Y tế lẽ ra cần phải làm gì, không làm gì?

 

 Biểu đồ trên (của Wikipedia và JHU CSSE COVID-19 Data) cho thấy diễn biến đại dịch COVID-19 đã và đang như thế nào ở Việt Nam. Rõ ràng là đà gia tăng nghiêm trọng của đại dịch này, từ hạ tuần tháng 6 tới tuần này (13-9-2021), như có thể thấy trên biểu đồ, là “quá sức” quá thể. Mỗi ngày, số ca nhiễm mới tăng tới 12.720 ca (tính trong 7 ngày), chưa nói tới số tử vong cao đến đâu.

Đúng ra đã phải thành thật và thẳng thắn nhìn nhận để thấy cho được một thực tế nóng bỏng là ta đã bị tràn ngập về nhiều mặt một cách không ngờ bởi sự bùng phát của đại dịch. Tạm mượn thí dụ nghị quyết số 21/NQ-CP về mua và sử dụng vaccine phòng COVID-19 ngày 26-2-2021. 

Đã phải mất bao lâu để sau đó mới có nghị quyết về mua vaccine phòng COVID-19 mà “Chính phủ giao Bộ Y tế khẩn trương tổ chức thực hiện mua vaccine một cách nhanh nhất để có thể triển khai tiêm vaccine trên diện rộng cho nhân dân...”? Nghị quyết sau này ban hành ngày 19-5-2021, tức gần ba tháng sau, dưới thời tân Thủ tướng đương nhiệm.

Thí dụ trên cho thấy (có vẻ như) Bộ Y tế đã thiếu chuẩn bị, sẵn sàng “nghênh chiến” COVID-19 nên đã xảy ra nhiều sự cố không hay. Cho dù đã có nghị quyết 21 về các nhóm ưu tiên chích ngừa COVID-19, song những tin tức liên tiếp cho thấy hoặc nghị quyết trên đã không đến đúng người, đúng lúc, hoặc có nhưng bị bóp méo, chưa kể những “nhùng nhằng” về việc tiêm ngừa cho nhóm người trên 65 cho thấy tính “co dãn” bất thường trong cách nhìn nhận danh sách ưu tiên chích ngừa.

Bộ Y tế đã không chuẩn bị cẩn thận để chặn từ đầu những lạm dụng này, cũng chưa thấy động thái nào sửa sai cấp dưới ở các địa phương. Lẽ ra, sự minh bạch trong phân bổ và thực hiện tiêm chủng đã phải được nghiêm chỉnh theo dõi, đôn đốc không để cho vaccine biến thành một thứ đặc quyền, đặc lợi “ngang xương” như vậy, làm mất ý nghĩa của các lô vaccine viện trợ.

 

 Từ chuyện vaccine trên tới chuyện một số nhân viên y tế nay mệt mỏi vì quá tải, xin thôi việc không có gì bất ngờ. Bộ Y tế một lần nữa đã không thấy hết các bác sĩ, điều dưỡng, y tá và cả người tình nguyện quá sức tới đâu.

Sự “chưa thấy” đó đã khiến không có những nhạy cảm cần thiết để cảm nhận những chao đảo trong tinh thần và khó khăn trong đời sống của nhân viên y tế, nhất là ở tuyến đầu, hầu có thể đưa ra những chính sách, quyết định “chung sức” với nhân viên y tế kịp thời. Thay vào đó là những suy nghĩ kiểu “rút chứng chỉ hành nghề” như thể các nhân viên y tế đã “phạm tội tày trời”!

Ngành y tế nói rằng họ đã học kinh nghiệm nhiều từ nước láng giềng vốn là đầu mối dịch và chống dịch. Song, có lẽ vẫn chưa học đủ các kinh nghiệm về việc “bảo vệ nhân viên y tế đối đầu thách thức trong bùng phát COVID-19” - một trong nhiều bài học đã tích lũy của ngành y tế các nước láng giềng. 

Những bài học rõ ràng ấy là gì: từ “hàng loạt biện pháp cung cấp an ninh và tăng cường hiệu quả cho nhân viên y tế trên 10 khía cạnh, chẳng hạn cải thiện tiền lương và phúc lợi, công nhận thương tật nghề nghiệp, đánh giá chức danh nghề nghiệp, thực hiện an ninh cuộc sống, tư vấn tâm lý, chăm sóc nhân văn cũng như tuyên dương liệt sĩ... cho đến “thiết lập một hệ thống luân chuyển hợp lý và điều chỉnh thời gian biểu để đảm bảo nghỉ ngơi đầy đủ cũng như can thiệp khủng hoảng tâm lý kịp thời để giảm bớt căng thẳng về tinh thần”.

Liệu đã có chút ý nghĩ cũng sẽ “học tập” việc tổ chức hơn 300 chuyên gia y tế tâm lý lên đường đến Vũ Hán để cung cấp dịch vụ điều chỉnh tâm lý cho cả bệnh nhân và nhân viên y tế? Đã có ai nhìn thấy cuộc khủng hoảng nhân sự y tế hiện nay là tất yếu chưa, và trong góc nhìn tâm lý chưa hoặc đã đọc qua “Căng thẳng tâm lý của nhân viên y tế khi bùng phát COVID-19 và sách lược điều chỉnh”?

Muốn chống... phải dưỡng “quân”! Đơn giản tự cổ chí kim là như vậy!