​Bụi ở phía Tây Nam

Tranh: ĐỨC TRÍ

1. Xem chương trình Ngôi nhà mơ ước trên kênh HTV7 thấy một hiện thực ngẫu nhiên là phần lớn những người đàn ông ở vùng Long An, Tây Ninh đều có ký ức về những ngày đi thực hiện nghĩa vụ quốc tế ở Campuchia.

Tôi nhớ như in những cụm từ buồn hiu như gió chiều phía Tây Nam thổi rào rạt trong lời bình: “Người lính trở về từ chiến trường Tây Nam”, “Đặt lại tuổi trẻ ở chiến trường Tây Nam”, “Những vết thương trong các trận đánh mùa mưa”, “Những ngày mưa xuống, vết thương và những mảnh đạn sót làm cơn đau chạy rật khắp người”, “Gốc sốt rét rừng găm lại từ những năm ở lính”...

Qua màn hình, một thời tuổi trẻ ở chiến trường bên kia biên giới như hiện rõ dưới nếp da khằn khổ và những giọt nước mắt khóc cho số nghèo của họ. Chắc khi họ chùi nước mắt, cũng sẽ có vài hạt bụi ở phía Tây Nam còn xốn trong khóe mắt.

Và tôi muốn một ngày đến Campuchia, không phải để ăn mắm bò hóc, hay chiêm nghiệm sự linh thiêng dưới mái đền Angkor hoặc xem vở diễn Nụ cười Angkor, mà chỉ muốn đến nơi có dấu chân và vết thương của những người lính Việt Nam, nhất là cảm thấu những hạt bụi xốn trong mắt người đàn ông Long An, Tây Ninh, những người kể chuyện đời trong Ngôi nhà mơ ước.

2. Đất đai càng về phía Tây Nam càng khô, những đám mía, những đồng bắp, đồng đậu đũa phủ xanh trên màu hanh khô. Những con kênh đào nối tít tắp dọc các con đường sỏi đỏ như bối cảnh nằm lòng của Tây Ninh. Nước trong lòng kênh đục ngầu, gợi lên những xa vắng, buồn bã. Vùng đất biên giới, có nhiều dấu tích chiến tranh và lịch sử luôn cuộn lên thứ xúc cảm thiêng liêng.

Con đường hành quân của những người lính xưa chỉ còn dấu tích ở những cánh đồng đất bụi và cánh rừng nằm cách xa cửa khẩu... Vùng biên khu hiu hắt buồn như những chi tiết đặc nồng của vùng địa lý nhiệt đới, khô hanh và ảm đạm.

Qua biên giới, vài chiếc xe công nông chở công nhân trở về từ các nông trường cao su, ca cao tựa những buổi chiều Tây nguyên. Dính trên người những bộ đồ lao động, bết đầy mồ hôi và dày cui bụi đất. Họ ngồi chen chúc nhau trên cả những nóc xe, một cảnh nghèo nhưng cũng đầy vị thơ.

Lướt qua dòng xe cộ, một vài người dân đội dế khô, côn trùng rao bán, nhìn dáng họ đi là thấy những buổi cơm chiều nghèo nàn. Trong tâm hồn của người dân Campuchia, cá như là những vị thần nên họ rất ít ăn, chỉ ăn những côn trùng khô khốc có cuộc đời thanh sạch...

3. Từ gốc ngã tư trên đại lộ hào hoa Monivong của Phnom Penh, cô gái gầy gò như một bẹ thốt nốt khô, nước da đen nhẻm, bộ quần áo vừa bẩn vừa cũ rất quê mùa, hình như từ một tỉnh lẻ nào đó lên thủ đô Phnom Penh kiếm sống. Cô đội một chiếc mũ rộng thâm kim và rách một đường vành dài.

Đèn đỏ bật sáng, cô cầm cây chổi lông gà cũ, bước chậm và vẹo vọ như đang bị đói, tiến gần chiếc xe hơi sang trọng mà giá ở Việt Nam là cả một giấc mơ sở hữu. Giữa cái nắng chát rát và bụi bặm, cô đi từ đuôi xe để quét những lớp bụi bám trên kính. Trong tích tắc gần 40 giây của ngọn đèn đỏ, cô quét được một vòng quanh xe. Bụi bay rõ ràng và dày đặc từ những cọng lông gà trên chổi.

Khi chiếc xe đã sạch, cô dừng bên hông cửa trước, nhìn người đàn ông ăn mặc sang trọng đang cầm lái. Đôi mắt cô gái như một sự cầu xin trong mệt mỏi, nhưng người đàn ông vẫn ngồi yên, không dự định cho một phản ứng giao tiếp nào. Đèn xanh bật, người đàn ông nhả chân thắng, chân côn, rồ ga băng qua ngã tư, bỏ cô gái đứng lặng lẽ, ê chề giữa dòng xe cộ.

Cô gái vội vàng lách dòng xe nườm nượp trở lại đứng ở ngọn đèn ngã tư, dáng hình điềm đạm, không trách móc, không tức giận. Cô cứ đứng chờ đèn đỏ và những chiếc xe bụi bặm tiếp theo.

Cảnh nghèo bẽ bàng và lòng người giàu cũng nghèo. Chênh lệch cuộc sống đã vẽ lên những bối cảnh độc ác trong bụi bặm. Chẳng biết tại ngã tư này, có ai cho cô gái vài tờ riel lẻ khi cô lặng lẽ làm sạch những đời xe bụi bặm giữa phố đông...