Ông Chằn Bà Chằn

TTCT - Khi đến viếng các ngôi chùa Phật giáo Nam tông, du khách thường bắt gặp hai pho tượng thần có nét mặt hung dữ đặt trước cổng chùa. Đó chính là hình tượng Yasksha mà người Việt và người Khơme Nam bộ quen gọi là tượng ông Chằn.

Phóng to
Chằn nữ Rasksini trong tranh vẽ tường chùa Phra Keo, Bangkok	Tượng Chằn đỡ mái tháp chùa Wat Phra Keo, Bangkok

Chằn trong tiếng Sanskrit gọi là Yasksha, trong tiếng Pali là Yakkha. Phật giáo Nam tông lại có thêm hai từ Yasksi và Yasksini để chỉ Chằn nữ. Truyền thuyết dân gian cho rằng Yasksha là thần cây, thần bảo vệ buôn làng và các giếng nước. Về sau Bà La Môn giáo tiếp nhận và cải biến Yasksha thành thần canh giữ kho báu, và là thuộc hạ của thần tài lộc Kubera.

Còn theo Phật thoại Ấn Độ, Yasksha là tùy tùng của thần Vaisravana, thần trấn giữ phương Bắc trong tín ngưỡng Thập nhị thiên vương của đạo Phật. Song Phật thoại Nam tông ở Đông Nam Á lại có câu chuyện kể Yasksha là quỉ Dạ Xoa chuyên ăn thịt người, sau được Đức Phật thu phục nên xin làm thần bảo vệ các ngôi chùa.

Đầu Chằn đội mũ hình tháp (stupa), mình mặc áo giáp dày nặng, chân đi hài, hai tay chống lên cây chùy giống như kiểu tượng thần Vishnu (thần bảo tồn) hay Dvarapala (thần hộ pháp) trong điêu khắc Đông Nam Á. Đặc biệt, khuôn mặt nanh ác của Yasksha thường thể hiện bằng hai màu sắc khác nhau. Nếu đứng theo hướng từ ngoài cổng nhìn vào chùa, du khách sẽ thấy Chằn bên trái có khuôn mặt màu xanh, Chằn bên phải có khuôn mặt màu đỏ. Ở một số chùa lại có hình tượng một cặp Chằn nam và nữ đứng cùng nhau.