Bản đồ kho báu dưới đáy biển

Phóng to

Số là ngày 18-5-2007, Odyssey loan báo đã phát hiện một kho báu nặng 17 tấn bao gồm 500.000 đồng tiền vàng và bạc cổ từ một xác tàu đắm vào thời kỳ mà hãng này gọi là “Thiên nga đen”. Mặc dù Odyssey không cho biết chính xác vị trí con tàu bị đắm, nhưng nhà cầm quyền Madrid cho rằng đó là một con tàu của Tây Ban Nha đã bị đắm ở eo biển Gibraltar. Cuộc chiến pháp lý về những kho báu “20.000 dặm dưới đáy biển” bắt đầu.

Tây Ban Nha đã đâm đơn kiện Odyssey vì cho rằng hãng này buôn lậu và chiếm đoạt di sản quốc gia của nước mình. Trong khi đó Greg Stemm - chủ tịch Odyssey - lại cho rằng việc khảo sát diễn ra trên một vùng biển quốc tế. Nhưng vào đầu tháng 1-2008, tòa án Florida lại yêu cầu ông ta trao cho nhà cầm quyền Tây Ban Nha tài liệu về vị trí chính xác của con tàu bị đắm với một điều kiện: nhà cầm quyền Tây Ban Nha thỏa thuận giữ kín mọi việc.

Phóng to
“Con đường Tây Ấn”: Đây là con đường qua lại của các nhà hàng hải và nhà buôn để đến Tân thế giới, mà vào thế kỷ 17 được gọi là Tây Ấn. Những kho báu trên các con tàu bị chìm của Tân Ban Nha gần như tập trung ở thế kỷ 16 và 17.

Từ lâu nhà cầm quyền Tây Ban Nha đã muốn có một bản danh sách cụ thể về di sản của mình dưới đáy các đại dương ở khắp thế giới. Công việc này được Bộ Văn hóa giao cho Công ty Nerea Arqueologia Subacuatica với yêu cầu lập bản đồ toàn bộ các con tàu của Tây Ban Nha đã bị chìm, và mang theo những kho hàng đang vận chuyển xuống đáy đại dương trong suốt một thời gian dài, khi Tây Ban Nha còn là một đế quốc thuộc địa hùng mạnh. Nhiều bản đồ kho báu đã được thực hiện, trên đó ghi rõ vị trí các con tàu bị đắm dưới đáy Địa Trung Hải và Đại Tây Dương phát hiện được.

Nhưng những bản đồ này chỉ mới là một phần nhỏ, bởi còn hàng ngàn trường hợp mà đến nay người ta vẫn chưa biết được vì sao những con tàu chở theo những kho tiền vàng và bạc cổ, hay những tài liệu quan trọng liên quan đến lịch sử của Tây Ban Nha lại bị chìm sâu dưới đáy đại dương? Nhiều chuyên gia ước tính kho báu đang nằm sâu “20.000 dặm dưới đáy đại dương” này trị giá khoảng 116 tỉ euro.

Ở Tây Ban Nha, người ta cho rằng không phải giá trị tài chính của kho báu này, mà chính di chỉ khảo cổ học của nó mới đáng giá hơn cả. Javier Noriega, một nhà khảo cổ học trẻ thuộc Công ty Nerea Arqueologia Subacuatica, nói: “Không thể coi một xác tàu đắm là một món hàng béo bở để kinh doanh kiếm lời. Chúng tôi không nói đó là kho báu. Điều chúng tôi quan tâm là câu chuyện lịch sử mà những con tàu ấy kể lại”.

Song bản danh sách những con tàu đắm đầu tiên vừa được Tây Ban Nha công bố rõ ràng chỉ bao gồm những con tàu mà các nhà khảo cổ học Tây Ban Nha đã xác định được vị trí chính xác, như tàu Bretendonna (1554), Angel Bueno (1563), Nuestra Senora de la Concepcion (1715), Senara de las Mercedes (1804)...

Do vậy, họ chỉ có thể bảo vệ những gì họ đã xác định được. Phần lớn những con tàu có tên trong danh sách đã bị chìm sâu dưới đáy đại dương trong suốt hơn ba thế kỷ, từ giữa thế kỷ 16 đến đầu thế kỷ 19 trên hành trình đến Tân thế giới (mà thời đó gọi là “Con đường Tây Ấn”) vốn đã biến Tây Ban Nha thành một đất nước giàu có, còn trên các đại dương là những tên cướp biển lừng lẫy. Từ năm 1503, tuyến giao thông trên Đại Tây Dương đã trở thành một tuyến đường hàng hải sầm uất nhất, nhưng cùng lúc bão táp, những sai lầm kỹ thuật, những trận hải chiến hay những cuộc cướp bóc trên biển đã “gửi” cho đáy đại dương những kho báu khổng lồ của Tây Ban Nha.

Việc nhà cầm quyền Tây Ban Nha kiện Hãng khảo sát đại dương Odyssey của Mỹ được xem như một biện pháp dự phòng nhằm ngăn chặn những kẻ săn lùng kho báu. Javier Noriega nói: “Chúng tôi không có những công nghệ lẫn những phương tiện cần thiết để có thể làm việc trong những điều kiện sâu dưới đáy biển. Những kẻ săn lùng kho báu luôn có mặt trước chúng tôi”. Đề án của Bộ Văn hóa Tây Ban Nha chỉ chứng tỏ điều duy nhất là Tây Ban Nha đã thay đổi thái độ đối với những con tàu bị chìm sâu dưới đáy biển của mình, điều mà lâu nay Tây Ban Nha chẳng hề ngó ngàng.

Chính vì vậy các tòa án Mỹ như đã khuyến khích những kẻ săn lùng kho báu. Năm 1983, khi phán quyết cho con tàu Santa Margarita thuộc về nhà săn lùng kho báu nổi tiếng Mel Fischer, một thẩm phán của tòa án Florida đã nói: “Đây chỉ là một con tàu đã bị bỏ phế mà chẳng ai còn biết chủ sở hữu là ai. Chính quyền Tây Ban Nha không hề đưa ra khiếu nại, chứng tỏ họ là chủ sở hữu kế thừa của con tàu này”.

Giờ đây, các nhà khảo cổ học Tây Ban Nha vui mừng trước sự thay đổi thái độ của nhà cầm quyền nước mình.

Trong khi đó, Hãng khảo sát đại dương Odyssey đã nhiều lần tuyên bố sẵn sàng thỏa thuận để đưa các công nghệ của mình phục vụ chính phủ nhiều nước. Odyssey cũng nhấn mạnh họ luôn làm việc minh bạch, và rằng nếu như họ chưa công bố tên con tàu, đơn giản chỉ là vì họ chưa tìm thấy. Greg Stemm bác bỏ việc Tây Ban Nha gọi mình là kẻ săn lùng kho báu, khẳng định sẵn sàng kết hợp các lợi ích kinh tế với nghiên cứu khoa học. Và ông tỏ ra rất ngạc nhiên về cách thức Tây Ban Nha bảo vệ các kho báu của mình: “Nếu Tây Ban Nha không cứu lấy các kho báu còn bị bỏ mặc dưới đáy các đại dương, thì đó là phá hoại di sản quốc gia không hơn không kém”.