Ca sĩ dấn thân JOAN BAEZ

Phóng to

Ca sĩ Joan Baez thời trẻ

Sinh ngày 9-1-1941 tại New York với tên đầy đủ là Joan Chandos Báez, bà là giọng âm cao của những năm 1960 và được mệnh danh “bà hoàng của nhạc dân gian truyền thống”, “đức mẹ của dân nghèo”.

Bằng giọng hát, chiếc guitar và nhiều bản nhạc khó quên như With God on your side (Với Chúa bên cạnh bạn) của Bob Dylan, Joan đã buộc thế giới biết đến sự hiện hữu của mình. Một Joan Baez huyền thoại nổi tiếng vào năm 18 tuổi với giọng ca tuyệt vời, ba năm sau bà sánh vai Martin Luther King trên bìa báo Time, hát ở Woodstock rồi ở Hà Nội dưới bom đạn chiến tranh, mới đây nhất hát chống chiến tranh Iraq, bênh vực tù nhân chính trị, dân tị nạn và dân bị đàn áp khắp nơi...

Khó lòng miêu tả cuộc đời Joan vì có quá nhiều sự kiện, nhưng điểm nổi bật là bố mẹ bà có vẻ đóng vai trò then chốt. Bố bà từng quyết định trở thành mục sư trước khi bị thất vọng vì giáo hội và chuyển hướng sang toán và khoa học. Ông trở thành nhà vật lý, làm nghiên cứu và hài lòng với nghề giáo hơn là nhận một chức vụ có thù lao cao hơn trong kỹ nghệ quốc phòng vào thời chiến tranh lạnh.

Ông cũng đã từ chối làm việc trong “Chương trình Manhattan” nhằm chế tạo bom nguyên tử ở Los Alamos, và quyết định này đã ảnh hưởng sâu sắc lên tâm hồn Joan. Chỉ đến khi bố mất Joan mới khám phá ra tầm quan trọng của những việc ông làm, cụ thể là đồng phát minh kính hiển vi quang tuyến X, là tác giả một giáo trình vật lý được sử dụng rộng rãi ở Mỹ. Mẹ Joan là con gái thứ hai của một mục sư Tin Lành tân giáo, nay đã 95 tuổi. Và Joan đã thừa hưởng được cá tính nổi loạn từ mẹ.

Năm Joan lên 8, bố mẹ bà trở thành con chiên đạo Quaker. Cách họ đặt giá trị đời sống con người lên trên những phân chia quốc gia và lãnh thổ đã sớm ảnh hưởng mạnh mẽ lên bà.

Cuộc đời Joan đã hoàn toàn bị xáo trộn bởi một nhà thuyết giáo da đen 27 tuổi, gốc ở Alabama, khi ông đề cập vấn đề bất công và đau khổ, về sự chiến đấu bằng vũ khí tình thương và cách mạng bất bạo động. Đó là Martin Luther King. Lời lẽ của ông khiến bà run rẩy vì xúc động và sợ hãi, khiến bà muốn làm điều gì đó hữu ích.

Ca hát, tất nhiên rồi, bởi đấy là năng khiếu của bà, nhưng phải hát để nói lên một nỗi niềm nào đó, diễn tả một hoài bão ước ao nào đó mới là vấn đề. Vì vậy Joan tiếp tục các buổi hòa nhạc, miên man trên các nẻo đường, khơi động những vấn đề thế giới bằng trí thông minh và sự hóm hỉnh của mình.

Joan gặp King nhiều lần. Ngày 28-8-1963, tại Washington trước 350.000 khán giả, Joan hát bài We shall overcome (Chúng ta sẽ thắng) và King đọc bài diễn văn lịch sử “I Have A Dream” (Tôi có một giấc mơ). Joan cũng đã bước bên cạnh King đến Grenada trong vùng Mississippi, dẫn đầu đoàn trẻ em da đen đã bị từ chối nhận vào các trường da trắng. Năm 1967 King vào nhà giam thăm Joan bị tù vì phản đối lệnh động viên cho chiến tranh Việt Nam.

Joan đã từ chối đóng thuế cho quân đội, thành lập một học viện ở California nghiên cứu về bất bạo động, đã đến tận những vùng tranh chiến, đến Hà Nội năm 1972. Suốt đời bà được quy định bởi cuộc động viên trường kỳ: các buổi hòa nhạc, hành động, du thuyết - cho nhiều lý do đa dạng: các bà mẹ bị mất tích ở Argentina, tù nhân chính trị ở Chile và Hi Lạp, ngăn cấm sự hành hạ, hủy bỏ án tử hình...

Và rồi Barack Obama xuất hiện. Joan xúc động nhận ra hàng đoàn thanh niên da màu lần đầu tiên đi nghe ông thuyết trình và sẽ bầu cử. Tội phạm đã tự nhiên giảm xuống và các khu bất an bỗng như bình yên hơn. Con trai Joan 38 tuổi chưa bao giờ tha thiết đến vấn đề công cộng, giờ cùng bạn bè tổ chức nhiều buổi hòa nhạc trong tỉnh mình ủng hộ cuộc vận động của Obama.