Một bảo tàng nghệ thuật của cựu binh Mỹ tại VN

TTCN - 11-11 là Ngày cựu chiến binh Mỹ (Veteran’ day) hằng năm. Năm nay, tiến tới ngày kỷ niệm này đã có nhiều hoạt động diễn ra từ tháng chín, trong đó có một loạt triển lãm tại Bảo tàng Nghệ thuật quốc gia cựu binh chiến tranh Việt Nam (National Vietnam veterans art museum - NVVAM) tại Chicago.

Phóng to

NVVAM được manh nha từ cuối thập niên 1970, ban đầu chỉ là một tập hợp các tác phẩm có giá trị nghệ thuật và cả lịch sử bao gồm các lĩnh vực: hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh, thơ văn và âm nhạc, mà tác giả là các cựu binh Mỹ trở về sau thất bại của Mỹ trong cuộc chiến tại VN.

Sau khi được giới thiệu vòng quanh nước Mỹ, cuối cùng thì bộ sưu tập các tác phẩm này đã tìm được một nơi định cư vĩnh viễn nhờ sự giúp đỡ của ông Richard Daley, thị trưởng TP Chicago. Một bảo tàng được hình thành vào năm 1981, dần dà trở thành một địa chỉ nghệ thuật quan trọng với những ai từng đến với thủ phủ của bang Illinois. Trong danh sách 10 thành phố có nhiều bảo tàng nghệ thuật đáng đến thăm nhất của trang web ShermansTravel, có Chicago với một điểm đến không thể thiếu của du khách là NVVAM.

Phần lớn trong số khoảng 130 tác giả của hơn 1.000 tác phẩm được trưng bày thường xuyên tại NVVAM là các cựu binh Mỹ, một số ít là các nghệ sĩ từng là cựu binh Úc, Thái Lan, Campuchia và cả VN. Họ từng là lính tác chiến, y tá, bác sĩ quân y và có cả những cựu tù binh chiến tranh. Các tác phẩm vì vậy phản ánh những kinh nghiệm cá nhân thường là đau thương, cay đắng của họ sau chiến tranh; những mất mát, thương tổn mà cho tới giờ này nhiều người vẫn phải chịu đựng.

Phóng to

Điều đó có thể thấy rõ nét trong các cuộc triển lãm đang diễn ra và sẽ kéo dài đến năm 2006. Với tên gọi “Chấn thương và biến hình II” (Trauma&Metamorphosis II), triển lãm này biểu thị rõ nhất bằng nghệ thuật cái hội chứng chấn thương tinh thần thời hậu chiến tranh VN của các cựu binh Mỹ. Trở về sau chiến tranh, nhiều cựu binh Mỹ đã tìm đến với nghệ thuật như một sự cứu rỗi tâm hồn; và những tiếng nói nội tâm thể hiện qua phương tiện nghệ thuật giúp họ bày tỏ những cảm xúc sâu kín, nhiều mặt và giải tỏa cả những cơn ác mộng triền miên.

Hoặc cuộc triển lãm “Lần đầu chiến đấu” (First to fight) với những bức ảnh lần đầu được công bố của thủy quân lục chiến Mỹ trong giai đoạn đầu cuộc viễn chinh ở VN, từ khi những đơn vị đầu tiên đổ bộ xuống bãi biển Đà Nẵng năm 1965 cho tới trước cuộc tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968.

Một triển lãm khác, gồm tác phẩm mỹ thuật và ảnh, có tên “Những điều chúng ta mang nặng” lấy cảm hứng từ một cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Những điều họ mang nặng (The things they carried) của nhà văn Tim O’Brian cũng là một cựu binh Mỹ trong chiến tranh VN; mà mục đích là nhằm giáo dục giới sinh viên Mỹ, giúp họ cảm nhận được những gánh nặng tinh thần và thể xác của những người lính thời hậu chiến tranh VN...