Nhìn Việt Nam bằng con mắt thực tế

TTCN - Đúng là có nhiều thông tin sai lạc về Việt Nam (Tuổi Trẻ 11-5-2004) và không khó khăn gì để có thể nhận thấy tất cả thông tin loại này đều là những “nhận định” và “đánh giá” bị biến dạng sau khi bị khúc xạ qua nhiều tầng lớp trung gian.

Phóng to

Ngoài bài phóng sự của David Lamb trên báo in, National Geographic còn thực hiện phụ san trực tuyến (online extra) với phóng sự ảnh và quảng bá du lịch Hà Nội của David Alan Harvey

Trong cùng lúc, với những người nước ngoài theo dõi Việt Nam bằng con mắt thực tế, Việt Nam là một đất nước với những chuyển biến lột xác không thể phủ nhận. David Lamb là một trong những người như vậy.

Cây bút lão làng của tờ Los Angeles Times này năm ngoái đã được nhắc đến ít nhiều sau khi tung ra quyển Vietnam, Now: A reporter returns (Việt Nam, bây giờ: một phóng viên trở lại) , mới đây đã có bài viết về Hà Nội trên nguyệt san National Geographic số tháng 5-2004 (phóng sự đặc biệt ra trang bìa)...

Phóng to

David Lamb tại Hà Nội

Với tựa đề “Hanoi - the soul of Vietnam” (Hà Nội - linh hồn của Việt Nam), David Lamb đã mô tả Hà Nội bằng thái độ kính phục lẫn kính trọng. Trên 18 trang (kể cả ảnh), “Hanoi - the soul of Vietnam” hoàn toàn không có thông tin tiêu cực nào (nếu không cho rằng việc miêu tả tình trạng ngập nước tại vài con phố Hà Nội là thông tin tiêu cực). “Thành phố truyền thuyết này là một khoảng trống trong tâm trí khi tôi đặt chân đến vào năm 1997 để mở văn phòng đầu tiên trong thời bình tại Đông Dương cho Los Angeles Times. Tôi hình dung sẽ chứng kiến những vết sẹo chiến tranh nhưng không hề có, trừ phi chúng có thể được giấu trong tim. Thay vào đó, tôi chứng kiến một thành phố lạc quan, sống động…... Bởi là người Mỹ, tôi chuẩn bị tinh thần đối mặt sự thù địch nhưng tôi lại được đón chào khắp nơi với những nụ cười rạng rỡ, độ lượng… Hà Nội mà tôi khám phá là một thành phố trong giai đoạn chuyển mình hồi sinh. Thay vì trở thành nạn nhân của cỗ máy phát triển đang nghiền nát cá tính tại nhiều thành phố Đông Nam Á khác, Hà Nội lại đứng vững, ngát hương trong sự duyên dáng, quyến rũ, bảo vệ tất cả những gì cổ xưa và đặc biệt”.

“Hà Nội là thành phố nghị lực, cần cù duy nhất mà tôi từng được biết” - David Lamb viết tiếp (với một phóng viên từng đi qua hơn 120 nước như Lamb, nhận xét trên mang một ý nghĩa rất đặc biệt). “Đó là một Hà Nội đã đi vào tim tôi, một thành phố được vẽ tươi mới, ngẩng mặt tự tin với chiến thắng. Đó là thành phố mà người ta dậy cùng lúc ánh mặt trời và làm việc 10 hoặc 12 tiếng, suốt bảy ngày trong tuần.

Phóng to

Vietnam, Now: A reporter returns (phát hành tháng 7-2003) - quyển sách mới nhất của David Lamb

Thanh niên Hà Nội, giờ thèm khát học vấn và vận hội hơn là thức ăn, đều cắp sách đi học tiếng Anh vào ban đêm sau ngày làm việc. Họ bắt đầu theo một đại học thứ hai trước khi đại học thứ nhất chưa kết thúc. Khi nhìn lại thời gian sống ở Hà Nội, như tôi thường làm, những gì tôi nhớ không phải là những vấn đề thường tình của thành phố này mà là sự duyên dáng, niềm hi vọng và nét quyến rũ khiến nó trở nên (đặc biệt đến mức) vượt quá sự bình thường (extraordinary) - David Lamb kết luận.

Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung hẳn có một giá trị đặc biệt nào đó đối với David Lamb nên ông mới có thể thốt lên những cảm tưởng như vậy? Cảm tính cá nhân là điều không thể không loại trừ trong nhận xét David Lamb về Việt Nam (vợ Lamb, Sandy Northrop, cũng là nhà làm phim tài liệu nổi tiếng, từng thực hiện phim Vietnam passage: Journeys from war to peace cách đây hai năm).

Tuy nhiên, cảm tính trên chắc chắn phải hình thành từ trực nghiệm, từ những gì chứng kiến và quan sát, mắt thấy tai nghe. Với một người từng lăn lộn chiến trường Việt Nam và cũng là một trong những phóng viên Mỹ đầu tiên trở lại Việt Nam sau chiến tranh như David Lamb (*), ông hẳn nhiên có đủ kiến thức xã hội Việt Nam để hiểu về người Việt Nam. Hơn nữa, David Lamb cũng không là phóng viên xoàng (được đề cử Pulitzer tám lần).

Trong hơn ba thập niên làm báo, ông đã đi qua hơn 120 nước, từng thực hiện phóng sự về cuộc cách mạng Iran 1979, nạn đói châu Phi, nạn diệt chủng Rwanda, cuộc chiến vùng Vịnh 1991, cuộc nổi dậy lật đổ Suharto tại Indonesia 1998, chuyến kinh lý lịch sử của Tổng thống Mỹ Bill Clinton năm 2000... Nói cách khác, với một người kinh nghiệm lâu năm trong nghề, từng trải và có kiến thức về chính trị thế giới như vậy, tầm nhìn và nhận xét của Lamb ít ra cũng không phải là một sự gò ép và miễn cưỡng nào!

--------------

(*) Có mặt tại chiến trường Việt Nam từ năm 1968-1970 khi làm cho Hãng United Press International; trở lại Nam Việt Nam khi Sài Gòn sắp được giải phóng và rời đi vào ngày 26-4-1975; chánh văn phòng Los Angeles Times tại Hà Nội 1997-2001 (Nguồn: International Reporting Project - www.pewfellowships.org).