Để ngàn năm không là vô nghĩa?

Đây cũng là những trang tiểu luận khá nghiêm túc của một người trót nhìn thấy nhiều bất cập trong cuộc sống đô thị để rồi phải hệ thống lại, phải viết, phải đưa ra giải pháp cho dù là những giải pháp mà chính tác giả sau này nhận xét rằng có đôi chút ngây thơ (Tự nhiên như người Hà Nội).

Phóng to

Có ai đó gọi đùa Quý là nhà Hà Nội học trẻ tuổi. Tôi thấy Quý là nhà tâm lý Hà Nội học thì đúng hơn.

Quý viết hộ tâm tình một thế hệ cư dân mới của một đô thị mới đã lớn gấp ba lần về diện tích và gấp nhiều lần về dân số, ngoài ra gấp cả nhiều lần về khói bụi ô nhiễm và biết bao vấn đề đương đại khác. Không chọn cách viết nhẹ nhàng mùa thu hương cốm, nhưng trong bộ ba tác phẩm vẫn thấp thoáng bóng của tấm lòng hoài cổ.

Sự hoài cổ của Quý cũng không phải là cái hoài cổ man mác để viết ra những dòng trữ tình. Quý kết hợp trình bày tư liệu trong một tiểu luận, để lẫn với cảm xúc dồi dào, miên man, đôi lúc lại chuyện nọ xọ chuyện kia như một người đầy ắp chuyện cũ chuyện mới trong đầu, vội vội muốn kể ra bằng hết. Bên cạnh đó là một kỹ năng viết - hài hước, sắc sảo, gợi vấn đề - khiến nếu đặt bài này trên blog thì hẳn “câu kéo” được rất nhiều “comment”.

Vô hình trung, đọc Quý, độc giả được thỏa mãn nhiều điều: nhận được kiến thức về Hà Nội cổ và Hà Nội bây giờ (đều dồi dào không kém gì nhau, thể hiện một năng lực tổng hợp và khiếu quan sát tuyệt vời), nhận được sự đồng cảm trong những vấn đề đang nóng của xã hội qua con mắt của một tác giả đầu 7 đời cuối - nghĩa là vừa tầm để ôn cố tri tân.

Và nữa là được cười. Mỉm cười, rồi cười phá lên, hoặc có thể khúc khích cười rõ lâu, nhất là khi đọc những đoạn tả tâm lý của hàng bao nhiêu loại người trong đám dân thành thị, sao mà đúng thế. Đọc “Ăn phở rất khó thấy ngon”, hẳn khối người đỏ mặt vì thấy nói động đến mình.

Ba tập sách, trong đó có hai cuốn tái bản những... bốn lần, không dày, chỉ vừa phải, dịu mắt với gam màu xanh cốm, vàng chanh làm chủ đạo, thế mà chứa đựng ngồn ngộn chất liệu cuộc sống. Giọng văn giễu nhại, gần gũi với những chao chát phố xá, nhộn nhịp blog của giới trẻ nhưng lại nhân hậu, minh triết ở góc nhìn. Chả thế mà khối người khối việc bị Quý nói đến, vạch mặt chỉ tên mà vẫn cứ thấy đồng cảm, dễ nghe, không giận.

Ví như câu chuyện về phố bán sách rẻ Nguyễn Xí, Đinh Lễ chẳng hạn. “Bọn bán hàng Xí-Lễ” biết nhẵn mặt tác giả, người vẫn thường rảnh ra lại “nhung nhăng tạt qua hàng này chạy sang hàng kia” mua sách, tự hào khoe với khách hàng: “Trang 107 có nói về cửa hàng nhà này đấy”!

Quý là một kiến trúc sư, rồi lại rẽ ngang đi làm sách (hiện là biên tập viên NXB Trẻ), giữ một vài chuyên mục của một số tờ báo, vẽ và dịch đều đều (tự vẽ bìa cho bộ ba cuốn sách này), lại đam mê điện ảnh và hiểu biết không tồi chút nào về âm nhạc.

Là một họa sĩ, anh còn đem những màu sắc đầy lôi cuốn của những chuyến đi để tô tỉa thêm đậm nhạt bức tranh về Hà Nội kéo dài mãi như một bích họa của mình. Bức bích họa, như đã nói, không phải vẽ nhân dịp đại lễ nhưng lại xứng đáng được đánh giá là một trong những “công trình” chất lượng để chào mừng Hà Nội đón một nghìn năm tuổi.

Chỉ khác là công trình này của anh không ve vuốt lòng yêu của những người mến thương Hà Nội, mà để lại dư âm day dứt trong lòng người đọc với câu hỏi cho riêng mỗi người: Hà Nội ơi, làm sao để “ngàn năm không là vô nghĩa”(**)?

__________

(*) Bộ ba sách về Hà Nội của Nguyễn Trương Quý, NXB Trẻ ấn hành: Tự nhiên như người Hà Nội (tiểu luận, 2004 - tái bản lần thứ 4 năm 2010), Ăn phở rất khó thấy ngon (tản văn, 2008, tái bản lần thứ 4 năm 2010), Hà Nội là Hà Nội (tản văn, 2010).

(**) Ngàn năm sẽ là vô nghĩa? - tên một tạp văn trong Hà Nội là Hà Nội.