Những "văn bản gây sốc"!?

Phóng to

Qui định cấm xe ba gác: cú sốc cho đời sống người lao động nghèo

Liệu người dân và doanh nghiệp có thể trông đợi gì vào cuộc tổng rà soát này? TS LÊ HỒNG SƠN, cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản qui phạm pháp luật (Bộ Tư pháp), cho biết:

- Chúng tôi sẽ tiến hành tổng rà soát toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật từ năm 1976 đến nay. Đây là chương trình cực kỳ lớn. Năm nay sẽ xây dựng đề án và dự kiến tháng bảy, tháng tám trình Chính phủ trước khi trình Quốc hội vào tháng mười. Nếu được Quốc hội thông qua thì sẽ triển khai tổng rà soát trong hai năm 2009, 2010. Đây là một chiến dịch huy động lực lượng đồng bộ, tổng thể của hệ thống chính quyền nhằm làm cho hệ thống pháp luật “sạch”, không có mâu thuẫn, không chồng chéo, tạo điều kiện cho công dân thực thi pháp luật một cách dễ dàng. Sau khi rà soát xong chúng tôi sẽ công bố một hệ thống văn bản pháp luật “sạch”, đã được căn chỉnh, chuẩn hóa.

* Ông đánh giá thế nào về tình trạng nhiều văn bản pháp luật... trái luật được ban hành trong thời gian qua?

- Trước đây tình trạng ban hành văn bản về xử lý vi phạm hành chính trái luật, văn bản ưu đãi đầu tư sai, văn bản vi phạm quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân còn nghiêm trọng; gần đây khi có cơ chế hậu kiểm thì việc ban hành các văn bản kiểu đó đã được các bộ, ngành, địa phương thận trọng hơn rất nhiều. Bây giờ tình trạng sai vẫn còn nhưng không phổ biến như sai về không bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp; còn sai về thể thức, ngôn ngữ, câu chữ cũng còn không ít.

Theo tôi, điều quan trọng là có cơ chế để hạn chế tối đa sai sót đó, đặc biệt là đừng biến những sai sót thành điểm nóng, thành những vấn đề bức xúc trong xã hội, thành những câu chuyện đụng chạm, vi phạm nghiêm trọng quyền tự do của công dân, lợi ích hợp pháp của công dân.

Phóng to

TS Lê Hồng Sơn

- Không quản được thì cấm cũng là một cách suy nghĩ. Một người quản lý thể chế giỏi phải đưa ra được những qui định tạo hành lang pháp lý cho xã hội vận hành tốt, cho công dân thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình một cách thuận lợi, để đời sống của dân được cải thiện, để quyền tự do được bảo đảm. Có những trường hợp khi quản lý buộc phải cấm để bảo đảm lợi ích chung, nhưng qui định cấm đó phải đúng thẩm quyền và phải lựa chọn cho đích đáng để cấm.

Vừa rồi dư luận nói không quản được thì cấm là nói đến các văn bản ở cấp thấp, những văn bản không đúng thẩm quyền ban hành, chưa tính toán một cách đầy đủ khi đưa ra quyết định. Ví dụ văn bản cấm học sinh, sinh viên biểu diễn ở quán bar (về sau đã phải sửa). Mới đây Hà Nội cũng chấp nhận dừng thực hiện qui định phải có sổ đỏ mới cấp giấy phép xây dựng. Hay qui định cấm lưu hành xe tự chế, bây giờ phải lùi thời gian... Đó là những qui định đưa ra mà chưa được cân nhắc.

* Ông có cho rằng có những qui định cấm được đưa ra chỉ là ý muốn chủ quan của một vài cá nhân?

- Điều đó không tránh khỏi. Cũng có trường hợp ý chí chủ quan đưa ra là đúng nếu bản lĩnh, nhận thức của người lãnh đạo tốt. Nhưng khi nó không đúng thì phải cân nhắc, xem xét. Nếu cả một cơ chế vận hành tốt thì chủ quan đến mấy cũng bị phát hiện, cũng bị xử lý ngay.

* Trong bối cảnh đó thì người dân, doanh nghiệp trông chờ gì vào vai trò của các cơ quan tiền kiểm, hậu kiểm các văn bản pháp luật?

