Qui mô chính phủ cỡ nào?

Trên thế giới ngày nay, tính trung bình số lượng các bộ của chính phủ là 16, tuy vậy có sự chênh lệch giữa các khu vực và các quốc gia. Nếu tính trung bình số dân trên một bộ thì cao nhất là Trung Quốc với 43 triệu dân/bộ. Còn mức trung bình của thế giới là 1,6 triệu dân/bộ. Có thể nhận thấy một nguyên tắc phổ quát khi tiến hành phân chia công việc để thành lập bộ, đó là nguyên tắc chức năng (mục đích). Với nguyên tắc này, các cơ quan chính quyền được thành lập theo chức năng (ví dụ: y tế, giáo dục, ngoại giao, quốc phòng...).

Còn có một nguyên tắc chung là số lượng các bộ không thể quá lớn đến mức ảnh hưởng đến việc điều phối công việc, và cũng không thể quá ít để làm tăng khối lượng công việc quá mức cho mỗi bộ.

Ở nước ta nhiệm kỳ vừa qua có 26 bộ và cơ quan ngang bộ, 12 cơ quan thuộc chính phủ. Theo xu thế và đòi hỏi của cuộc sống, điều chắc chắn là không thể tồn tại một mô hình chính phủ cồng kềnh như vậy. Sắp xếp lại bộ, sáp nhập, giải thể là một việc làm phải được tính toán cụ thể khoa học tham chiếu nhiều chiều, nhiều khía cạnh.

Trong quá khứ, chúng ta đã từng có chính phủ đầu tiên do Chủ tịch Hồ Chí Minh thiết kế chỉ có 10 bộ (rất gần với chính phủ của các quốc gia phát triển ngày nay).

Thiết kế các bộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho thấy rõ xu hướng bộ liên ngành đa lĩnh vực. Ví dụ trong Bộ Nội vụ có Nha Công an, Bộ Canh nông có thủy lợi, lâm nghiệp, nông nghiệp, Bộ Xã hội - Y tế - Cứu tế và Lao động thấy rõ nhất tính chất liên ngành đa lĩnh vực.

Học tập tư tưởng đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mỗi cá nhân cần rèn luyện theo những điều Bác dạy: cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư. Nhưng ở cấp độ tổ chức, nhà nước, cần nghiêm túc nghiên cứu những di sản về tổ chức bộ máy của chính phủ do đích thân Chủ tịch Hồ Chí Minh thiết kế, tìm ở đấy tính hiệu quả, hiệu lực để thật sự có một nhà nước của dân, do dân, vì dân.