Coi chừng thuốc gây ảo giác độc hại

Phóng to

Đã có những quy định về việc bán thuốc theo đơn của bác sĩ, nhưng việc tuân thủ của các nhà thuốc ra sao chưa được giám sát đầy đủ - Ảnh: Thanh Đạm

Cách nay khá lâu, người viết bài đã được mời đến một trường trung học để nói chuyện về tác hại của thuốc diazepam khi một số học sinh trường này đã lạm dụng thuốc vì có sự ngộ nhận về tác dụng dẫn đến nguy cơ bị nghiện thuốc.

Lắm loại thuốc gây ảo giác

Thuốc Recotus thực chất là thuốc trị ho chứa dược chất chính là dextromethorphan được phân loại là một dẫn chất thuộc nhóm thuốc phiện. Dextromethorphan không gây nghiện như các thuốc khác thuộc nhóm thuốc phiện (như codein gây nghiện) nhưng dùng lâu ngày vẫn có thể bị lệ thuộc. Ngoài tác dụng làm giảm ho, dextromethorphan còn có tác dụng phụ khác như: gây ngủ gật, ảo giác, đặc biệt khi dùng liều cao. Một số học sinh lợi dụng tác dụng phụ gây ngủ gà ngủ gật của Recotus và dùng nó để được đưa lên phòng y tế của nhà trường để “nghỉ ngơi”, không phải trả bài đầu giờ vì không thuộc bài.

Còn diazepam là thuốc an thần gây ngủ cũng có tác dụng phụ gây sảng khoái, ảo giác (người nghiện ma túy thường hay dùng thêm diazepam). Một số học sinh trước đây lạm dụng diazepam cũng vì rỉ tai với nhau thuốc làm mất lo âu, gây “phê”, tạo sự thông minh, giúp tăng trí nhớ, thật sự không phải vậy.

Như vậy đã có sự lạm dụng thuốc ở giới trẻ nói chung, trong đó có học sinh, chủ yếu nhằm có các tác dụng gọi là ảo giác. Chất gây ảo giác nói chung, trong đó có thuốc gây ảo giác, được xem là chất khi sử dụng sẽ gây hư hỏng tạm thời về mặt ý thức đưa đến sự nhận định sai lệch, méo mó về không gian, thời gian.

Có những chất gây ảo giác thật sự và là chất cấm như cần sa (bồ đà). Có những chất kích thích cũng gây ảo giác như amphetamine, “thuốc lắc” (tức ecstasy, MDMA: methylendioxy methamphetamin), “hàng đá” (methamphetamin). Có những thuốc hướng thần gây nghiện cũng gây ảo giác như diazepam (Seduxen) đã kể ở trên. Có thuốc loại thông thường, được bán tự do nhưng gây ảo giác như Recotus đang gây khốn khổ cho các phụ huynh có con em lạm dụng nó.

Lú lẫn, mất trí nhớ

Vì sao giới trẻ lại tìm đến chất gây ảo giác? Dựa vào đặc điểm tâm lý của lứa tuổi này, người ta cho rằng giới trẻ sử dụng chất ảo giác vì sự tò mò, đua đòi bắt chước ở một số thanh thiếu niên hoặc vì muốn trải qua cảm giác được làm một việc bị ngăn cấm. Còn có một số yếu tố bên ngoài tác động vào giới trẻ như sự lôi kéo của bạn bè, sự bất hòa không yên ấm trong gia đình, áp lực của việc học tạo sự chán nản, lo âu...

Lạm dụng chất gây ảo giác, trong đó có thuốc gây ảo giác, rất nguy hiểm. Bởi vì các chất này luôn có tác dụng có hại (như Recotus gây buồn nôn, nôn, rối loạn tiêu hóa, nhịp tim nhanh, co giật, suy hô hấp...; diazepam gây lú lẫn, mất trí nhớ), nếu dùng quá liều có thể gây ngộ độc dẫn đến tử vong.

Nguy hại hơn, nếu lạm dụng chất gây ảo giác lâu ngày sẽ rất dễ đi đến sử dụng thuốc gây nghiện, thậm chí là sử dụng ma túy. Bởi vì khi đã quen với cảm giác “phê”, người ta rất dễ và sau đó có sự cưỡng chế, tìm đến thứ tạo cảm giác “phê” mạnh hơn. Giới trẻ đã quen dùng Recotus để “phê” thì sẽ có lúc chơi thử “bồ đà”, “thuốc lắc”, “hàng đá”. Đến lúc này sẽ chơi thử heroin, từ hút đến tiêm chích, và rồi chắc chắn sự nhiễm HIV/AIDS đến để gióng hồi chuông báo tử.

Nhân đây xin nói thêm về việc phòng chống lạm dụng thuốc độc hại ở giới trẻ, đặc biệt là học sinh. Gia đình phải là nơi đầu tiên kiểm soát việc dùng thuốc ở trẻ. Cần quản lý chặt chẽ tủ thuốc gia đình cũng như theo dõi sát các biểu hiện bất thường khi trẻ lạm dụng thuốc tác động lên hệ thần kinh (lừ đừ, buồn ngủ). Nhà trường cần phối hợp với ngành y tế để có các buổi sinh hoạt giới thiệu kiến thức cơ bản về dùng thuốc cho trẻ, hướng đến xây dựng môn học “sức khỏe học đường” (có phần đề cập đến ma túy, dược phẩm).