Mắm ..."Bà Giáo Khỏe"

Phóng to

Anh Hoàng trong một chuyến đi Trung Quốc tìm hiểu thị trường

Anh Hoàng cho biêt “Bà Giáo Khỏe” là thương hiệu tự nhiên do dân đặt. Cụ cố anh đã làm nghề mắm ở Châu Đốc từ cuối thế kỷ 19. Cụ làm vừa để ăn vừa bán cho làng xóm. Đến đời bà nội anh (vợ thầy giáo Khỏe) thì cái món mắm gia truyền này bắt đầu định hình thương hiệu “Bà Giáo Khỏe” và cái tên đó đã có tuổi hơn 100 năm.

* Hơn 100 năm, chắc mắm “Bà Giáo Khỏe” cũng đầy rẫy thăng trầm?

- Nó luôn phát triển, bởi làm món ăn bán cho cả người nghèo khó lẫn người giàu sang thời nào mà không sống được! Thuở bà cố, bà nội tui, mắm được muối trong những thùng gỗ, lu sành rồi gói ghém sơ sài bằng lá chuối cặp thúng ra chợ bán. Ây vậy mà người ta vẫn ghiền! Đến đời ba má tui, mắm “Bà Giáo Khỏe” đã lan ra khỏi Châu Đốc, theo ghe xuồng về các miệt miền Tây, lên Sài Gòn. Cả gia tộc tui sống bằng nghề này...

Anh dẫn tôi đi thăm các cơ sở sản xuất mắm của dòng họ. Anh có chín anh em nhưng một người đã mất. Trong tám người còn lại, từ người thứ tư đến thứ tám đều đang sống bằng nghề làm mắm. Thứ tự của mỗi người cũng là tên riêng được đặt bằng con số nằm ngay dưới dòng chữ lớn “Bà Giáo Khỏe”. Anh Hoàng thứ năm nên chọn 55555.

* Tại sao cả gia tộc anh vẫn chọn cái nghề này?

- Ngày xưa, đôi lúc tui cũng tự hỏi câu đó. Nhà giàu Châu Đốc mở hãng xe đò, khách sạn để kinh doanh, vừa bóng bẩy lại được tiếng ông bà chủ. Ngay từ lọt lòng mẹ, anh em tui đã nằm bên hũ mắm rồi. Lớn lên một chút đã tay cá, tay muối. Bữa cơm nào mà thiếu mắm thì nuốt hổng vô. Mắm đã ăn vào mình không thể tách ra được!

* Ngày anh lập website, đưa mắm thoát khỏi cái mẹt chợ quê có không ít lời ra tiếng vô. Anh có thấy mình “bốc” quá không?

- Thiệt lòng là tui lo đến mất ăn mất ngủ. Mình đâu có được học hành bao nhiêu, lại quá quen chân quen tay với kiểu làm ăn gia đình rồi. Nhưng tui nghĩ đời người ai cũng có một ước mơ, nếu không thực hiện thì còn bao nhiêu thời gian nữa mà chờ đợi. Người dân mình siêng năng, làm ra sản phẩm chất lượng, giá rẻ, nhưng luôn bị động, bị ép uổng vì phải bán thô nhiều quá. Phải làm sao để con cá mình xuất đi không chỉ là con cá, không chỉ là chuyện 10.000 đồng hay 11.000 đồng/kg… Ngày xưa, ông tui đã từng dạy thà đốt lên một que diêm để rồi tắt còn hơn cứ cam cảnh lần mò mãi trong đêm tối.

Ban đầu hàng của tôi len lỏi nhỏ lẻ theo các chuyến hàng rau xuất khẩu. Lần lần nó chính thức đi qua được thị trường Mỹ, Úc, châu Âu và Đài Loan. Sự cạnh tranh cũng ngày càng gay gắt hơn. Cái tui băn khoăn nhất là sự bảo quản chất lượng. Lọ mắm của Trung Quốc có kiểu dáng, giá cả như mình nhưng tại sao họ bảo quản lâu hơn mình. Tui đã qua tận Trung Quốc tìm hiểu, phát hiện bí quyết chỉ ở cái miếng giấy nhựa nho nhỏ nằm trên miệng lọ và dưới nắp. Thêm cái này chỉ thêm vài trăm đồng vào giá thành một lọ mắm, nhưng nếu thay hẳn bằng lọ và nắp sắt kín của Mỹ thì phải đội giá mấy ngàn đồng. Tui xắn tay làm, trong năm 2003 kim ngạch xuất khẩu đã chiếm 85% trong 1,5 tỉ đồng tổng doanh thu của tui...

Anh Hoàng đang nỗ lực liên kết các anh em thành lập công ty để thuận tiện hơn trong việc kinh doanh quốc tế. Hiện anh đã có trên 20 loại mắm. Lớp con cháu anh nhiều người đã chọn nghề làm mắm, có người còn theo học đại học thủy sản. Vậy là, mắm “Bà Giáo Khỏe” đã đến đời thứ năm!…