Việt Nam đã khác rất nhiều

TTCT - Morris Marr là biên tập viên một tạp chí kinh tế tiếng Anh, đã sống và làm việc ở VN gần mười năm qua. Nhìn lại thập niên này, ông chia sẻ với chúng ta những nghịch lý phát triển, để cùng ước vọng về tương lai.

1. Một thập niên không phải là dài ở một nước phát triển. Và với một nước mới nổi như VN, mười năm qua đã chứng kiến mức độ thay đổi đáng kể. Tôi vui mừng vì tôi đã ở đây gần như suốt mười năm ấy.

Cả đất nước và con người nơi đây trở nên tự tin hơn kể từ khi tôi tới VN cuối năm 2000. Nói như vậy tôi muốn nhắc tới sự phát triển của Internet, đặc biệt được giới trẻ tiếp nhận một cách hồ hởi.

Trước đây, Internet rất chậm, rất chập chờn và nhiều khi đột ngột không kết nối được. Giờ VN có những dịch vụ nhanh và đáng tin cậy vào bậc nhất thế giới.

Ảnh minh họa

Chắc chắn là tốt hơn quê hương tôi, nước Úc, và điều này luôn khiến tôi cảm thấy thích thú. Khi VN bắt đầu mở cửa với thế giới thông qua quá trình đổi mới, Internet giúp người dân VN có phương tiện để lựa chọn ảnh hưởng nào từ thế giới mà họ thích hay không thích.

Khi đã nhận ra rằng mọi điều đều có thể, nhiều người Việt đã đi đúng hướng, tìm cách khám phá cơ hội cuộc sống bằng cách nỗ lực học hành hơn nữa và không ngừng theo đuổi sự nghiệp mà họ đã chọn.

Và kết quả là rất nhiều người có được cuộc sống mà cha mẹ họ chỉ thấy trong giấc mơ. Từ những chiếc xe máy Trung Quốc rẻ tiền đầy đường phố, bây giờ có nhiều xe hơi đắt tiền đến mức chúng khiến giao thông ùn ứ. Nhiều con đường đã được nâng cấp kể từ khi tôi sống ở đây, nhưng dù cải thiện thế nào vẫn không đuổi kịp số lượng xe máy, ôtô gia tăng vùn vụt.

Khi VN giàu có hơn, khái niệm “địa vị” của phương Tây chiếm một vị thế nhất định. Dường như nhiều người có mục tiêu là mua xe giúp họ đi lại thoải mái cả mùa hè lẫn mùa đông thì có một điều đơn giản cần nhìn nhận: sẽ chẳng có đủ chỗ trên đường cho tất cả mọi người muốn có ôtô chứ chưa nói gì đến lúc mỗi người sẽ thật sự có một chiếc xe. Nhưng nói vậy tôi vẫn khâm phục khát vọng mua ôtô bằng cách làm việc chăm chỉ và cải thiện cuộc sống của cá nhân và gia đình.

2. Dù điều này còn tồn tại ở các nước đang phát triển, tôi vẫn thấy buồn khi ở VN, ngay giai đoạn đầu của sự bùng nổ kinh tế, khoảng cách giữa người giàu và người nghèo chỉ tăng lên chứ không thu hẹp lại. Tất nhiên, nếu tôi có câu trả lời thì tôi đã có thể tính mình vào nhóm người giàu rồi.

Dù sao không phải ai cũng có thể mua một chiếc xe hơi. Và khi tôi thấy nhiều người sung túc, giàu có hơn thì đồng thời một điều cũng trở nên rõ ràng là nhiều người đã tụt lại đằng sau. Tôi có thể phàn nàn về công việc, giao thông, nhưng trên mỗi con đường tôi vẫn thấy người dân đang cật lực kiếm sống. Liệu những người thu gom rác có hưởng trái thơm từ thành công tăng trưởng kinh tế của VN không?

Khi tôi tới VN, điện thoại di động được coi là một thứ hàng xa xỉ. Chiếc điện thoại di động đầu tiên của tôi là một cái Motorola to nặng, giá khoảng 200 USD. Giờ chúng rẻ hơn, bé nhẹ và hấp dẫn hơn rất nhiều. Và tôi đọc ở đâu đó nói rằng doanh số bán điện thoại di động ở VN thuộc loại cao nhất thế giới.

Với nhiều người, đó là món đồ thời trang chứ không phải là phương tiện liên lạc, một chiếc điện thoại một năm tuổi là quá già và phải được thay thế. Ngày nay, với số tiền kiếm được nhiều hơn và công nghệ rẻ hơn, tốt hơn, điều “phải” này trở nên khả thi (đồng thời lãng phí) so với những năm đầu tiên tôi ở đây.

Về mặt xã hội, tôi cũng cảm thấy VN đã khác rất nhiều so với năm 2000. Bây giờ người ta vẫn hay đi chơi buổi tối bằng cách dắt xe máy chạy lòng vòng với bạn bè, nhưng có nhiều điểm đến hơn. Con người buộc phải làm việc vất vả hơn để đổi lấy đồng lương cao hơn nên vào cuối tuần, mọi người muốn có nhiều hình thức giải trí hơn. Và vì thế bây giờ người ta cũng kinh doanh rất nhiều loại hình giải trí khác nhau so với hồi đầu thập niên.

Không còn những khoản vay ưu đãi

Theo Ngân hàng Thế giới (tháng 12-2009), Việt Nam đã dịch chuyển từ vị trí "quốc gia nghèo, nợ nhiều" sang vị thế một quốc gia có thu nhập trung bình trong vòng chưa đến bảy năm (tức GDP/đầu người từ 760 USD lên 9.360 USD).

Tuy nhiên, cùng với vị thế này sẽ là không còn có thể tiếp tục được vay ODA với lãi suất ưu đãi, thậm chí bằng 0 hoặc được miễn không phải hoàn vốn (một số tượng trưng), mà sẽ vay với lãi suất cao hơn.

3. Tôi vẫn muốn ở đây vào năm 2019, và nếu tôi lại có dịp để viết về thập niên thứ hai thế kỷ 21 của VN và những thay đổi của VN trong thời gian ấy, tôi băn khoăn không hiểu mình sẽ viết gì. Tôi chắc chắn sẽ viết nhiều về thành công và thịnh vượng hơn nữa của đất nước các bạn cùng với một, hai điều tôi muốn thấy thay đổi.

Nếu VN muốn đổi mới thì có hai thứ tôi đã đề cập rồi, đó là công nghệ và giao thông. Hai thứ đó thực chất liên quan tới nhau. Làm sao có ít người đi lại trên đường hơn là một cách, nhưng tại sao không có càng nhiều người càng tốt có thể làm việc tại nhà qua Internet? Đây là con đường của tương lai và thập niên đầu tiên của thế kỷ này đã chứng minh ít nhất những người trẻ tuổi của VN sẵn sàng tiếp thu các ý tưởng mới.

VN có thể là nước dẫn đầu chứ không phải đi theo trong việc biến công nghệ phục vụ lợi ích của tất cả mọi người. Tôi cũng mong có nhiều hình thức vui chơi giải trí hơn vào năm 2019, vì những đồng tiền kiếm được một cách khó khăn cần phải được tiêu vào đâu đó. Và khi có cầu thì sẽ luôn có cung.