỉ USD của năm 2011.

Cũng trong năm 2012, mặc dù điều kiện kinh tế khó khăn nhưng các doanh nghiệp lớn trong ngành đều cho mức tăng trưởng cao. Vinamilk có doanh thu đạt 27.101 tỉ đồng, tăng 23% so với năm 2011. Masan Consumer có doanh thu 10.575 tỉ đồng, tăng 46%. Công ty cổ phần Kinh Đô có lợi nhuận sau thuế tăng 27%.

Trong một phát biểu hồi cuối năm ngoái, chủ tịch Procter&Gamble châu Á, ông Deb Henretta, cho rằng Việt Nam là nước có dân số trẻ và sẵn sàng trước các trải nghiệm mới. Ông nhấn mạnh Việt Nam và các nước châu Á khác, bao gồm thị trường tiềm năng như Myanmar, sẽ là động lực chính cho sự phát triển của công ty ông. Tập đoàn hàng tiêu dùng đa quốc gia P&G đã gặt hái 1,35 tỉ USD tại Việt Nam trong tổng số 82,6 tỉ USD doanh thu năm 2011.

 “Khi cả thế giới dường như chống lại bạn, hãy nhớ rằng chiếc máy bay luôn cất cánh ngược gió” 

Henry Ford (1863-1947)

Không hoàn toàn thuận lợi

Đương nhiên, câu chuyện tiêu dùng ở Việt Nam không phải là câu chuyện chỉ có màu hồng. Vẫn còn những vấn đề cần tháo gỡ để các lĩnh vực tiêu dùng này thật sự bứt phá.

Đầu tiên là vấn đề cho vay tiêu dùng. Thị trường cho vay tiêu dùng của Việt Nam hiện nay cơ bản chưa có gì. Chỉ có một số ít ngân hàng và công ty tài chính kinh doanh trong lĩnh vực này nhưng với lãi suất cho vay cao gần như không tưởng. Thí dụ, Công ty tài chính tiêu dùng PPF đưa ra mức lãi suất lên tới 72%/năm. Với các ngân hàng thương mại, lãi suất này ở mức xấp xỉ 30%/năm (năm 2012).

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận các khoản vay tiêu dùng của người Việt Nam vẫn còn thấp. Điều này thể hiện qua việc chỉ có chín trong số 1.000 người Việt Nam có thẻ tín dụng. Trong khi đó con số này ở Trung Quốc và Indonesia lần lượt là 178 và 63.

Bất ổn vĩ mô, đặc biệt là lạm phát, lãi suất, và công ăn việc làm cũng là các nhân tố kéo lùi tốc độ phát triển của các lĩnh vực này. Theo một số nghiên cứu, người dân đang ngày càng thận trọng vì các lo ngại về bất ổn. Nghiên cứu gần đây nhất của Công ty nghiên cứu thị trường Kantar Worldpanel cho biết ở thời điểm quý 1-2013, chỉ có 28% người tiêu dùng thành thị nhận định tình hình kinh tế sẽ tốt đẹp hơn trong sáu tháng tới.

Chính tâm lý này, theo Kantar Worldpanel, thị trường hàng tiêu dùng nhanh trong các tháng đầu năm tăng trưởng chậm lại đáng kể, đạt mức 7% ở thành thị và 9% ở nông thôn, thấp hơn nhiều so với mức tăng trưởng năm 2012 với 17% ở cả thành thị và nông thôn.

Các rào cản khác bao gồm tính minh bạch của hệ thống pháp luật để nhà đầu tư nước ngoài có thể yên tâm hoạt động tại Việt Nam, truyền thống tự cung tự cấp của người dân ở vùng nông thôn, hạ tầng giao thông chưa phát triển để phục vụ nhu cầu lưu thông hàng hóa, các khó khăn kinh tế trước mắt có thể ảnh hưởng tới quyết định chi tiêu hằng ngày của người dân.

Thêm nữa, sự ồ ạt tham gia của các doanh nghiệp nước ngoài cũng có nghĩa sân chơi của các doanh nghiệp nội địa trở nên chật chội và thách thức hơn. Mặc dù Việt Nam vẫn có một số doanh nghiệp nội rất mạnh trong lĩnh vực tiêu dùng, nhưng xem ra khả năng xuất hiện các gương mặt mới thành công trong lĩnh vực này ngày càng khó vì sức mạnh vượt trội về tài chính và kinh nghiệm của các doanh nghiệp đa quốc gia.

Liệu có một cái đầu lạnh, một contrarian investor nào thoát khỏi căn bệnh đầu tư “bầy đàn” hiện nay, can đảm đưa chiếc máy bay cất cánh ngược gió (*) không?

___________

(*): Henry Ford (1863-1947): “Khi cả thế giới dường như chống lại bạn, hãy nhớ rằng chiếc máy bay luôn cất cánh ngược gió” (When everything seems to be going agaist you, remember that the airplane takes of agaist the wind, not with it).

Bình luận
    Viết bình luận...