- Chúng ta đã có cơ chế rồi. Nếu là văn bản của Thủ tướng, của Chính phủ thì Bộ Tư pháp thẩm định tiền kiểm; nếu là văn bản của bộ trưởng các bộ, của chính quyền địa phương thì đơn vị tiền kiểm là tư pháp địa phương, pháp chế bộ ngành. Những đơn vị này “gác cổng” để không có những văn bản ban hành có sai sót. Khi văn bản ban hành rồi thì cục chúng tôi thực hiện cơ chế hậu kiểm.

Về cơ bản thì tiền kiểm, hậu kiểm đã giúp việc xây dựng thể chế tốt nhưng công tác thẩm định còn nhiều vấn đề, chất lượng thẩm định, ý kiến thẩm định nhiều khi chưa đủ tầm và chưa đạt yêu cầu, kể cả ở trung ương và địa phương, nên mới lọt những văn bản xử lý vi phạm hành chính trái luật, ưu đãi đầu tư trái luật... Vấn đề tập trung hiện nay là phải tổ chức thực hiện cho tốt, tập trung tăng cường năng lực cả tiền kiểm, hậu kiểm để làm cho được.

* Ông nghĩ sao khi những kiến nghị bãi bỏ các văn bản trái luật không được tôn trọng?

- Vẫn có tình trạng khi chúng tôi thông báo về một văn bản trái luật thì họ (đơn vị ban hành văn bản trái luật) vẫn lơ đi hoặc trả lời một cách đãi bôi. Nhưng lãnh đạo Bộ Tư pháp đã chỉ đạo phải theo sát đến nơi đến chốn, yêu cầu phải xử lý đúng qui định. Nếu người ta không xử lý thì báo cáo bộ trưởng, bộ trưởng xử lý vẫn chưa được thì báo cáo Thủ tướng, thậm chí báo cáo lên cả Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo lên Quốc hội. Cục chúng tôi chỉ là xử lý khởi đầu.

* Nhưng xử lý thế nào với những văn bản pháp luật vi phạm quyền công dân của những địa phương quan trọng, đặc thù như Hà Nội, TP.HCM?

- Đặc thù là một thực tế nhưng địa phương không được vin vào đặc thù để “xé rào”. Đặc thù cũng phải theo kỷ luật, kỷ cương chung. Đặc thù phải được phản ánh trong hệ thống thể chế chung để vận hành. Nếu chưa được phản ánh mà anh bức xúc lắm thì anh xin làm thí điểm. Nếu thí điểm tốt thì đưa vào thể chế chung để điều hành theo pháp luật. Còn không phản ánh, không đề nghị, không làm theo chuẩn mà cứ vin vào đặc thù để đưa ra những qui định “xé rào” thì không thể được.

* Ông đánh giá thế nào về hậu quả của những văn bản trái pháp luật mà người dân luôn gánh chịu?

- Nó tạo nên cú sốc trong đời sống người dân, trong dư luận xã hội, tạo cho công dân tâm lý bất an, e ngại. Đó là điều tối kỵ. Một văn bản ra sai, không bảo đảm thực thi rồi lại sửa thì đó là vấn đề cần khắc phục. Đừng để dư luận phải rộ lên chuyện văn bản A, văn bản B. Cần lưu ý để làm sao một văn bản ban hành ra phải ổn định xã hội, làm cho người dân, cơ quan, tổ chức yên tâm sinh sống, lao động sản xuất, đừng để xảy ra những cú sốc, đừng tạo dư luận bất an. Ví dụ vừa rồi dự kiến chỉ cho phép lưu hành ôtô ngày chẵn, ngày lẻ khiến dư luận rất bức xúc. Trời ạ! Không biết anh nào lại tham mưu những chuyện đó? Nhận thức anh ta đến đâu vậy? Chính những dự kiến kiểu đó làm người dân không thật sự yên tâm.

* Với những người ký quyết định ban hành các văn bản trái luật thì nên được xử lý thế nào?

- Vừa qua một số bộ, địa phương đã phê bình, kiểm điểm những người ký các văn bản trái luật. Cá nhân người này, người kia ban hành văn bản sai gây hậu quả thì lập tức sẽ bị “bật” khi có đợt bố trí nhân sự và đã có vài anh “bật” rồi.